background
logotype

Elbek (1898-1939)

 Elbek (Yunusov Mashriq) 1898 yilda Bo‘stonliq tumani Xumson qishlog‘ida tug‘ilgan. «Xoniy» maktabi (1911), so‘ng Avloniyning «usuli savtiya» maktabi (1914)da o‘qigan. Dastlabki she’rlari «O’zbek yosh shoirlari» (1922) to‘plamida bosilgan. «Armug‘on» (1921, 1923), «Yolqinlar» (1925), «Ko‘zgu» (1926), «Sezgilar» (1927), «Bahor» (1929), «Mehnat kuylari», «G’unchalar», «Chirchiq bo‘ylarida» (1935), «Bolalar qo‘shig‘i», «She’rlar to‘plami» (1936), «She’rlar» (1937) singari she’riy to‘plamlar, «Anorgul» (1926), «Go‘zal qiz» (1927), «Turkiston» (1928), «O’tmishim» (1929), «Mergan» kabi dostonlar, «Tozagul» (1934) she’riy romani, «Qo‘shchi Turg‘un» (1925), «Dadamat» (1936) hikoyalar kitobi muallifi. XX asr o‘zbek adabiyotida birinchi bo‘lib she’riy roman janrini boshlab bergan. 2-, 4-sinf o‘kuvchilari uchun bir qator o‘kuv qo‘llanmalari va majmualarni yaratgan («Go‘zal yozg‘ichlar», 1925 va boshqa). Xalq og‘zaki ijodi materiallarini to‘plab, kitob holida nashr ettirgan («Ashulalar to‘plami», 1934—35; «Laparlar» va «Ertaklar», 1935). Uning «O’zbekcha shakldosh so‘zlar» lug‘ati (1934) o‘zbek tilidagi dastlabki omonimlar lug‘atidir. Elbek 1937 yilda qatag‘on etilib, 10 yillik jazo muddatini o‘tash uchun Magadanga jo‘natilgan va o‘sha yerda 1939 yil 11 fevralda vafot etgan.


MUJDALAR

Yel kezar, yellar kezar, yellar kezar, 
El sezar, ellar sezar, ellar sezar.
Ko‘rkli dengiz suvini har yon urar, 
Kayflanar, lazzatlanar, davron surar.

Yel kezar, yellar kezar, yellar kezar, 
El kezar, ellar kezar, ellar kezar. 
Kuchli tog‘lar yo‘lni bog‘lar, gerdayar, 
Yel ularga qo‘lni chog‘lar, erdayar.

Toshqin o‘lmoq, intiqom etmak istagan 
Tog‘lar ortiq tortisholmas, jim qolar. 
Na’ra tortib yel-da, ketmak istagan 
Yoqlariga g‘olibona ot solar...

G’amli yelda, tutqun elda bandilar 
Qop-qorong‘u zindon ichra termilar. 
Yel esar, unlar sari yo‘rtar, yelar, 
Eltmak istab erkin eldan mujdalar.

To‘xtamas tun-kun yurar, seldek toshar, 
Hovriqar, tog‘lar oshar, suvlar oshar! 
Yel kezar, yellar kezar, yellar kezar, 
El sezar, ellar sezar, ellar sezar.

SAHRODA

Yulduzlar ko‘qda porlar, 
Sahro jimgina uxlar. 
Tevalar sekin-sekin 
Ko‘lkadek olg‘a bosar.

Tarqalar qo‘ng‘iroqdan 
Bir tovush umid to‘la. 
Aks etib kirib uzoqdan, 
Derki: «naridan so‘ra!»

Ko‘b yo‘llar ortda qoldi, 
Ketish, surulish yana. 
Meni kim yo‘lg‘a soldi? 
Intilish bor ko‘ngilda.

Charchamaydi tevalar, 
Yo‘qmidir yo‘l so‘ng-boshi. 
So‘ylar allanimalar 
Yulduzlarning qaroshi.

KECHQURUN

Quyosh sekin bekindi 
Qarshimdog‘i tog‘larda. 
Borliqni ko‘zi tindi 
Yolg‘iz dam shu chog‘larda.

Qir tumon-la burundi –
Tog‘dan tushdi suruvlar. 
O’ynoq qizdek burulib 
Oqardi pastda suvlar.

So‘ngra ko‘kni yoritib 
Chiqdi soriq bir chechak. 
Oqshom ko‘nglin ovutib, 
Allalardi sharsharak.

KO’KLAM CHOG’IDA YAPROQLAR

Ko‘kargan yaproqlar og‘ochlar uzra 
Jilmayib, quvonib yayrab tururlar; 
To‘xtovsiz eskuchi - kuchli shamollar 
Bularni ayashib, sekin ururlar.

Og‘ochlar yam-yashil yaproqlar ichra 
Ko‘milib, jimgina pusib o‘ltirar: 
Ko‘klamning yomg‘uri yoqqach bularga, 
Ko‘zlardan oqquchi yoshday miltirar.

Kim bilur, bu yoshlar balkim chindanam 
Og‘ochlar ko‘zidan chiqib tomadir: 
Ko‘klamning bu erkin mazgillarini 
Doimiy emasin yaxshi biladir...

Kuzning u qop-qora, sovuq tuslari 
Balkim og‘ochlara yomon ko‘rinar; 
«Koshki ko‘rmasaydik!» - deb shu kunlarni, 
Boyaqish yaproqlar g‘amdan sarg‘ayar.

Qayg‘urmoq yarashmas, bo‘shdir qayg‘urmoq! 
«Ko‘klam bir kelmas», ey go‘zal yaproq!..

TIL

Mungli qushim, sayrab-sayrab kel, anglat, 
Kimlar erur Turk tilini sotg‘uchi? 
Bulbul kabi sayrab turgan bu tilni 
Uyalmayin bu o‘lkadan otguchi? 
Bolday totli, jondan aziz turkchani 
Tushunmayin, xo‘rlab-xo‘rlab yotg‘uchi? 
Mungli qushim, ularni qo‘y, sen sayra! 
Turk tilining dong‘in chiqar ko‘klarga! 
Qo‘y ularni, ular yo‘ldan ozsinlar, 
El ichida bo‘sh bo‘g‘uzlik sotsinlar!

QALBIM

Xayolim qo‘limdan kapalak kabi 
Uchqinib yo‘qoldi, bilmadim qayga, 
Uni axtararkan, qalbim nazari 
Tashlandi yaltirab turuvchi oyga. 
Hoy, so‘yla oy! Mening xayolim qayda, 
Yo sen o‘g‘irlab olib qo‘ydingmi? 
Hoy qalbim, aytgil sen, u qaysi joyda? 
Yoki sen ham axtarishdan to‘ydingmi? 
Angladim, tushundim, xayolim mening 
Shu chiroyli oyning qo‘yniga qochgan. 
Balki qalbim senga, ko‘zlaring sening 
Uni ko‘ra olgan, oy sirin ochgan.

PARCHA

Qor qarshisida qarg‘a qag‘irlab quvonchda
Qoqar qanotin, qayg‘uli qolmas qora qishda.
Qot-qot qorini qayg‘isida qolmasa qorg‘a,
Qoqmasdi qanotini quriq, qo‘rqqili qarg‘a.
1922


PARCHA

Ko‘klamda ko‘karsa ko‘k ko‘katlar,
Ko‘klarga ko‘milsa katta-kattalar,
Ko‘m-ko‘k ko‘karib ko‘rinsa ko‘llar,
Ko‘ngilni ko‘tarsa ko‘rkli gullar...
1921


UYG‘ON, KO‘NGLIM

Uyg‘on, ko‘nglim, uyg‘on, bir oz yumg‘on ko‘zing ochilsun,
Yerda bo‘lgan shu hollarni ko‘rub yoshing sochilsun...
Yong‘il bir oz yolqunlanib, ey yuragimning o‘ti,
Chiqsun sening yolquningdan alangalar ko‘k sari.
Chiqqach unga ko‘kning yuzi tomug‘ kabi qizartsun,
Guldiratsun ko‘kni hamda yoshinlarni yoshnatsun.
Chulg‘ab olsun ochiq qo‘ymay ko‘kning hamma tegrasin,
Yoqsun qo‘ymay bu kun uning butun borliq narsasin.
Tozalasun shu ochunni bu qayg‘ili kunlardan,
Qutqarilsun butun jonvor shu qorong‘i kechlardan.
Kerak emas bizlar uchun u ko‘rungan havolar,
Ham yerdagi oqib turg‘on buyuk-buyuk daryolar.
Bordir bizda uning o‘rnin qoplayturg‘on «chin havo»,
Bordir bizda suv o‘rnig‘a oqaturg‘on chin daryo.
1922

2004-2017 © www.ziyouz.com. Saytda taqdim etilgan elektron manbalardan faqatgina shaxsiy mutolaa maqsadida foydalanish mumkin. Tijoriy maqsadlarda foydalanish (sotish, chop etish, ko‘paytirish, tarqatish) qonunan taqiqlanadi.

.