www.ziyouz.com kutubxonasi taqdim etadi

BAXTIYOR ABDUG‘AFUR

OLTINCHI YO‘LAK

Muqaddima

Uzoq-uzoqlarga yaslanib ketgan ummon qora tortib ketganidanmi, yotog‘iga bosh qo‘yayotgan quyoshning ufqdan sohilgacha ajib qizg‘ish olov yo‘lagi yanada yorqinroq ko‘rinadi. Negadir mag‘rib osmonini uzuq-uzuq qora bulutlar egallab olgan. Avvallari quyosh va qora bulutlar bunchalik bir-birlariga yaqin kelmagandek tuyuladi kishiga. Yana odamni tong qoldirib, sohilga avval bir-ikki tomchi yomg‘ir tomchilagan bo‘lsa, keyin sharros yog‘ib yubordi. Tabiat ilmining puxta bilimdoni bundan rosa taajjubga tushishi aniq. Ammo, ravondagi to‘garak stol atrofidagi o‘ta rasmiy kiyingan kishilarni borliqning bu ajib va sirli ishi hech ham qiziqtirmaydi. Qora kostyum-shimli, olachipor bo‘yinbog‘li yigit o‘ng qo‘liga taqilgan, har bir raqami qarshisiga mayda javohir qadalgan soatiga ko‘z tashlab, qarshisidagi qalin hisobotga nigohini qadadi. Muqovadagi har bir so‘z yod bo‘lib ketgan bo‘lsada qaytadan o‘qishga tushdi. Uning yonidagilar esa bir-birlari bilan gaplashishardi. Nihoyat, ravonning binoga eltadigan yo‘lagida nogironlar aravachasidagi kostyum-shimli, qotmadan kelgan qariya ko‘rindi. Baqbaqasi quruq haltadek bo‘yinboq tugunchasi ustiga osilib qolgan, ko‘zlari kosasidan irg‘ib ketadigandek. Aravacha ravonga g‘ildirib kirib keldi. Qariya o‘z joyida – to‘rda aravachasini to‘xtatgach, yig‘ilganlarni birma-bir nazaridan o‘tkazib oldi.

-Bu safar menga yangi narsalar olib kelgansizlar, deb o‘ylayman, - qariya o‘zini jilmayishga majbur etdi. Zo‘rma-zo‘raki jilmayganidan yuzida tirishlar yana ko‘payib, og‘riqdan azob chekayotgan kishiga o‘xshab qoldi. Unga yaxshilab razm solinganda jilmayish yoki kulish bu odamga umuman yarashmasligi xayolga kelardi.

-Yangi narsalar doim sizdan chiqqan, -hali ham tik turgan olachipor bo‘yinboqli yigit dedi.

-An’anamizga bu safar ham davom ettiramiz unda. Muddaoga o‘ta qolaylik, kirish qismidan chekinib.

Qariya shilpiq ko‘zlarini bir nuqtaga qadab, jim bo‘lib qoldi.

-Bu dunyoning haritalari har kuni chizilayapti, chegaralar har daqiqa o‘zgarayapti, -xayollaridan tuyqus bosh ko‘tarib dedi qariya. –Yangi-yangi urush usullarini o‘ylab topishayapti. Odamizotni uncha-muncha narsa bilan qolipga solish endi imkonsiz. Ularni har qancha nazorat etmaylik, ijtimoiy tarmoqlardagi hayotlarini kuzatib, ma’lumotlar yig‘maylik, baribir odam bolasi o‘z mohiyati bilan qolaveradi. Rejalar tuziladi, ishlab chiqiladi, ammo tan olish kerak, qandaydir kuch baribir hayotni o‘z tabiiy oqimiga solib yuboraveradi. Go‘yo, azaldan shunday bo‘lgan, intiho qadar shunday qolajak...

O‘tirganlar uning noodatiy so‘zlaridan ajablanishib, bir-birlari bilan ko‘z urishtirib olishdi. Uning gaplari osiyning tazarrusiga o‘xshardi.

-Uzr, mavzudan chalg‘ib ketdim, - u nigohini stoldan uzib, o‘tirganlarni qaytadan nazaridan o‘tkazdi. –Loyihaning nazariy qismi yakunlandi. Endi ikkinchi qismi, aytishim mumkinki, asosiy qismi qoldi. Rossiyadagi nishonimiz ishni boshlaydi. Uning jinoiy tuzilmalar orasida ancha obro‘li, ta’sir doirasi katta. Rejalashtirganimizdek – afg‘onlar bilan ishni boshlaydi.

Qariya nigohini olachipor bo‘yinboqli yigitda to‘xtatdi.

-Anavi aloqamiz esa loyihamizni tegishli shaxslarga yetkazadi, - u qo‘ynidan yaltiroq disk olib, stol ustiga qo‘ydi. Loyiha g‘oyasi muallifi bo‘la qolsin. Ishga kirishaversin.

-Xo‘p bo‘ladi, janob, -dedi olachipor bo‘yinboqli yigit.

-Uni qo‘riqlanglar, bizga oxirigacha kerak bo‘ladi.

-Yaxshi, janob.

-Bir narsa esimga tushaveradi, -qariya negadir ko‘zlarini yumib oldi. –Shantranj taxtasi ustidagi o‘yin. Toshlarni kerakli kataklarga qo‘ysak bo‘ldi, deb o‘ylaganlar yanglishadi. Men hayolimda ko‘p shantranj o‘ynayman, juda ko‘p. Ko‘zimni yumdim deguncha toshlar ko‘rinib ketaveradi. O‘yinlarimda shohlarni o‘z piyodalari va sipohlari bilan mot qilaveraman. Juda g‘alati emasmi? Loyihamiz ham shunday – shohlar o‘z a’yonlari tomonidan mavh etiladi. Antishantranj! Nazarimda shunday o‘yin usullarining vaqti keldi.

Yomg‘ir kuchayishda davom etardi. Deraza romlari, eshiklarga xuddi chelaklab suv urilayotgandek edi.

-Antishantranj… - o‘ychan, o‘ziga o‘zi gapirgandek dedi qariya. –Ba’zida bu o‘yinning ham qonun-qoidalari yo‘qdek ko‘rinadi. Bunda tomonlarning o‘zi yo‘q, xuddi soyalar jangi!..

BIRINCHI QISM

O‘rgimchak to‘ri

1

O‘rgimchak to‘ri. G‘alati manzara. To‘r markazida qop-qora o‘rgimchak. Qaysidir kitobda o‘qigandi – o‘rgimchaklar to‘r chetida o‘ljasini kutib o‘tiradi. Biror mayda hasharot to‘rga tushishi bilan yashiringan joyidan chiqadida o‘ljasiga yaqinlashadi. Uni mustahkam va pishiq iplari bilan o‘rab-chandib tashlagach, bechora hasharotning vujudiga zaharini yuboradi. Lekin bunisichi?! O‘lja bo‘lmasa ham to‘rning o‘rtasida. Shunda... o‘rgimchak kattalasha boshlabdi. Rosmana uy bilan teng bo‘libdida unga qarab, vishillabdimiey, pishqiribdimiey, farqiga borolmadi. Ajabo, uning ko‘zlari ham ko‘p emish. Bir, ikki, uch... olti... Ajablanganicha unga tikilib qolibdi. Tuyqus, qarshisida o‘rgimchak turganini anglab, ortiga tisarilibdi. O‘rgimchak esa uni ta’qib eta boshlabdi. Ulkan to‘rini g‘alati silkitganicha u tomon bostirib kela boshlabdi. O‘rgimchak uning yoniga kelibdi. Tanasini qoplagan mayda, nishtardek tuklari yuziga tegay-tegay dermish. O‘rgimchakning g‘alati tovushlar chiqarib nafas olishi ham eshitilarmish. U og‘zini ochib, zaharli... tishlarini yalang‘ochlabdi. Hanjardek sovuq tishlar unga yaqinlasha boshlabdi...

Bobur uyg‘onib ketganida avzoyi badani terdan jiqqa xo‘l edi. Ustidagi yupqa adyolni olib tashlab, o‘rnidan turdi. “Nega bunaqa tush ko‘rdim?!”,- hayron bo‘ldi u. “O‘rgimchak?”. Bir muddat o‘ylanib turgach, yuvinish xonasiga chiqdi. Muzdek suvga yuvindiyu miyasiga o‘rnashib qolgan o‘rgimchakdan asar ham qolmadi.

Oshxonaga chiqmoqchi bo‘lganida yotoqxonadan telefoni jiringlab qoldi. U darrov yotoqxonaga qaytib, telefonini qo‘liga oldi. Telefon ekranidagi yonib turgan yozuvni ko‘rib, ajablandi. Darrov yashil tugmachani bosib, qulog‘iga tutdi.

-Assalomu alaykum, o‘rtoq polkovnik.

-Vaalaykum assalom, Erkinov, - ovoz sohibining kayfiyati yaxshi ekanligi sezilib turardi. –Ertalabdan bezovta qilishimni kutmaganmiding?

-To‘g‘risini aytsam, yo‘q, o‘rtoq polkovnik, - dedi Bobur.

-To‘g‘ri gapirishing doim menga yoqqan, Erkinov! Menga qara, soat o‘nlarga vaqting qanaqa? Maslahatli ish bor edi.

-Vaqt topaman, o‘rtoq polkovnik. Qaerda uchrashamiz?

-Har doimgi joyda, Erkinov. Demak, soat o‘nda seni kutaman.

-Xuddi shunday, o‘rtoq polkovnik.

-Yaxshi, unda uchrashguncha.

Bobur telefonni o‘chirib, divanga o‘tirdi. Polkovnikning erta tongdan bezovta qilishiga qaraganda o‘ta muhim ish bor. Bo‘lmasam, kechroq telefon qilib, qilinadigan ishni aytib ham qo‘yaverardi. Kutilmaganda uning yodiga tushidagi o‘rgimchak tushdi. Boburning ichki tuyg‘usi qandaydir jiddiy ish uni kutayotganini ayta boshladi.

U o‘tirarkan devordagi suratiga qaradi. Zobit kiyimida, ko‘zlari beg‘ubor, lablarida tabassum zohir etgan. Yigirma uch yoshda edi, surat olinganida. O‘shanda u hali juda g‘o‘r, bu yo‘ldagi oqu–qorani bilmasdi. Bu yo‘lda u faqat turfa rangli tasvirlarni ko‘raman, deb o‘ylagandi. Lekin, yoshi ulg‘ayib, ko‘p narsalarni tushunib yetdi. Ayniqsa, tog‘lardagi o‘sha mash’um harbiy amaliyotda yaralangani, ko‘z o‘ngida do‘stlarini yo‘qotganida bu shunchaki o‘yin emasligi, birgina noto‘g‘ri qadam tubsiz o‘pqonlarga tortishini tushundi. Uning tanlagan yo‘li faqat harbiy poligonlardagi harb amaliyotlariyu tog‘lardagi shartli nishonlarni snayperlik vintovkasida urib tushirish emasdi. O‘lim va hayot o‘rtasidagi shafqatsiz kurash edi.

Bobur o‘rnidan turib, oshxonaga chiqdi. Derazani ochdiyu ko‘zlari yana sarg‘ayishga tushgan yaproqlarga tushdi.

Maktabda o‘qib yurganida kimyo o‘qituvchisi tajriba ko‘rsatishga va’da bergandi. O‘shanda butun sinf futbol maydoniga yig‘ilgan, o‘qituvchi o‘rtaga shisha idishlarni qo‘yib olib, tajriba o‘tkazgandi. Suyuq moddaga rux kukunlari tashlanganida sarg‘ish–qizil tutun burqsib, ko‘kka o‘rlagan, dimog‘i qo‘lansa hidga to‘lgandi. Har gal kuz kelib, dov–daraxtlar sariqqa o‘ranayotganida negadir o‘sha tajribani eslayverardi. Go‘yo o‘sha sariq tutun ko‘kka emas, daraxtlarga o‘rlab, chirmovuqdek tirmashib, yashil yaproqlarda gard bo‘lib o‘tiradi. Ammo, bu yilgi kuz boshqacharoq tuyuldi unga. Kuz endi o‘sha tutunning qo‘lansa hidini ham dimog‘iga keltirib urdi. Yotsa ham, tursa ham dimog‘ida badbo‘y bir narsa turib qolgandek tuyulaveradi...

2

Keyingi vaqtlarda uning quloqlari ostidami yoki hayolidami qanaqadir kuy yangrayveradi. Oldiniga karnayning guldurak tovushi. Keyin, surnay tovushi eshitiladi. So‘ng, ikkalasining tovushi omuxtalashib, ulug‘vor bir kuyga aylanadi. Xuddi savash oldidan askarlarning ruhini ko‘taradigan kuy. Har gal u yangi–yangi narsalarni kashf etaveradi bunda. Ulug‘vorlik. Qudrat. Jangovarlik. Mag‘rurlik. Rahmatlik otasining joynamoz ustida mag‘rur o‘tirishi yodiga tushaveradi. Qarindosh–urug‘i va yaqinlari qo‘llarini duoga ochishganda o‘zini qanday qudratli his etadi. O‘sha tuyg‘u ana shu kuydan so‘ng qalbida yana mehmon bo‘lgandek. U bir vaqtlar Iskandar navbasi haqida o‘qigandi. Aslzoda asirlar g‘olib hoqon sharafiga navba ijro etisharkan.

“Bu nima?”, – o‘yga berilib qolardi u. “Men uchun chalinayotgan Iskandar navbasimi?..”. Shu o‘y hayolidan o‘tardiyu miyig‘ida kulib qo‘ya qolardi. Ammo, ko‘nglida u uni yaqin kunlarda ulug‘ ishlar kutib turganini sezardi. Qandaydir katta ish. Polkovnik Yodgorov qo‘ng‘irog‘i taxminini to‘g‘riligini isbotlagandek bo‘ldi.

U darrov yuvinib, kiyindida ayoli tayyorlagan nonushtaga ham hafsala qilmay ko‘chaga chiqib ketdi.

Chinorlarning quyuq soyasidagi o‘rindiqlarda juft–juft o‘tirgan yigitu qizlar, bolalarini sayrga olib chiqqan yosh onalarni demaganda xiyobon gavjum emas. Xiyobon o‘rtasidan o‘tgan, tosh plitalar yotqizilgan keng yo‘lakning ikki chetidagi o‘rindiqlarda shaxmat surayotgan odamlarni ham ko‘rish mumkin. Bobur ularni oralab o‘tarkan, hayron qolardi: odamlar o‘yinga qanday vaqt topisharkin?! Shunday hayolda o‘rindiqlar yonidan o‘tib borarkan, tanish ovozdan o‘ylari buzildi:

–Erkinov!

U yurishdan taqqa to‘xtab qoldi. Polkovnik Yodgorov! Bobur ovoz kelgan tarafga o‘girildiyu o‘rindiqda gazeta o‘qib o‘tirgan 50–55 yoshlardagi, to‘ladan kelgan, tepakal kishini ko‘rdi. Uning qarshisida donalari tartib bilan terilgan shaxmat taxtasi. Buni ko‘rib Bobur jilmaydi.

–Assalomu alaykum, o‘rtoq polkovnik!

–Vaalaykum assalom, Erkinov, bormisan bu yorug‘ olamda!?–polkovnik Yodgorov o‘rnidan turdi.

–Borman, o‘rtoq polkovnik.

–O‘zgarmabsan, Erkinov! Xuddi kechagideksan!

Polkovnik Said Yodgorov bundan yigirma yillar avval bir vaqtlar dunyoni zir titratgan KGB ning kelajagi porloq yosh zobiti edi. Avval Moskvada, so‘ng Leningradda xizmat qildi. Xizmat pog‘onalarida asta ko‘tarilib borayotganida choklari so‘kilishga tayyor qizil imperiya parchalandi. Yosh zobit Yodgorov bir muddat Rossiyada yurdi, so‘ng baribir yurtiga qaytish kerakligini tushunib, Toshkentga qaytdi.

Bobur shaxmat taxtasida bir tekis saflangan donachalarga ishora qilib, yana jilmaydi.

–O‘rtoq polkovnik, o‘zingizga qarshi o‘yin boshladingizmi?

–Yo‘q, Erkinov, printsiplarimni unutibsan, shekilli! Universitetda men bir muqoyasa qilardim, yodingdami?

–Yodimda, o‘rtoq polkovnik. Demak, geopolitika!

Bobur universitetda tahsil olarkan polkovnik Yodgorov haftada bir marta lektsiya o‘qirdi. Ayniqsa, geopolitika ko‘p talabalarning sevgan fanlardan edi. Yodgorov talabalarga bir masalani tushuntirarkan stoli ustiga donachalari terib qo‘yilgan shaxmat taxtasini qo‘yib olardi. “Hurmatli talabalar”, –derdi u. “Aslida bu bir o‘yin, ammo o‘yinni kim olib boradi, o‘yinchilar! Ana shu o‘yinchilar geopolitikada... siyosatdonlar deyiladi. Shaxmat donachalari esa... qani menga aytinglarchi, hurmatli talabalar, donachalarni ramziy ravishda nima desak bo‘ladi?”. Gavjum auditoriyadagi talabalar bir–birlariga navbat bermay birdek: “Odamlar! Odamlar!”, deyishar, Yodgorov esa jilmayganicha ularni kuzatib o‘tirardi. “Faqat odamlarmi?”, –so‘radi Yodgorov. “Ha! Ha, odamlar!”. Yodgorov boshini sarak–sarak qilgandi, o‘shanda. Shunda, ilk qatorlarda o‘tirgan Bobur qo‘lini ko‘tarib, javob berishga ruxsat so‘ragandi. “Marhamat, eshitaylikchi!”. Bobur javob bergandi: “Ustoz, agar shaxmat taxtasi siyosat maydoni bo‘lsa, unda donachalar nafaqat jamiyat va undagi odamlar, balki...”, –Bobur bir muddatga sukut qilgan, jim–jit bo‘lib qolgan auditoriyada pashsha uchsa bilingudek edi. “Nima ekan?”, –unga savolomuz qarab turardi Yodgorov. “Ustoz, menimcha donachalar bular siyosatning mohiyatini belgilovchi manfaatlar, yoki... gaz, neft, foydali qazilmalar...”. “Yoki, umumiy qilib aytadigan bo‘lsak, o‘yinchi, ya’ni siyosatdonga nima kerak bo‘lsa o‘sha!”, – “yordam” bergandek bo‘lgandi Yodgorov. “To‘g‘ri!”, –degandi Bobur.

“Ismingiz nima?”, –so‘ragandi Yodgorov.

“Bobur”.

“Siz juda to‘g‘ri javobni aytdingiz, qoyil qolmasdan ilojim yo‘q, Bobur!”.

O‘sha kungi ma’ruza Boburning darrov hayolidan o‘tdi.

–Metodlarim hech yodingdan chiqmabdi, Erkinov! Qani, o‘tiraylikchi.

Ular o‘rindiqqa o‘tirib olishdi.

-Ismingizning ma’nosini bilasizmi? –so‘ragandi o‘sha ma’ruzada polkovnik, uning kuch va shijoat yog‘ilib turgan bo‘y-bastini ko‘zdan kechirib olib.

-Bilaman, -degandi u. – Yo‘lbars, degani.

-To‘g‘ri, -auditoriyaga yuzlanib, davom etgandi polkovnik Yodgorov. –Bu ism sohibi o‘z nomini tarixga o‘chmas harflarda bitib ketdi. Zohiriddin Muhammad Bobur! –so‘nggi so‘zlarni chertib-chertib aytgandi u. Geopolitika haqidagi dastlabki ma’ruzasini emas, boshqa narsalardan so‘zlab ketgandi:

-Bunday ajdodlarning qoni vujudimizda oqayotgani bizlarning kim ekanligimizdan guvohlik beradi. Bizga ortiq ta’rifu-tavsiflarning keragi yo‘q, - u shunday degach, Boburga yana bir bor qarab qo‘ygandi.

Har bir ma’ruzasida polkovnik albatta biror bir tarixiy siymoga to‘xtalib o‘tardi. Sulton Mahmud G‘aznaviy, Sulton Jaloliddin Manguberdi, Amir Temur, Zohiriddin Muhammad Bobur... Alimquli amirilashkar, Madaminbek... U milliy g‘urur haqida ko‘p gapirardi. Buyuk ajdodlarning nasli buyuk, buyuklarning lafzi ham, amali ham buyuk! –degani Boburning hech esidan chiqmasdi.

–Xo‘sh, ahvollaring qalay, tuzukmisan? –so‘radi polkovnik.

–Yomon emas, o‘rtoq polkovnik, xudoga shukr! Ta’tilni mazmunli o‘tkazishga harakat qilmoqdaman.

–Baribir universitet talabasi bo‘lganing bilinadi, Erkinov. Yigitlar menga maqolalaringni keltirib turishadi. O‘qib, bir maza qilaman, Erkinov. Shunaqa gaplarni qaerdan olasan, a?

Bobur yana jilmaydiyu “bilmayman”, degandek yelka qisib qo‘ydi.

–Ilmiy ishing yakunlanib qoldimi?

–Qayoqda deysiz, o‘rtoq polkovnik. Tanaffuslar ko‘payib ketayapti.

–Tanaffus?! Ha, darvoqe, tanaffus qilib turish kerak, Erkinov. Shunda ilmiy ishlar ancha barakali davom etadi, nima deding?

–To‘g‘ri, o‘rtoq polkovnik.

Bobur o‘sha mash’um amaliyotdan so‘ng salkam to‘rt yilga majburiy ta’tilga chiqdi. Avvaliga harbiy gospitalda olti oylar davolanib, o‘ziga kelgach, bo‘sh o‘tirishni lozim topmay, o‘zi o‘qigan universitetga qaytdi. Ustozlari bilan maslahatlashib, ko‘ngliga yaqin mavzuni tanlab, ilmiy ishini boshladi. Endi u mashhur oynomalarda e’lon qilinayotgan ilmiy maqolalarni to‘plar, o‘qirdi. O‘rgangan ko‘ngil o‘rtanib qo‘ymas, degandek baribir ishiga qaytgisi kelar, ammo jismoniy holati to‘liq tiklanib ulgurmagandi. O‘tgan yili uni polkovnik Yodgorov chaqirtirib, tibbiy ko‘rikdan o‘tkazdirdi. Vaqti kelsa uni xizmatga chaqirish va’dasini berdi.

–Men senga yana tanaffusga chiqish taklifi bilan keldim, –Boburning hayollarini bo‘ldi polkovnik.

Boburning yuzi jiddiy tortib, so‘radi:

–Qanaqa tanaffus, o‘rtoq polkovnik.

Yodgorov lablarini cho‘chchaytirib, hiyobonda go‘dagini atak–chechak qildirayotgan yosh onaga qarab qoldi.

–Narkotiklar tranziti haqida eshitganmisan? –dabdurustdan so‘rab qoldi u.

–Respublika hududi orqalimi?

Yodgorov ko‘zlarini ona va boladan uzib, Boburga qarab, tasdiq ishorasida bosh irg‘adi.

–Faqat umumiy gaplarni, o‘rtoq polkovnik.

–Horijlik narkokorchalonlar O‘zbekiston orqali oltinchi tranzit yo‘lini yaratish ustida ish boshlagan. Ularning kim ekani, nimalarni rejalashtirayotganlari ma’lum, –shunday degach, u negadir qora piyodani oldinga chiqardi.

Qora piyodaning oldinga chiqarilganini ko‘rib, Bobur jilmaydi.

–Bu o‘yinda qoralar birinchi boshlaydimi? –so‘radi u.

–Ha, chunki bu o‘yinning qonun–qoidalari yo‘q, Erkinov!

–Tushunarli, –Bobur oq piyodani qora piyoda qarshisiga qo‘yib qo‘ydi.

–Ammo, amalda yurishni biz birinchi boshlagan bo‘lamiz!

Yodgorov kulib, Boburning elkasiga qoqib qo‘ydi.

–Hali ham butunsan, Erkinov!

–Sabog‘ingizni olganmiz, o‘rtoq polkovnik!

Yodgorov unga qarab, bosh irg‘ab qo‘ydi. U Boburni ko‘p yillardan beri bilar, nafaqat uning bilimi, balki sadoqatiga ham tan berardi. Yodgorov sobiq Ittifoq harbiy maktablarida savodini chiqarganidan biror kishining sadoqati yoki ishonchliliga ta’rif bermoqchi bo‘lsa “u bilan razvedkaga birga borsa bo‘ladi”, derdi. Uning uchun Bobur ham ana shundaylardan edi. Sobiq Ittifoq tarqagach ham Yodgorovning qo‘l ostida ko‘plab sadoqatli va ishonchli yigitlar xizmat qilishdi. Biror xodimi ortidan polkovnikning rahbarlar qarshisida yuzi shuvut bo‘lgani yo‘q.

–Senga men emas, Vatan saboq bergan, Erkinov.

–Vatanim omon bo‘lsin, o‘rtoq polkovnik. Vatanim bor, men borman! –Boburning yuzi jiddiy tortdi.

–Omon bo‘l, Erkinov. Sendaqalar bor, Vatan kam bo‘lmaydi!

–Qanday vazifa bor, o‘rtoq polkovnik? –Bobur suhbat mavzusini keskin o‘zgartirib, maqsadga o‘tib qo‘ya qoldi.

–Mahfiy amaliyotni boshlaymiz. Shartli nomi: “Oltinchi koridor”. Shunda ishtirok etasan, Erkinov.

–Ma’qul, o‘rtoq polkovnik. Ishni nimadan boshlashim kerak?

–Hozircha ma’lumotlar bilan tanishib turasan, –Yodgorov yoniga tashlab qo‘ygan qalin jildni olib, unga uzatdi.

–Mendagi ma’lumotlar shunda, Erkinov. Ularni sinchiklab o‘rgan, tahlil qil. Ishga kirishganingda asqotadi.

–Xo‘p, o‘rtoq polkovnik.

–Shubham yo‘kki, miyangda allaqachon rejalar tuzila boshlagan, topdimmi?

Bobur yana jilmaydi.

–Shunday desa ham bo‘laveradi, o‘rtoq polkovnik.

–Barakalla! Xo‘sh, rejangning bir uchini ochasanmi? –so‘radi kulib Yodgorov.

Kutilmaganda Boburning yodiga bu tong ko‘rgan tushi tushdi. O‘rgimchak. Uning hanjardek sovuq, o‘tkir tishlari. Hammasidan ham taajjublanarlisi – to‘r markaziga turib olgani.

–O‘rgimchak... to‘ri! –dedi u o‘ziga–o‘zi gapirgandek.

Yodgorov unga savolomuz qarab qoldi.

–O‘rgimchak to‘ri markaziga borishi uchun avval to‘rning bir ipini topish kerak. Keyin markazga borishimiz osonroq.

–Mantiq bor, Erkinov!

–O‘rtoq polkovnik, axir o‘zingiz aytardingiz, avval mantiq, keyin falsafa!

–To‘g‘ri, Erkinov. Mantiqsiz falsafa esa, safsata!

Yodgorov shaxmat taxtasiga bir muddatga tikilib turgach, Boburga yuzlandi.

–Hozircha senga aytadiganlarim shular. Senga bergan ma’lumotlarim bilan tanishib bo‘lganingdan keyin yana bafurja maslahatlashamiz.

–Yaxshi, o‘rtoq polkovnik.

Polkovnik Yodgorov o‘rnidan turib, qo‘lini uzatdi. Bobur uning uzatilgan yo‘lini siqib qo‘ygach, hayrlashishdi.

3

Bobur avtobus bekatigacha piyoda keldi. Polkovnik bilan uchrashuv, shaxmat taxtasidagi donachalar unga yaqin o‘tmishini yodiga solib qo‘ygandi. Polkovnik bekorga uni yo‘qlamagan. Bobur mahfiy amaliyotdan alohida ish olib borishlarini allaqachon fahmlagandi. Taxmini to‘g‘riligini bilish uchun tezroq jilddagi ma’lumotlar bilan tanishib chiqishi kerak.

Navbatdagi avtobusning tanish raqamlarini ko‘rib, hayollari uzildi. Avtobusga chiqib, har doimgidek salonning o‘rtasidagi maydonchadan o‘rin oldida oynadan tashqarini kuzatishga tushdi.

G‘ala–g‘ovurdan yana o‘ylari buzildi. U baland ovozda gaplashayotgan odamlar tomon qaradi.

–Ozku, doda! – Yoshroq pattachi yigit bir qariyaga shundoq ustiga kelib olgandi. Qo‘yib bersa, qariyaning ustiga bostirib boradigandek.

–Bori shuda, baraka topkur! San shuni olda, bilet bermasang ham mayli...

–Aql o‘rgatmang menga! –kutilmaganda ovozini balandlatdi pattachi. –Davlat avtobusida ketayapsizmi, pulini to‘lab qo‘ying!

–Bori shu, dedimku, baraka topkur...

Qariyaning so‘zlaridan Boburning eti jimirlab ketib, yurak urishi tezlashib ketdi. Qariyaning qiyofasi, ayniqsa yalinib aytgan so‘zlari juda–juda tanish tuyuldi. Quloqlari ostida o‘sha so‘zlar yangray ketdi: Bori shu, dedimku, baraka topkur... Bori shu... Keyin esa avtomatning qo‘ndog‘i bilan berilgan zarba... Bobur zarba o‘ziga tushgandek esankirab qoldi. Tutqichni ushlagan qo‘llari qaltiray boshladi. Yana o‘sha so‘zlar: Bori shu, dedimku, baraka topkur... Bobur atrofiga alangladi. Faqat yo‘lovchilar. Biri beparvo, yana bir pattachi va qariyaga qiziqish bilan qaragan, lekin anavilar ko‘rinmaydi. Ular yashirinib turishibdimi? Yo‘q, o‘rindiqlar ortida ham, ostida ham yo‘q. Atrofda baland tog‘lar ham, daralar ham ko‘rinmaydi. Faqat avtobus saloni... Bobur yengil nafas olib, ko‘zlarini yumdi.

Uni sherigi bilan asir olishgandi. Asir tushishmasdi, ammo ular oxirigacha tor daradan jangarilarni o‘tkazmay turishdi. U odatda snayperlik vintovkasida, sherigi esa unga yordam berardi. Jangarilar yarim kun ular bilan olishib, nihoyat granatamyot bilan darani qo‘porib tushirishdi. Daradagi butalar orasida pistirma qurgan Bobur sherigi bilan asir olindi. Jangarilar ularni qo‘llarini arqon bilan chandib, pastga olib tushishgandi. Sherigi yaralangan, ahvoli og‘ir edi. Ularni o‘rtaga tiz cho‘ktirib qo‘yishganida yo‘l–yo‘l to‘nli, boshiga qo‘ndirgan ixcham sallasining dokasi chuvalib ketgan qariyani turtib–surtib, asirlarning yoniga keltirishdi. Bobur hayron bo‘lgandi o‘shanda. Bu qariyani nima qilishadi?

–Aytgan narsalarning hammasini olib kelmabsizku, boboy! –degandi bir jangari.

–Bori shuda, baraka topkur! Sizlar shularni olib turaveringlar...

–Aql o‘rgatma, it! Qani qolganlari!?

Qariyaning ko‘zlari alang–jalang bo‘lib ketgan, yordam umidida atrofidagi jangarilarga qarab chiqdi.

–Bori shu, dedimku, baraka topkur...

Jangari jahl bilan qariyani tepib yubordi. Zarbadan qariya yumalab tushgan, ammo shu zahoti o‘rnidan turishga harakat qildi. Qariyani tepishgani uchun Boburning nafrati ortib, g‘azabini ichiga yutolmay, baqirayozdi:

–Kuching shu keksaga yetdimi, it!

Jangari o‘rnida taqqa to‘xtab, yelkasidan avtomatini olgan va qo‘ndog‘i bilan Boburni ura ketdi. Bir–ikki zarbadan so‘ng Bobur qulab tushdi. Shundoq bo‘lsada jangari uni ayamay urardi.

–Senga ham kuchim yetadi, it! – xirilladi jangari.

Bobur alamdan titrab ketib, o‘rnidan turishga harakat qildiyu ammo boshqa jangarilar yugurib kelishib, uning qo‘llaridan qayirganlaricha yana tiz cho‘ktirishdi. Bobur bir chetga qon tupurdi.

–Mard bo‘lsang, mana, men tayyorman! Mardmisan?

Jangari avtomatini sherigiga uloqtirib, yenglarini shimara ketdi.

–Qo‘llarini yechinglar! Qani, ko‘raylikchi, qo‘lingdan nima kelarkin? –dedi u.

Bobur arqondan bo‘shagan qo‘llarini ishqalaganicha o‘rnidan turdi. Bu orada jangarilar davra olishdi. Jangari qo‘llarini himoyaga tayyorlab, oyog‘i bilan Boburning ko‘kragiga zarba berdi. Zarba bronjiletdan qaytsada Bobur ortiga munkiy ketdi. U tezda o‘zini o‘nglab olib, oyog‘i bilan jangarining tizzasiga yon tomondan zarba beradi. Raqibi biroz qiyshaygan, lekin u ham darrov o‘zini rostlab oldi. U yana oyog‘i bilan zarba berishga urinib ko‘rdi, ammo Bobur o‘zini chetga olishga ulgurdi. Jangari bor vujudi bilan Boburga tashlandi. U esa ikkala qo‘li bilan jangarini quchoqlab, havoda sermaganicha yerga urdi. Shu payt, davra qurgan jangarilar darrov Boburga tashlanib, uni yerga bosib olishgandi. Qulagan jangari o‘rnidan turib, yerga bosib turilgan Boburning ko‘kragi va qorniga tepa ketgandi...

Avtobus saloni hamon tinch edi. Bobur ancha o‘ziga kelib olgach, pattachi yigitning oldiga keldi.

–Necha pul yetmayapti? –so‘radi u.

Qariya xijolat tortib, unga qaradi.

–Qo‘yavering, o‘g‘lim...

Bobur ko‘zlarini pattachidan uzmay, yana so‘radi:

–Necha pul yetmayapti!?

–Yuz... so‘m...

Bobur hamyonini ochib, ikkita ming so‘mlikni chiqardi.

–Ma, ol! Menga va otaxonga!

Pattachi duduqlanib qoldi.

–Q–q–qo‘yavering... haligi, ikki kishigami... hozir... – u darrov ikkita bilet yirtib, avval Boburga, so‘ng qariyaga uzatdi.

Qariya negadir o‘rnidan turishga urindi. Bir maromda silkinib ketayotgan avtobusda muvozanatini saqlay olmay, yana o‘rniga o‘tirib qoldi.

–Umringdan baraka top, bolam.

–Rahmat, otaxon! –Bobur pattachiga qaradi.

–Hozir bir gap aytsam, darrov “planim”, deysan! Yuz–ikki yuz so‘msiz ham planingni bemalol bajarasan!

Pattachi nimadir deb g‘uldiragach, nari ketdi.

Boburga havo yetishmayotgandek sezilganidan navbatdagi bekatga yetmasdan avtobusni to‘xtatishni so‘radi. Uning vajohatidan qo‘rqib ketgan haydovchi avtobusni to‘xtatib, uni tushirib yubordi.

Uyigacha yana ikki bekatlik yo‘l. Nari borsa o‘n daqiqalik yo‘l. Bobur yo‘l chetidagi daraxtlar soyasiga o‘tib olib, piyoda keta boshladi. O‘sha tog‘lar yana hayolini egalladi.

4

Bobur uyga kelib, tamaddi qilishni ham xohlamay qo‘lidagi jildni ochdi. Uning ichidan bir dasta qog‘ozni olib, o‘qiy boshladi:

Keyingi vaqtda O‘zbekiston Respublikasining turli hududlaridan narkotiklar olib kirishga urinishlar ko‘paymoqda. Afg‘on geroiniga katta qiziqish bildirayotgan horijlik haridorlar katta mablag‘lar sarflab, turli yangi koridorlar – tranzit yo‘llari yaratishga harakat qilishmoqda. Rejaga ko‘ra afg‘on geroini O‘zbekiston Respublikasi hududidan olib o‘tilishi va Rossiya orqali evropaga etkazilishi lozim. Hozirgacha beshta yirik tranzit yo‘llari aniqlangan.

Birinchi yo‘nalish – Farg‘ona vodiysi orqali narkotik moddalarni Respublika hududiga olib kirish. Shu kungacha “Farg‘ona” yo‘nalishi bo‘yicha ko‘p miqdorda narkotik moddalar qo‘lga olinib, yo‘q qilindi.

Ikkinchi yo‘nalish – “Sirdaryo” yo‘nalishi. Shu hudud orqali ham o‘ziga koridor ochishga bo‘lgan ko‘plab urinishlarning oldi olinib, narkotik moddalar yo‘q qilindi. Bundan tashqari, O‘zbekiston Respublikasi hududidan o‘tishi lozim bo‘lgan yana uchta tranzit yo‘li bo‘yicha bir qator amaliyotlar o‘tkazildi...

...Olingan so‘nggi ma’lumotlarga qaraganda horijlik narkokorchalonlarning oltinchi koridor, ya’ni tranzit yo‘lini ochish loyihasi ustida ish olib borishmoqda. Narkokorchalonning kim ekanligi, kimlar bilan aloqaga chiqib turgani ma’lum.

Navbatdagi sahifada sochlari taqir qilib olingan, ko‘zlari osti qora tortgan 40–45 yoshlardagi kishining yiriklashtirilgan surati bor edi. Bobur o‘qishda davom etdi.

Aron Bulanov. Narkoolamda “Imperator” yoki “Rohib” nomi bilan tanilgan. Afg‘on geroinining asosiy mijozlaridan, shuningdek Yevropa bozorlariga tarqatuvchilaridan biri. Keyingi vaqtlarda uning Markaziy Osiyoga qiziqishi juda ortgan. Mintaqada uning doimiy sotuvchisi bo‘lgan.

Bu ma’lumot ostida qorachadan kelgan, qosh–ko‘zlari qora, 40 yoshlardagi kishining yiriklashtirilgan surati bor edi.

Parvez Javharov. Tojikiston Respublikasi fuqarosi. Javharovning guruhi Afg‘onistonda etishtirilgan va tayyorlangan narkotik moddalarni sotib olish, uni mijozlarga etkazish bilan shug‘ullangan. Narkoolamda “javhar” nomi bilan mashhur. So‘nggi ma’lumotlarga qaraganda “oltinchi koridor” g‘oyasi muallifi. Javharov Bulanov bilan birgalikda yangi tranzit yo‘lini ochish ustida ish olib bormoqda. Hozir u narkotik moddalarni olib o‘tish uchun yangi tranzit yo‘lini qidirmoqda.

Bobur keyingi sahifada Aron Bulanovning surati yonida avtomat ko‘targan, granatamyotlarni elkasiga qo‘yib olgan jangarilar tasvirlangan to‘rtta fotosuratni ko‘rib, hayron bo‘ldi.

Bulanovning ayrim jangari to‘dalarning dala qo‘mondonlari bilan aloqalari ham aniqlangan. Dala qo‘mondonlari narkotik moddalar etishtiriladigan viloyatlarda harbiy amaliyotlarni boshqarishadi. Bulanov shuningdek, Markaziy Osiyodagi ayrim Respublikalarda notinch vaziyatni yuzaga keltirish uchun qurollangan jangari to‘dalardan foydalanishi mumkin. Aynan shu orqali ehtimoliy “oltinchi koridor”ni ochishga urinishni e’tibordan soqit qilib bo‘lmaydi. Asosiy vazifa, Bulanov va Javharovning mintaqadagi aloqalarini aniqlash, “oltinchi koridor”ning ochilishiga qarshi kurash olib borishdan iborat...

Bobur so‘nggi sahifani ochib, taajjublandi. Unda 6X9 o‘lchamdagi o‘zining fotosurati yopishtirilgandi. “Balki Yodgorov bu sahifani unutib qoldirgandir”, –degan o‘yda o‘qiy boshladi.

Erkinov Bobur Komilovich. O‘zbekiston Respublikasi Milliy Havfsizlik Xizmatining Chegara Qo‘shinlarida harbiy xizmatda bo‘lgan. Jangarilarga qarshi harbiy amaliyotlarda faol ishtirok etgani, O‘zbekiston Respublikasi Davlat chegaralarini daxssizligini saqlashdagi alohida xizmatlari uchun taqdirlangan... Oliy malakali snayper. Quyidagi qurollarda ishlagan (quyida esa sobiq Ittifoq hamda ayrim horijiy mamlakatlarda tayyorlangan snayper vintovkalarining ro‘yxati keltirilgandi)...

“O‘zing haqingda o‘qish g‘alati ekan”, –yana o‘yga berildi u. Bobur qog‘ozlarni taxlab, jildga qaytadan joyladida oshxonaga chiqdi. Uning miyasida turfa o‘ylar charh urardi. O‘rgimchak. Narkoolam. “Imperator” yoki “Rohib”. Oltinchi yo‘lak...

“Ish jiddiy!”, –dedi u nihoyat hayollaridan yulqinib. “Endi faqat snayperlik vintovkasi bilan ish bitmaydi!”.

5

Oq marmar toshlar yotqizilgan koridordan o‘tishib, tergov xonasiga kirishdi. Uzun, yorug‘ xonada 30-35 yoshlardagi, gardishsiz nozik ko‘zoynakli, kaltalangan sochi ancha oldin moylanganidan quruqshab qolgan yigit o‘tirardi. Egnida oq futbolka, havorang jinsi. Ko‘rinishidan horijda tahsil olayotgan talaba yoki biror nufuzli tadqiqot institutiga yuborilgan “visiting scientist”ga1 o‘xshardi.

-Safar Mulloev, -kuzatuv xonasiga kirib, tergov xonasini bemalol kuzatish imkonini beradigan katta oyna yonidan joy olgan polkovnik Yodgorov tushuntirdi Boburga. –Hozir hammasini o‘zing eshitasan, Erkinov.

U gapini tugatib ulgurmasdan xonaga boshqa xodimlar ham birin-ketin kirib kelishib, ularning yonlaridan joy ola boshlashdi.

-Hamma kelib bo‘ldimi? –so‘radi polkovnik Yodgorov.

-Xuddi shunday, o‘rtoq polkovnik, -dedi kimdir.

-Unda boshlasak ham bo‘laveradi.

Tergov va kuzatuv xonalari ulkan oyna bilan ajratilgan bo‘lib, tergov xonasi tomonidan qoraga bo‘yalgan, kuzatuv xonasi umuman ko‘rinmasdi. Kuzatuv xonasi tomonidan esa tergov xonasini bemalol kuzatib turish mumkin edi.

Tergov xonasining eshigi ochilib, tergovchi kirib keldi. Qora kostyum-shimli va qizil bo‘yinbog‘li tergovchi ko‘proq siyosatchilarga o‘xshardi.

-Juda kuchli mutaxassis, -unga bosh irg‘ab, dedi polkovnik Yodgorov. –Interpolda ham ishlaydi.

Bobur bosh irg‘ab qo‘ydi.

Tergovchi sumkasini uzun stolning o‘zi ishg‘ol etadigan qismiga qo‘yib, ochdi. Undan bir dasta qog‘oz olib, nihoyat joyiga o‘tirdi. U rasmiyatchilik ortidan qarshisidagi yigitning ismi-sharifi, qachon va qaerda tug‘ilganini so‘rab, keyingi savolga o‘tdi:

-O‘zbekiston Respublikasiga qanday maqsadda keldingiz?

-Oddiy sayohat edi.

-Sayohatda biror kishi bilan uchrashdingizmi?

-Yo‘q. Oddiy sayohat... kimlar bilan uchrashishim mumkin?

Bobur polkovnik Yodgorovga qaradi. U Boburning izohtalab ko‘zlaridan nimani so‘ramoqchiligini anglab, dedi:

-U to‘g‘ri gapirayapti, oddiy tashrif bo‘lgan xolos. Samarqandga kelgan, aniqrog‘i “keltirilgan”.

-Keltirilgan?! –ajablandi Bobur.

Polkovnik Yodgorov ayyorona jilmaydi.

-Mulloev biz qo‘ygan tuzoqqa tushdi, shu xolos, -u shu bilan chegaralanib qolmadi. –Ijtimoiy tarmoq degan narsalar bor, Erkinov. Bunaqa narsalarni mendan ham yaxshi bilasan. Samarqand go‘zali nomidan birgina anketayu Safar Mulloev nomiga ishqiy maktublar. Bechora yigit valine’mati bo‘lmish Javharovning akalardek qilgan pandu-nasihatlariga quloq tutmay, oxir-oqibat tuzoqqa tushdi.

Bobur uning gaplaridan tushundiki, Safar Mulloev Samarkandga nomi boru asli yo‘q qiz bilan uchrashish uchun kelgan. Bu orada yana tergovchining ovozi eshitildi:

-Parvez Javharov bilan qachondan tanishsiz?

-Shu oyning boshida tanishdim.

-Yurtingizga qaytgunga qadar Yevropada talaba bo‘lgan ekansiz, shundaymi? –so‘rashda davom etdi tergovchi.

Yigit bosh irg‘adi.

-Ha yoki yo‘q? – tergovchining ovozi bu safar balandroq chiqdi.

-Ha.

-Javharov bilan qanday tanishdingiz? Siz Yevropada, siz esa Markaziy Osiyoda.

Yigitning qoshlari chimirildi. Lablarini cho‘chchaytirib, fikrlarini tartibga solgan bo‘ldi.

-Yevropada ekanimda u bilan tanishishimni buyurishdi, -dedi u.

-Kim?

-Tanimayman ularni.

-Nega rozi bo‘ldingiz? Tanimagan, bilmagan odam bilan nega hamkorlik qilishga rozi bo‘ldingiz?

-Yaxshi pul taklif qilishdi.

-Javharov bilan qanday hamkorlik qilishingiz kerak edi?

-Men unga... qandaydir diskni berishim kerak edi.

-Qanday disk?

Yigit tergovchining ko‘zlariga tik boqdi.

-Bu katta loyiha edi, -dedi u.

-Yanachi?

-Yana... asosan shu...

-Loyihaning mazmun-mohiyatidan xabaringiz bormi?

Yigit boshini saraklatdi.

-Ma’lum muddat diskni yoningizda olib yurdingiz, -o‘rnidan turib, qo‘llarini shimining cho‘ntagiga tiqib olganicha dedi tergovchi. –Nahotki shu muddat ichida diskdagi ma’lumotlar bilan tanishib chiqmagan bo‘lsangiz. O‘rningizda bo‘lganimda qiziqishdan bo‘lsa ham ochib ko‘rardim.

-To‘g‘risini aytganda, ochib qaradim. Ammo, ko‘p narsalarga tushundim, deya olmayman. Qandaydir narkokartellar, mafiyalar...

Tergovchi jilmaydi.

-Yevropada tahsil olayotgan talaba shunday desa ishonchsiz chiqarkan, -dedi.

Yigit ko‘zlarini olib qochib, yashirishga urindi.

-Siz va Javharovdan boshqa kishi diskdagi ma’lumot haqida biladimi?

-Yo‘q, -dedi yigit ishonch bilan.

Tergovchi unga bir muddat tikilib turgach, joyiga o‘tirdi.

-Siz uning gaplariga ishonasizmi? –tergovchining jim bo‘lib qolganidan foydalanib so‘radi Bobur.

-Ha, keyinroq tushuntiraman buni, Erkinov.

Bobur nigohini yana tergov xonasiga ko‘chirdi.

Tergovchi yana boshqa savollar berib, javoblar olgach, tergovni tugatdi. Boshqa xodimlar bilan birga polkovnik Yodgorov va Bobur tashqariga chiqishdi. Polkovnikning ortidan yurarkan, Bobur bir narsaga tushuna olmasdi. Polkovnik Yodgorov nega uni tergovga birga olib kirdi? Balki biror narsani ko‘zlagandir. Endi Bobur bir narsani tobora aniq-tiniq tushuna boshlagandi. Oldinda uni katta o‘yin kutib turibdi...

6

Xonasiga kirgach, polkovnik Yodgorov muzlatkichdan qadoqlangan sharbat olib, ikkita piyolaga quydi. Birini Boburga uzatib, ikkinchisidan xo‘plab oldida so‘radi:

-Biror narsani sezayapsanmi, Erkinov?

Bobur “yo‘q”, degandek bosh chayqadi.

-Javharovdagi “oltinchi yo‘lak” g‘oyasi chetda yaratilgan, -dedi u piyolani stoli ustiga qo‘yarkan. –Bu na Bulanovning va na Javharovning g‘oyasi, Erkinov!

-Shunaqaga o‘xshayapti, o‘rtoq polkovnik.

-Ish tobora chigallashib borayapti, Erkinov. Bu Bulanov va Javharov deganlari, agar masalaga mantiqan yondoshadigan bo‘lsak, shahmat taxtasidagi oddiy piyodalar. “Shoh” esa qaerdadir yashiringan. Qiladigan birinchi ishimiz, anavi Mulloevga berilgan diskda qanday ma’lumotlar bo‘lganini aniqlash. Ular esa hozircha Javharovda.

Bobur angladiki, ish o‘ylaganidan ham jiddiy. Bu shartli nishonni urish yoki “nuqta”ni biror joydan boshqa joyga ziyon-zahmatsiz olib kelish emas. Bu yerda asosiy qurol kuch yoki u tanigan Dragunovning 7.62 mm kalibrli snayper miltig‘i emas, aql! Bekorga polkovnik Yodgorov bu loyihaning asosiy ijrochisi sifatida uni tanlamaganini tushundi.

-O‘rtoq polkovnik, bir narsa so‘rasam.

-So‘ra, Erkinov.

-Agar, chindan ham tashqaridan kimdir “oltinchi yo‘lak” loyihasini yaratib, uni bizda qo‘llamoqchi ekan unda asosiy narsa... narkotiklar emas, shunday emasmi?

Polkovnik Yodgorov unga ko‘ngli to‘lgandek boqdi. Uning ko‘zlariga tikilib turgach, dedi:

-Loyihaga seni jalb etib, yanglishmaganimni isbotlayapsan, Erkinov, barakalla! Endi asosiy mavzuga o‘tamiz.

U o‘rnidan turib, devordagi harita yoniga bordi. Shunchalik yaqin bordiki, u turgan joydan faqat Yevroosiyo qit’asinigina ko‘rish mumkin edi. Polkovnik haritani ko‘zdan kechirib olgach, yana joyiga qaytdi. Stoli yonidagi seyfni ochib, undan polietilenli jildni oldi. Uning ichidagi CD-disklar Boburning nazaridan chetda qolmadi.

-So‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, narkokorchalonlarning laboratoriyalaridan birida yangi giyohvand modda ishlab chiqarilishi mumkin. Uning shartli nomi “Gera-M”. Geroindan sun’iy sintez qilib olinadi. Bu moddani kim va qaerda yaratgani ma’lum emas. Ammo, hos doiralarda anchadan beri “Gera-M” haqida gap-so‘zlar oralagan.

Polkovnik Yodgorov disklardan birini olib, DVD-pleerga joyladi. Monitorda o‘zini boshqara olmay yotgan odamlar, murdalar tasviri keta boshladi. Ularni ko‘rib, Boburning yuragi ezildi.

-Birinchi marta qabul qilinganda, -davom etdi polkovnik Yodgorov, -inson vujudi bu og‘uga kuchli tarzda bog‘lanadi. Bundan o‘tadigan kuchli psixotropik modda, aytishlaricha, hali ma’lum emasmish, Erkinov!

-O‘rtoq polkovnik, ruxsatingiz bilan fikrimni aytaman.

-Qulog‘im senda, Erkinov.

-Agar yangi og‘u geroindan o‘ta kuchli bo‘lsa, giyohvandlarni, ya’ni “mijoz”larni yo‘q qilib boraversa... narkokorchalonlar kelajakda million-million mijozlaridan ayrilib qolishadi, buni qanday tushunish mumkin, o‘rtoq polkovnik.

-Bu gaping to‘g‘ri, Erkinov. Mantiqli! Bilasanmi Erkinov, narkokorchalonlarning yuqorisida bir qo‘l turibdi. Bu o‘shaning qo‘li, nazarimda. Mulloevga disk tutqizgan qo‘l. U sahna ortida turib, qolganlarni nog‘orasiga o‘ynatayapti. Giyohvand moddalar ishlab chiqarish nega rivojlanib ketdi, bilasanmi? Bu ayrim mamlakatlarning sho‘rini quritish uchun, yo‘q qilish uchun zimdan olib borilayotgan urush. Mana, haritaga qara, giyohvand moddalar asosan qayoqqa tashiladi? Shimolga! Bu yo‘nalishdagi eng so‘nggi manzil – Rossiya! Giyohvand moddalarning asosiy iste’molchisi Rossiya!

Polkovnik Yodgorov yana harita yoniga kelib, keng jo‘g‘rofiy hududni bosh barmog‘i bilan aylantirib ko‘rsatdi. So‘ng, barmog‘ini g‘arb – Ovro‘po tomon harakatlantirdi.

-Keyingi manzil – Yevropa! Sababini angladingmi, Erkinov?

Ancha avval polkovnik Yodgorov unga Rossiyada nashr qilingan bir kitobni bergandi. Dunyoda yangi tartibot yaratish borasida mahfiy qudratli kuchlarning mohir qo‘llari yurgizayotgan siyosat. Muallif boy madaniyat va tarixga ega Rossiya va Yevropa bu fitnaning nishonlaridan biri ekanini dalillar bilan isbotlardi.

-Ha, angladim o‘rtoq polkovnik, - dedi Bobur.

-Agar “GERA-M” laboratoriyalardan chiqib ketadigan bo‘lsa, undan keyingi fojealarni tasavvur ham qila olmaysan, Erkinov! Ishonchim komil, bu modda allaqachon narkokartellarning qo‘liga tushgan. Ular buni tarqatadigan bo‘lishsa, dunyo bu og‘u qarshisida turib bera olmaydi.

-Bu gapingiz to‘g‘ri, o‘rtoq polkovnik. Xudo asrasin bundan.

-Ha, Erkinov, odam bolasining so‘nggi umidi Xudo bo‘lib qoladi, - dedi polkovnik Yodgorov.

Uncha-munchaga “xudo” kalomini tiliga olavermaydigan polkovnikning so‘nggi gapi Boburni ancha ajablantirib qo‘ydi.

-Mana bu kapsulalarni yoningda saqla, -ko‘rinishidan oddiy glyukoza yoki tuzli eritmalar qadoqlanadigan shisha idishchalarni yodga soladigan kapsulalarni uzatdi polkovnik. –Bu kimyoviy moddalar bilan “Gera-M”ni aniqlash mumkin. Kimyo fanida buni sifat reaktsiyasi deyiladi. Agar giyohvand modda tarkibida “Gera-M” bo‘lsa eritma binafsha, geroinning o‘zi bo‘lsa, qizil rangga bo‘yaladi. Qani, qaytarchi!

-“Gera-M” bo‘lsa binafsha, geroin bo‘lsa qizil rang hosil bo‘ladi, o‘rtoq polkovnik.

-Imtihondan o‘tding, Erkinov!..

-Demak, o‘rtoq polkovnik, bu navbatdagi yurish! – dedi Bobur.

-Adashmading, Erkinov. Bu o‘sha katta o‘yinning davomi, -uni quvvatladi polkovnik.

Universitetda o‘qib yurganida Bobur uning anchayin tushuniksiz bir daftarining bir chetiga yozib qo‘ygandi. U aytardi: “Kechagi kunning bitiklari aqlli odamlarning chap qo‘llari bilan bitilgan...”. Bobur bunga tushunmagandi. “Nega aynan chap qo‘l bilan, ustoz?”, - so‘ragandi u. “Graf Monte Kristo”da Edmon Dantes ustidan do‘stlari tuhmat hatini qaysi qo‘l bilan yozganlar?”, -savolga savol bilan javob bergandi polkovnik. “Chap yo‘l bilan...”. “Ha, o‘lmang, Erkinov, yomon o‘y chap qo‘l bilan qog‘ozga tushdi.”. Polkovnikning gaplari ramziy ekanini tushungandi o‘shanda Bobur. “Chap qo‘lda yozilgan narsalar jahon urushlari uchun dasturi amal bo‘ldi. “Yangi dunyoviy tartibot”larning yozilishiga qo‘llanma bo‘ldi...”. Uning gaplarini Bobur anchadan keyin tushundi. “Gera-M” o‘sha “chap qo‘l”ning yaratig‘i ekaniga shubha yo‘q edi. Bu qo‘l o‘z niyatiga yetmaguncha aslo tinchimaydi...

-Endi xulosa, Erkinov. Loyihamizning asosiy maqsadi Javharovdagi ma’lumotlarni qo‘lga kiritish, “Gera-M” ishlab chiqaradigan kartelni aniqlash, Bulanov va Javharov rejasiga qaqshatqich zarba berish. Toki ularning mash’um qadami Vatanga yetmasin!

“Vatan” so‘zidan Boburning etlari jimirlab ketdi.

-Xo‘p bo‘ladi, o‘rtoq polkovnik, -dedi u ko‘ngli allanechuk buzilib.

-Tayyorlan, Erkinov, ish jiddiy!

Bobur bosh irg‘ab qo‘ydi.

-Birinchi vazifa – Javharov!

-Yaxshi, o‘rtoq polkovnik.

Polkovnik Yodgorov qo‘lidagi soatga qarab qo‘ygach, dedi:

-Tushlik vaqti bo‘pti, Erkinov. Yur, biror narsa yeb olaylik, o‘sha yerda suhbatimizni davom ettiramiz.

-Xo‘p bo‘ladi, o‘rtoq polkovnik.

7

Tushlik vaqti yetganidan oshxona ancha gavjum. Hamma o‘ziga kerakli taomlardan patnisiga solib, qulay joylarni qidirib qoladi. Bobur polkovnik Yodgorovning odatini yaxshi bilganidan patnisini ko‘tarib, yemakxonaning burchagidagi stolni tanladi. Ortidan kelgan polkovnik Yodgorov miyig‘ida kulib:

-Tarbiyamni olganing seziladi, Erkinov! –dedi.

Kasbi taqozosi – polkovnik qaerga bormasin odamlarni kuzatar, ko‘rganlarini ipidan-ignasigacha xotirasiga muhrlardi. Shuning uchun o‘ziga qulay joylarni ko‘zlardi.

Polkovnik Yodgorov og‘zidagi og‘zidagi luqmani obdon chaynab, yutib yuborgach, dedi:

-Bulanov Moskvada kim bilandir orani ochdi qilishga uringan. Taxminimizcha, kavkazliklar bilan kelisha olmayapti. Uning villasi yonida otishma bo‘lgan. Ukasi Roman Bulanov o‘ldirilgan. Roman akasining asosiy ish boshqaruvchisi bo‘lgan, deyishadi. Ukasini xotirlab, Bulanov qandaydir marosim tashkil qilayotganmish. Javharov ham taklif qilingan.

Polkovnikning so‘nggi gapidan so‘ng Bobur muddaoni tushundi. Javharovni o‘sha tomonlardan topish mumkin. Safar Mulloevning aytishicha, disk Javharovga bir hafta oldin berilgan. Bu muddat ichida esa, Javharov Bulanov bilan uchrashganicha yo‘q. Xulosa shuki, diskdagi ma’lumot, aniqrog‘i loyihadan hali Bulanov xabar topmagan. Marosim ular uchun eng qulay fursat.

-Javharov diskdagi ma’lumot haqida Bulanov bilan gaplashishi mumkin, -Boburning xayolidan o‘tgan o‘ylar polkovnik Yodgorovning og‘zidan chiqdi. –Ishonchim komilki, Javharov Bulanov bilan bu loyihani muhokama qiladi.

-To‘g‘ri, o‘rtoq polkovnik, -dedi Bobur.

-Gap bunday, Erkinov, - qo‘lidagi qoshiqni qo‘yib, muddaoga o‘tdi polkovnik. –Javharovning ortiga tushasan!

Bobur ham qoshiqni qo‘yib:

-Tushundim, o‘rtoq polkovnik, -dedi.

-Seni u yoqqa tashlashdan avval, bir ishni bajarib olishimiz kerak bo‘ladi, Erkinov, -bunisiga nima deysan, degandek polkovnik unga savolomouz qaradi. –Moskvaga jo‘naysan, Erkinov. Bir kishi bilan uchrashasan. Barcha ma’lumotni mana bundan olasan, -u stoli ustidagi qog‘ozlarga ishora qildi.

-Xo‘p bo‘ladi, o‘rtoq polkovnik.

-Nurmuhammad Ibrohimov, -davom etdi polkovnik Yodgorov. –To‘qsoninchi yillarda Afg‘onistonda bo‘lgan. Avval diniy saboq olgan, keyin toliblar xizmatiga olingan. Ularning eng mahfiy amaliyotida ishtirok etgan. Amerikaliklar toliblarga qarshi urush boshlashlari arafasida Afg‘onistonni tark etgan. Bu davrgacha, u Rossiyaga borib, u yerdagi generallar bilan olib borilgan mahfiy muzokaralarda ishtirok etadi. Albatta, u asosiy figura bo‘lmagan, u toliblarning yonida yurgan.

-Toliblar uncha-muncha odamni yonlarida olib yurmasalar kerak, -dedi Bobur.

-Bu gaping to‘g‘ri, Erkinov. Ibrohimov o‘z vaqtida universitetning fizika fakultetini tamomlagan. Yadro fizikasi bo‘yicha iqtidori kuchli bo‘lgan. Dinga qiziqib, keyinchalik horijga chiqib ketadi. Uni aldab, Afg‘onistonga olib borishadi. Shu yerda jangariga aylanadi.

-Tushungandekman...

-Keyin toliblar uning universitetni tamomlaganini bilishib, boshqa xizmatga olishadi. O‘sha vaqtda toliblar o‘zlarining atom loyihalarini boshlab yuborishgan. Bu loyihaning boshida asli eronlik deb hisoblanadigan bir kishi turgan. O‘sha odam afg‘on atom loyihasiga Ibrohimovni qo‘shib oladi.

-O‘rtoq polkovnik, bir savol bersam maylimi?

-Mayli.

-Narkokartellar bilan toliblarning atom loyihasi o‘rtasida qanday bog‘liqlik bor?

-Avvalgi hikoyamni davom ettiraman, Erkinov. O‘zing o‘ylab ko‘r, atom loyihasi uchun radiaktiv moddalar kerakmi? Kerak! Toliblar ularni qaerdan olishadi? Atom loyihasini amalga oshirish uchun olimlar kerakmi? Kerak! Olimlarni qaerdan topishadi? Bu muammolarni yechish uchun toliblar o‘sha vaqtda rus jinoiy tuzilmalari bilan bog‘lanishgan. Ruslar uran va plutoniy berishadi, toliblar esa geroin! Mana, mantiqiy bog‘lanish, Erkinov. Sobiq ittifoq generallari bu ishga bosh qo‘shganlari aniqlangan. O‘shandagi narkokartellar hozir ham ishlayapti, faqat qiyofasini o‘zgartirib olgan xolos. Ana o‘shalarni aniqlashga Ibrohimov yordam berishi kerak.

-Ibrohimov hozir... Moskvadami?

-Ha, Moskvada.

-Uni Rossiyadan radiaktiv moddalar o‘g‘irlashda ishtirok qilgan deyapsiz. Uning Moskvada yashayotganligi esa qiziq.

-Bu mulohazang ham to‘g‘ri, Erkinov. Bu yerda boshqa narsa bor. Toliblarning atom loyihasi muvaffaqiyatli yakun topmagan. Bunga sabab – Ibrohimov!

-Nega?

-To‘qson to‘qqizinchi yilda bir rus generali toliblarga sobiq Ittifoq davrida tayyorlangan atom bombasini yetkazib berishi kerak bo‘lgan. Ibrohimov esa kerakli joyga xabar yo‘llaganu o‘sha generalni ham, toliblarning odamlarini ham hukumatga topshirgan.

-O‘zichi?

-Bu yerda katta o‘yin bo‘lgan, Erkinov. O‘sha vaqtda uni ham qo‘lga olishadi, uning siri ochilmasligi uchun. Agar boshqalarni qo‘lga olib, uni ozodlikda qoldirishsa, bu ishda Ibrohimovning qo‘li borligi bilinib qolardi. Uni avval qamoqda saqlab, keyin qo‘yib yuborishadi.

-Tushundim. Nega endi Ibrohimovning bizga yordam berishiga ishonayapsiz, o‘rtoq polkovnik?

-Bizdan ozroq qarzi bor uning, -jilmaydi polkovnik. –U qarzni unutadigan odam emas.

Bobur uning so‘nggi so‘zlariga tushunmasada, polkovnikning Ibrohimov bilan “oldi-berdisi” borligini sezdi. Bunday shaxsiy munosabatlar ishga aloqasi bo‘lmaganidan batafsil so‘rashni xohlamadi.

-Kechqurungi reys bilan uchasan, aeroportda seni odamimiz kutib oladi.

-Xo‘p bo‘ladi, o‘rtoq polkovnik.

-Javharov yo‘lda, ertalabgacha ulgurishing kerak.

Bobur “ma’qul”, degandek bosh irg‘ab qo‘ydi.

8

Aeroport hujjatlar bilan bog‘liq rasmiyatchilikni yakunlagach, Bobur tashqariga chiqdi. Kech bo‘lgan, sariq rangli taksilar qator tizilib, mijoz kutishardi. Bobur charm hamyonidan tashrif qog‘ozchasini olib, uni qarshi olgan taksi haydovchisiga ko‘rsatdi.

-Shu yerga olib borib qo‘yasizmi?

-Ha, o‘tir! – dedi haydovchi.

Orqa o‘rindiqqa o‘tirib olgan Bobur haydovchi qaytarib bergan tashrif qog‘ozchasiga qarab olib, o‘yga berildi. U o‘sha kuniyoq polkovnik bergan hujjatlar bilan tanishib chiqib, Nurmuhammad Ibrohimovning taqdir girdobida rosa chirpirak bo‘lganini bildi. Sahifalarga muhrlangan bir umr tarixi ko‘p narsalardan shohidlik berardi. Turli xizmatlar uni turli nomlarini keltirishgan. Muhammad Ali, Mahmud al-Fadlu, Mahmud Rashidov... Nurmuhammad Ibrohimov turli yillarda shu nomlar bilan goh Afg‘onistonda, goh Rossiyada paydo bo‘lgan. Toliblar xizmatida bo‘lganida unga “ibn Alvon” laqabini berganlar. Xullas, shu ismlar ostida bir inson o‘zi xohlamagan qismatni boshidan o‘tkazgan.

Navbatdagi chorrahadan o‘tgach, mashina yo‘l chetida to‘xtadi. Haydovchi Boburga o‘girilib, dedi:

-Og‘ayni, mana bu baland bino sen so‘ragan joy. Qolganini o‘zing topib olasan.

Bobur u bilan hisoblashgach, mashinadan tushdi.

Tashqi ko‘rinishidanok ushbu baland binoda turli shirkatlar idoralari joylashganligini bilish mumkin edi. Bobur avvaliga ajablandi. O‘tmishda qator jinoyatlar bilan maxsus xizmatlarning qora ro‘yhatiga tushgan kishi nahot shu binoda ish yuritsa? U qo‘lidagi tashrif qog‘ozchasini qaytadan tekshirib oldi. Binoda ko‘chaning nomi, bino raqami tashrif qog‘ozchasida ko‘rsatilganidek. Bobur sumkasini yelkasiga osib olib, bino xavfsizlik xodimlari o‘tirgan tomonga yurdi. Ko‘kragida “security” yozuvili, sochi harbiylarnikidek kaltalangan yigit gerdayganicha uni qarshi oldi.

-Qayoqqa? –qo‘pol ohangda so‘radi u.

Uni ko‘rib Bobur zo‘rg‘a o‘zini qo‘lga oldi. Jilmayib yubormasligi uchun. Harbiyda ekan, ko‘p yosh askarlar harbiy kiyim va rostmana qurollarni ko‘tarib, o‘zini har narsaga qodir hisoblashi tabiiy edi. Birinchi jangdayoq ko‘p askarlarning kapalagi uchib ketib, avtomatini bir muddat qo‘liga to‘g‘ri tuta olmasligini u kuzatgandi. Manavi turqi sovuq “sekyuriti”ni “qaynoq nuqta”ga tashlasa, hozirgidagidek gerdayib, sovuqqonlik bilan o‘zini tutishiga kim kafil bo‘ladi?

Bobur qo‘lidagi tashrif qog‘ozchasini unga uzatdi.

-Mana bu idora shu binoda joylashganmi?

-Ha, uchrashuv tayin qilinganmi?

-Ha.

-Kutib turing!

Soqchi stoli ustidagi telefonlardan birini olib, kimgadir qo‘ng‘iroq qildi.

-Sizga kelishibdi? – dedi u. –Kim ekan deysizmi? Hozir... – u Boburga savolomuz qaradi.

-Bobur Erkinov, -o‘zini tanishtirdi u.

Soqchi uning ismi-sharifini aytib, bir muddat jim bo‘lib qoldi. Undan ko‘zlarini uzmay turgan Boburning xayoliga o‘y keldi. Unaqa odamni tanimayman, deb yuborsachi. Unda nima bo‘ladi?..

-Kiring! –uning o‘ylarini tarqatib yubordi soqchi. –O‘n birinchi xona, chapdan oxirigi ikkinchi xona!

Bobur bosh irg‘ab, lift tomon yurdi. O‘n birinchi qavatga ko‘tarildi. Lift ochilishi bilan uning qarshisida turgan, o‘ttiz yoshlardagi qizga ko‘zi tushdi. Qiz kimnidir kutib turganga o‘xshardi.

-Erkinov sizmi? – so‘radi u.

-Ha.

-Men bilan yuring, xo‘jayin sizni boshlab kirishimni so‘radilar.

Bobur juda taajjublandi. Xo‘jayin?! U indamay qizning ortidan ergashdi. Ular koridor adog‘idagi eshikka yetib kelishdi. Eshik ustidagi yozuvdan Boburning taajjubi yana ortdi. N. Ibrohimov qurilish kompaniyasi. Qiz eshikni ochib, unga yo‘l berdi. Bobur ichkariga kirdi. Qabulxonaga kirgach, qiz qo‘l telefonidan qo‘ng‘iroq qilib, Bobur Erkinovning kelganini aytgach, unga yuzlandi:

-Marhamat, ichkariga kiring, xo‘jayin sizni kutmoqdalar?

Bobur bosh irg‘ab, keyingi eshikni ochib, ichkariga kirdi. Keng xonaning to‘ridagi stolda noutbukining monitorli tavaqasini yopayotgan 35-37 yoshlardagi yigit o‘tirardi. Bobur uni darrov tanidi. Uning rasmini polkovnik Yodgorov bergan hujjatlarda ko‘p ko‘rgandi. Ulardagi yigit bilan hozirgi yigitning o‘rtasida kamida o‘n besh yoshlar farq bor edi. Boburning qarshisiga chiqib kelayotgan yigit Nurmuhammad Ibrohimov edi. Bobur avvaliga ikkilanib qoldi. O‘zbekchada salom bersinmi, ruscha gapirsinmi. Baxtiga Nurmuhammadning o‘zi salom berib qoldi.

-Assalomu alaykum, keling!

-Vaalaykum assalom, aka, -Bobur uning uzatilgan qo‘lini oldi.

Nurmuhammadning ko‘zlari jiddiy, kishiga vazmin boqar, chiroyli qora qoshlari o‘rtasida ko‘ndalangiga chuqur ajin tushgandi.

-Bir ish yuzasidan oldingizga keldim, aka, -dedi Bobur, qarama-qarshi o‘tirishgach.

-Bilaman, Boburjon, -dedi Nurmuhammad unga sinovchan, ham jiddiy tikilib. – Polkovnik bilan ertalab gaplashgandim.

Uning gapirishida Vodiy shevalari bilinib turardi.

-Hozir bir joyga boramiz, o‘sha yerda hammasini gaplashib olamiz, -dedi u.

-Mayli, aka, -qo‘lini ko‘ksiga qo‘ydi Bobur.

9

Moskva markazida bunday milliy restoran borligi kishini rosa ajablantirib qo‘yadi. Bir tomondan taqirboshlilar ajnabiylarga rostmana urush boshlagan vaqtda restoran sohibi bor bilimi va iqtidorini sarflab, bu joyga o‘zbekcha ruh bera olgan. Kiraverishga Qo‘qon aravaning kichikroq namunasi qo‘yilgan bo‘lsa, alohida yemakxonalarga olib chiqadigan keng yo‘lak devorlariga shoyi atlaslaru Marg‘ilon so‘zanalari osib tashlangan. Har bir yemakxonada yog‘och so‘ri, did bilan yasatilgan xontaxtalar, atlas ko‘rpachalaru rohatijon bolishlar. Tashqarida shoshqaloq va ters ovro‘pocha tamaddun borligini kishi unutadi bu yerda.

Nurmuhammadni taniganlaridan restoran xodimlari uni darrov har doim o‘tiradigan xonasiga boshlab kirishdi. Ko‘k choy va namangancha shirmonlar kiritib, taomlarga buyurtma olishib, mehmonlarni holi qoldirishdi.

-Hammasini eshitdim, -chinni choynakka damlangan choyni qaytararkan, dedi Nurmuhammad. –Polkovnik menga hammasini tushuntirdi. –Rohib katta o‘yin boshlab qo‘yibdi. Ammo bu chiranishi o‘zining oyog‘iga bolta urish bilan barobar.

-Siz uni qanchadan beri taniysiz? –so‘radi Bobur.

-Birga katta bo‘lganmiz, hisob, u urusda, men afg‘onda yurganimda bir-ikki marta ko‘rganman. Urus generallari bilan birga ishlagan, toliblardan qoradori olgan.

-Nurmuhammad aka, polkovnik Yodgorovning aytishicha, Rohib bilan oldi-berdi qilgan toliblarning odamlari hali ham bor.

-Bu aniq, sababi, ashindagi2 narkokartellar hozir ham bor. Urusga o‘shanda mol jo‘natganlar, hozir ham jo‘natayapti. Aftini o‘zgartirgan xolos bular.

Bobur sezdiki, garchi bir vaqtlar universitetni tamomlagan bo‘lsada, Nurmuhammadning lug‘atida ayrim g‘alati so‘zlar bor. Rossiya – urus, yuz – aft...

-Ularni taniysizmi?

-Kimlarni?

-Ruslarga, aniqrog‘i Rohibga mol jo‘natganlarni?

-Ha.

-Ular haqida qanday ma’lumot olsa bo‘ladi?

Nurmuhammad peshonasini tirishtirib, qovog‘ini soldi. U o‘ylarini tartibga soldi.

-Toliblardan keyin narkokartellarning hammasi sog‘ qolgan. Ulardan ikkitasi eng yirigi. Bittasi Qozishoh, ikkinchisi Sulaymon Karim. Ikkalasi kelishib ish qilsa ham, bir-biriga qarshi. Hozircha. Anavi Sulaymonni, uni hamma og‘a deb taniydi, ukasini Peterda Rohibning odamlari o‘ldirgan, degan gaplar bor edi. Sulaymon urusga odam yuborib, o‘ldirganlarni topolmadi.

-Tushunarli.

-Menimcha, eng ma’qul yo‘li Sulaymon bilan kelishish kerak, -davom etdi Nurmuhammad. –Shu orqali afg‘onlarning orasiga kirish mumkin.

Bu safar Bobur qoshlarini uyub, unga savolomuz qaradi.

-Biror yo‘li bormi, aka?

-Yo‘l topiladi.

Xonaning eshigi ochilib, patnisda sho‘rva olib kirishdi. Nurmuhammad xoli qolishlarini kutib, jim bo‘lib qoldi.

-Sulaymonning bir hamkori bo‘lgan urusda, -davom etdi u. –Rohibga qarshi edi u. –Uning oti Ramazan Magomedov bo‘lgan, kavkazliklardan. U Rohibning bozordagi asosiy raqibi bo‘lgan. Rohibning odamlari uni otib ketgan, deyishadi. Shundan beri dom-daraksiz ketdi u. Magomedovdan foydalanish mumkin.

-Qanday?

-Afg‘onga boradigan odam Magomedovning yaqini bo‘lib borishi mumkin. Shunda Sulaymon ishonishi mumkin.

Nurmuhammad jim bo‘lib qoldi. Ikkala kosadagi sho‘rvaga xatto qoshiq ham tushmay, sovib ulgurgandi.

-Rohibning anavi rejasiga siz ishonasizmi? –so‘radi Bobur.

-Bobur, u jinnisifat odam, undan hamma narsa kutsa bo‘ladi.

Boburning yodiga polkovnikning aytganlari keldi. “Telbaga o‘xshaydi bu Rohib deganlari. Avval bilish kerak uning rejasini. Javharov bilan nima ish qilishmoqchi, shundan keyin biror to‘xtamga kelish mumkin...”.

-Siz Parvez Javharovni taniysizmi? –so‘radi Bobur.

-Yo‘q, uni tanimayman. Ular yaqinda paydo bo‘lgan bo‘lishi mumkin. Ammo, Rohib bilan ish qilayotganini eshitdim. U ham ro‘yxatda bormi?

-Ha, o‘sha odam Rohib bilan yangi narkotraffik yo‘lni ochmoqchi.

-Uni aniqlasak bo‘ladi, -dedi nihoyat Nurmuhammal ko‘k choydan xo‘plab olib. –Javhar deganingiz Rohib bilan ishlayotgan bo‘lsa, bu yerdagilar uni tanishlari kerak.

Bobur nima deyishini bilmay qoldi. Nazarida u asosiy ma’lumotni olib bo‘lgan, qolgani esa endi o‘zlarining ishi. Nurmuhammad esa qarshisida odam o‘tirganini ham unutib, o‘yga berilib qoldi. Boburning ko‘zlari beixtiyor uning yuziga tushdiyu avvalroq o‘qimagan narsalarni payqadi. Sarson-sargardon bo‘lib, qonli savashlarning olovli girdobida qolgan bo‘lsada nimadir uning hali ham inson qiyofasi borligini aytib turgandek. Ko‘zlari jiddiy, sinovchan qarasada, diqqat bilan qarasa uning tubida elas-elas sezilayotgan ma’yuslikni ko‘rish mumkin.

-Gap bunday, Bobur, -tuyqus xayolidan yulqindi Nurmuhammad. –Bir-ikkitasidan Javharov deganini surishtirish mumkin. Zora biror narsani bilsak.

Bobur yengil tin oldi. Nurmuhammad oxirigacha yordam bermoqchi. Shundan keyingina ular keltirilgan taomlarga qo‘l urishdi.

10

Nurmuhammadning yurishida qandaydir salobat, viqor bor, u buni atayin qilmasligi o‘zining tutishidan ham bilinardi. U temir eshik yonida ularni qarshi olgan yigitlar bir so‘z aytmay, eshik tomon yurdi. Yigitlardan biri uni tanibmi, eshikni ochdi. Avval u, so‘ng Bobur ichkariga kirishdi. Tonggacha “jinlar bazmi” oyoqlamaydigan tungi klub odatdagidek gavjum. Ichkarida qandaydir musiqaga qo‘llarini ko‘tarib raqs tushayotgan yarim yalang‘och yigit-qizlar. Xatto Gollivud filmlarida ham uncha-munchada ko‘rinavermaydigan sahna. Mast qizlar raqs tusharkan, yigitlariga oshkora suykalishadi...

Nurmuhammad ularga e’tibor bermay, o‘ziga tanish yo‘ldan tez-tez yurib, temir eshik yoniga yetib keldi. Ortidan kelgan Boburga bir qarab olgach, eshikni chertib ham o‘tirmay, ochdi. Ichkarida, divanda yosh bir qiz bilan hiringlashib, 40-45 yoshlardagi, moylangan sochi yelkasiga tushgan, ko‘rinishidan kavkazliklarga o‘xshab ketadigan kishi o‘tirardi. U avvaliga so‘roqsiz bostirib kirganlaridan tutoqib ketdi, ammo Nurmuhammadni tanib, muloyim tortib qoldi. Qizga “chiqib tur!”, degach o‘rnidan turib oldi.

-Yaxshimisan, Vartan, -Nurmuhammad uning qarshisidagi bo‘sh kursiga o‘tirdi.

-Yaxshi... o‘zing qandaysan, Nurmuhammad...

-Yuribman, Allohning panohida.

Bobur avval e’tibor bermagan ekan. Nurmuhammadning o‘ng qo‘lida toshlari jigarrang tasbeh bo‘lib, o‘sha qo‘li bilan tizzasiga tiranib oldi.

-Oldingga bir ish bilan keldik, Vartan.

-Qulog‘im senda, Nurmuhammad.

-Rohibning bir sherigi bor ekan, Javhar degan. O‘shani taniysanmi?

-Qoradori bilan ish qilmasdingku, Nurmuhammad.

-Bu yog‘i bilan ishing bo‘lmasin. Sen savolimga javob ber.

-Taniyman.

-Nima ish qiladi u?

-Qoradori sotadi.

-Kimga?

-Hammamizga?

-Molni kimdan oladi?

-Afg‘onlardan.

-Ishi kattami?

-Rohibga ishlaydi, soqqasini qilib bo‘lganidan keyin ulushini oladi, qolgani Rohibniki.

-Qanaqa shikoyating bor? –so‘radi Nurmuhammad uning ko‘zlariga sinovchan tikilib.

Vartan avvaliga ikkilanib qoldi.

-Moli toza emas, -dedi u bir muddatlik taradduddan so‘ng. –Dimedrol, yana bir-ikki narsalar aralashtiradi.

-Kimning moli toza emas, afg‘onlarnikimi yoki Javharniki?

-Javharniki! Biz afg‘onlarning molini uning qo‘lidan olamiz.

Bobur uning nima demoqchiligini yaxshi tushundi. Narkokartellarning muhrlari bilan jo‘natilayotgan o‘ram yoki qadoqlardagi geroin nisbatan toza bo‘lishi, bozorda juda xaridorgir ekani va buni istaganicha boshqa qo‘shimchalar bilan aralashtirish mumkin. Ko‘cha geroini esa, asosan shakar yoki dimedrol bilan aralashtirilgan aralashma. Narhi ham unchalik baland emas.

-Buni afg‘onlar biladimi? –yana so‘radi Nurmuhammad.

-Yo‘q. Bilsa molni unga emas, boshqalarga sotishadi.

-Javharning o‘zini qaerdan topsak bo‘ladi? –Nurmuhammad unga yana sinovchan tikildi.

-Uning qaerda yashashini bilmayman, bilganim bilan buning menga foydasi yo‘q.

-Yaxshi, -Nurmuhammad o‘rnidan turdi. –Rahmat senga, Vartan.

-Sen bu yerga kelmading, men sen bilan gaplashmadim, Nurmuhammad.

-Xotirjam bo‘l, kelgan bo‘lsam ham sendan mol olgani keldim. Hayr!

Nurmuhammad uning gapini ham kutmay, ortiga o‘girildi. Bobur unga ergashdi. Ular “jinlar bazmi” avjiga chiqqan klubni tark etishib, tashqariga chiqishdi. Nurmuhammadning jipiga chiqib o‘tirishgach, Nurmuhammad dedi:

-Javhar degani bu yerda yangi odam bo‘lib chiqayapti. Agar uni oradan ko‘tarish kerak bo‘lsa, afg‘onlarni chuv tushirayotganidan foydalansa bo‘ladi. Agar narkokartellar buni bilishsa uni sog‘ qo‘yishmaydi. Hozir uyga boramiz, nima qilish kerakligini yana o‘ylab ko‘ramiz.

-Roman Bulanov hali dafn etilmadimi? –so‘radi Bobur.

-Yo‘q. Ular qotilni aniqlash uchun murdani yorib ko‘rishgan. Hozirgacha hech narsa aniqlangan emas.

-Tushunarli.

Nurmuhammad uning nima demoqchiligini tushungandi. Javharov dafn marosimida bo‘lishi kerak. Boburning zimmasida yana bir muhim vazifa borligini u ham bilardi.

U mashinasini o‘t oldirdi.

11

-Gap bunday, Bobur, -gap boshladi Nurmuhammad. –Ertaga Romanning dafn marosimi. Soat o‘nga. Javhar ham kelganmish. U hali Rohib bilan uchrashmagan. Hozircha Rohibning villasiga qo‘ngan.

Nurmuhammad qo‘lidagi soatga qarab oldi.

-Bir soatlardan keyin odamim sizni villa yonida tashlab o‘tadi, -davom etdi u. –Qolgani o‘zingizning ishingiz, tushundingizmi?

Bobur “ma’qul”, degandek bosh irg‘adi.

-Dafn marosimidan keyin Rohib Moskvaga qaytadi. Bu degani Rohib va Javhar dafn marosimida bir-biri bilan gaplashadi.

-Tushundim, -dedi Bobur.

-Dafn marosimiga men ham boraman, shirkatlar rahbarlari bilan. Men olib borgan guldasta ichida mikrochip bo‘ladi, -Nurmuhammad unga kichkinagina quloqchin uzatdi. –Manavi yordamida eshitishingiz mumkin.

Bobur uni olib, qo‘yin cho‘ntagiga joyladi.

-Qabriston atroflarida Rohibning odamlari turadi, -tasbehini o‘girib, davom etdi Nurmuhammad. –Ertaga qabriston qorovuli ishga chiqmay turadi, uning kiyimlarini kiyib, uzoqroqda joyda qabriston supurib turasiz.

Nurmuhammad unga sinovchan tikildi. Bobur:

-Xo‘p bo‘ladi, aka, -dedi.

Nurmuhammad yana qo‘lsoatiga qarab oldi.

-Besh minutdan keyin yo‘lga chiqasiz. Ryukzakda siz so‘ragan narsalarning hammasi bor. Tayyorlaning! –dedi u.

-Xo‘p, aka.

Bobur o‘rnidan turib, Nurmuhammadning odamlari tayyorlab qo‘ygan ryukzakni oldi. Tashqarida uni GAZ-3110 rusumidagi sariq mashina kutib turardi. U mashinaning orqa o‘rindig‘iga o‘tirdi. Mashina keng va ravon ko‘chadan bir maromda oldinga ildamlab ketdi. Keng va shinam salon, yumshoq o‘rindiqda Boburning uzoq parvozdan keyingi charchog‘i tarqala boshladi.

-Villa qaerda? –so‘radi u haydovchidan.

-Shahardan besh-olti kilometlar tashqarida. Modernizatsiya qilingan. Uch mertlik devor bilan o‘rab olingan. Yigirma-o‘ttiz chog‘liq qo‘riqchilar turibdi. Ichkarida har qadamda kuzatuv kameralari. Ichkariga kirish oson emas.

Haydovchi yigit ko‘zlarini yo‘ldan uzmaganicha unga i-Phone rusumidagi telefon uzatdi.

-Villani tashqi tomondan ko‘rinishi, ichkariga kirish yo‘llari videorolik qilingan. Ko‘rishingiz mumkin.

Bobur telefon ekraniga ko‘rsatkich barmog‘ini asta tekkizib qo‘ydi. Telefon ekranida kompyuter grafikasi bilan ishlangan videorolik boshlandi. Mustahkam va baland devor simto‘rlar bilan o‘rab olingan, kiraverishda temir darvoza. Uning ortida keng toshyo‘lak. Ellik qadamlar yurilgach, ikki qaqatli bino. Binoga kirilib, muhtasham vestibyulga chiqiladi. Undan ikkinchi qavatga keng zinapoya ko‘tarilgan. Soqchilar ko‘rinadi.

-Javharni shunday koshonada asrashmoqda, - hazillashdi haydovchi.

Bobur o‘yga berildi. Haydovchi aytganidek, binoga kirishning o‘zi bo‘lmaydi. Buning ustiga, Javharov ma’lumotlarini qanday tayyorlagan? Diskdami? Qog‘ozdami? Ular qaerda saqlanmoqda? Bobur yodiga bundan uch kun avval ko‘rgan tushi keldi. O‘sha yirik o‘rgimchak. Bunday tush bejizga oromini o‘g‘irlamagan. Aytishlaricha, tushlarda ham hikmat ko‘p emish. Odamlarga kelajak ishlaridan xabar berisharmish. U tushlar haqida hech narsa bilmasdi. Snayperlik vintovkasida qanchalik mohir bo‘lsa, tushlarga ta’bir ko‘rish u yoqda tursin, xatto ulardan biror ma’no chiqarishda shunchalik no‘noq edi. Ammo, bu safargisi ko‘p narsalarni oshkora so‘zlamoqda edi. Kartellarning tayyor geroinini sotib olish uchun har narsaga tayyor Rohib yoki Javharning o‘sha tushidagi o‘rgimchakdan nima farqi bor. Ular ham hanjarlarini qayrab, zahri qotil bilan odamlarni zaharlash bilan molu-davlat yig‘ishga ruju’ qo‘ymaganlarmi?

-Ko‘rib bo‘ldingizmi? – haydovchining savoli uning hayollarini to‘zg‘itib yubordi.

-Ha.

-Ikkinchi videorolikni ko‘ring. Javharga qanday olib chiqishini ko‘rsatadi, - dedi haydovchi.

Bobur ikkinchi faylni ham topib, o‘sha faylning ustiga barmog‘ini tekkizdi. Telefon ekranida keyingi videorolik boshlandi.

Yana o‘sha zinapoya. Chapga burilish. Soqchilar yonidan o‘tish. Ikki tavaqasi keng yog‘och eshikning ochilishi. Keng xona. Televizor monitori. Devordagi “yoz-qish” konditsioneri. O‘ng tomonda yarim ochilgan xonadan yotoqxonaga o‘tish...

-Javhar shu yerdami? – so‘radi Bobur, videorolikni ko‘rib bo‘lgach.

-Ha.

-Yotoqxona derazasiga bino tashqarisidan kirsa bo‘ladimi? – yana so‘radi Bobur.

-Bo‘ladi. Telefonni o‘zingiz bilan oling, sim kartasi bor, faqat o‘chirilgan. Ishni bajarib bo‘lganingizdan keyin sim kartani faollashtirasiz. Telefonda navigatorli xarita bor. Har ehtimolga qarshi.

Haydovchi mashinani o‘rmon chetida to‘xtatdi.

-Shu yerda shimol yo‘nalishi bilan olti yuz metrlar yursangiz villaga chiqasiz, - tushuntirdi u.

Bobur mashinadan tushdi.

-Yigirma besh daqiqadan so‘ng shu yerdan orqaga qaytaman, - haydovchi ko‘zini ma’noli qisib qo‘ydi.

Bobur unga “tushundim”, degan ma’noda bosh irg‘ab, ryukzakni yelkasiga osdida o‘zini o‘rmon chetidagi butalar orasiga urdi. Mashina esa yengilgina tezlanib, undan uzoqlasha boshladi.

Uzoqdan o‘rmon o‘rtasidagi villa chiroqlari ko‘rindi. Bobur chiroqlar bo‘yicha mo‘ljal olib, yugura boshladi. Ikki daqiqadan so‘ng u villaning devorlaridan yigirma-yigirma besh qadamlar narida turardi. Haydovchi aytganidek, devor ustidagi simto‘rlar orasida kuzatuv kameralari ko‘rinardi. Temir darboza yonida qurollangan to‘rtta harbiy. Bobur ularni ko‘rib, ajablandi. “Harbiylarmi bular yoki shunday kiyingan tansoqchilar?”, - o‘y o‘tdi hayolidan. U butalar orasidan yurib, binoning yotoqxonalar joylashgan tarafiga o‘tib oldi. Bir-biriga qo‘shni bo‘lgan uchta yotoqxona. O‘rtadagisida Javharov bo‘lishi mumkin. Javharov joylashgan yotoqxonani puxta qo‘riqlashayotgan bo‘lishlari kerak. Bobur shularni hayolidan o‘tkazib, yotoqxonalar tomi yoki devorlarga o‘rnatilgan kuzatuv kameralarini qidira boshladi. Binoning bu tomonida faqat bitta kuzatuv kamerasi ko‘rinardi. Bobur boshqa joylarni qayta-qayta ko‘zdan kechirdi. Ko‘zlari uni aldamadi – faqat bitta kamera. U ham bo‘lsa, Boburning hisob-kitobi bo‘yicha, janubiy sharqqa o‘ttiz daraja burilgan. Demak, binoga janubiy g‘arb tomondan tezda etib olish mumkin. Bobur soatiga qarab oldi. 1:32. U kameraning u tomonga qaramayotganiga qat’iy ishonch hosil qilgach, ryukzakni ochdi. Undan maxsus qo‘lqoplarni kiygach, kamera “nigohidan” xoli tomon chopdida o‘zini devorga urdi. Maxsus qo‘lqoplar darrov devorga yopishdi. Bobur oyoqlari bilan devorga mustahkam tiralib olgach, bir qo‘lini balandroqqa qo‘yib, asta ko‘tarildi. Shu tarika, u kishidan bo‘sh, deya taxmin qilgan yotoqhonaga derazasiga etib oldi. Nafasini ichiga yutkudek bo‘lib, ichkariga qaradi. Chindan ichkarida hech kim yo‘q. To‘shakning taxi ham buzilmagan. U derazani asta ochib, o‘zini ichkariga oldida eshikka bordi. Eshik teshigidan tashqariga quloq berdi. Tiq etgan tovush yo‘q. U qo‘ynidan telefonni chiqarib, xaritani ko‘zdan kechirib oldi. Elektron navigator-xarita uni Javharov qo‘ngan xonaning o‘ng tomonida ekanini ko‘rsatib turardi. Bobur yana tashqariga quloq solib, tovush yo‘qligiga ishonch hosil qilgach, eshikni asta qiya ochdi. Oy nuri tushib turgan koridorda harakat sezilmasdi. U eshikni kattaroq ochib, tashqariga chiqdi. Koridor bo‘m-bo‘sh edi. Bobur darrov qo‘shni xona eshigi yoniga kelib, asta tutqichidan ushlab, burab ko‘rdi. Eshik ochildi. U o‘zini ichkariga oldi. Taxmin qilganidek yotoqxona o‘rtasidagi to‘shakda erkak va ayol uxlab yotardi. Xonaning havosi dimiqib ketgan, atir, spirt va yana qandaydir qo‘lansa hid aralashib, ko‘ngilni ag‘darardi. Bobur angladiki, ikkalasi mast, hech narsani sezmaydigan ahvolda.

Divan yonidagi stolchada biriga zarhal metal qoplangan, ikkinchisi esa oddiy ikki telefon yotardi. Bobur zarhal metal qoplangan telefonni olib, ekraniga qaradi. Javharovning surati. Shubha yo‘qki, bu uning telefoni. Bobur darrov undagi raqam va fayllardan o‘zining telefoniga nusxa ko‘chirishni boshladi. Javharov telefonining maxsus joyida chip borligini ko‘rgach, sug‘urib oldi. O‘zining telefoniga qo‘yib, undagi ma’lumotlardan ham nusha olgach, chipni joyiga joylab qo‘ydi.

Bobur Javharov telefonini joyiga qo‘yib, atrofni ko‘zdan kechirdi. Pichoqqa ilinadigan hech narsa yo‘q. Na bir sumka, na bir kompyuter. Tortmalarda ham kerakli narsalar yo‘q. Bobur bu xonada endi hech narsa topa olmasligiga qat’iy ishongach, ortiga qaytdi. Kelgan “yo‘lidan” binoni tark etib, o‘rmonga yashirindida haydovchi qoldirgan telefonning sim kartasini faollashtirdi. Telefon ekranida darrov sms kelgani xabari keldi.

Qaytayapman.

Bobur jilmaydi. Uning ixtiyorida yana besh daqiqa vaqt bor edi. U daraxtlar oralab yugura ketdi.

Bobur o‘rmon tashqarisidagi yo‘lga chiqqanida uzoqdan yaqinlashayotgan mashinaning chiroqlari ko‘rindi. Mashina ancha yaqin kelganida Bobur yengil nafas oldi: GAZ-3110.

12

Mashina bir maromda yelar, orqa o‘rindiqqa cho‘kib o‘tirgan Boburni uyqu elitardi.

-Marosim qachon ekan? – so‘radi u ko‘zlarini katta-katta ochishga urinib.

-O‘nda. Unda dam olishga ulgurasiz, - haydovchi oyna orqali unga qarab, javob berdi.

Bobur ryukzagidan kichik o‘lchamdagi noutbukni oldi. Telefoniga joylangan chipni sug‘urib, fleshkaning maxsus joyiga joylashtirdi. Kompyuterni ishga tushirib, fleshkaga joylangan chipni tekshira boshladi. Bu tun uning omadi kelgandi. Javharov valine’matiga barcha ma’lumotlarni alohida fayl qilib, chipga joylagandi. Polkovnik Yodgorov taxmin qilganidek, Javharov o‘zining aloqalari ro‘yxatiga alohida tartib beribdi. Har bir shaxs haqida alohida ma’lumot. Fotosurati, yashash manzili, aloqalari. Bobur barcha ma’lumotlarni ko‘zdan kechirib olgach, fleshkani sug‘urdida chipni telefonga qayta joyladi.

-Marosimgacha mizg‘ib olarman, - dedi u haydovchiga.

-Mayli.

Bobur ko‘zlarini yumib, uxlashga urindi. GAZ-3110 ning yumshoq, keng o‘rindig‘ida mashinaning yurayotgani unchalik ham sezilmasada uning uyqusi kelmasdi. Ko‘zini yumdi deguncha o‘sha o‘rgimchak bostirib kelaveradi. Uning sovuq yarqiragan hanjaridan endi qandaydir narsa chak-chak tomadi. “Zaharmikin?”, - o‘ylaydi u. “Yo‘q, bu zahar emas, turli kartellarning har hil muhrlari ostidagi geroin! Buning kuchli og‘ulardan nima farqi bor? Zahri qotillikda ulardan o‘tsa o‘tadiki aslo kam emas.

Geroin bugungi kunda narkobiznesning asosiy daromad manbai. Uning ortidan butun boshli jinoiy to‘dalar, hukumatlarga qarshi bo‘lgan jangari tashkilotlar moliyalanadi. Butun dunyoda geroin va boshqa narkotiklar oldi-sotdisiga qarshi kurash avj olayotga bo‘lsada, u kirib bormagan hudud qolmadi. Bulanov endi geroin bilan jiddiy shug‘ullanmoqchi.

Bobur o‘rindiq suyanchig‘iga yaslanib olganicha, Bulanov haqida bilganlarini yana bir bor yodiga keltirdi. Narkolam fuqarolari orasida Rohib yoki Imperator laqabi bilan mashhur Roman Bulanov shaxsi juda jumboq edi. Bundan ikki yillar oldin “WikiLeaks”da Bulanovning Afg‘onistondagi narkokartellar bilan oldi–berdisi haqida ma’lumot paydo bo‘lgandi. Maxsus xizmatlarning mahfiy jildlarida saqlanadigan ma’lumotning ommaga oshkor bo‘lishi katta shov–shuv ko‘tarib yubordi. Saytdagi ma’lumotda Bulanov sobiq Ittifoqda ishlab chiqarilgan katta miqdordagi qurol–yarog‘larni yuqori sifatli geroin evaziga toliblarga yetkazib bergani aytilardi. Keyinchalik, “WikiLeaks”da radiaktiv moddalar hisoblangan uran va plutoniyning jinoiy tuzilmalar orasida aylanishi haqidagi maxfiy hisobot e’lon qilinadi. Uran va plutoniyning asosiy qismi Rossiyadan 90–yillarning boshida horijga chiqarilgan, bunda ishtirok etgan harbiylar bilan bir qatorda, Roman Bulanovning nomi ham keltirilardi. Xullas, keyingi vaqtlarda afg‘on geroiniga mukkasidan ketgan Bulanov yaqin o‘tmishda ham katta ishlarga bosh qo‘shgan shaxs edi...

Boburni uyqu elita boshladi. Bir maromda ilgarilab borayotgan mashina uni allalayotgandek edi...

13

Qabristonni bu qismi kishi nazaridan holi bo‘lsada ertalabdan atrofga ko‘plab soqchilar qo‘yib tashlangan. Qabriston darbozasi ostida turli rang va rusumdagi mashinalar tirband. Bo‘sh mashinalar yonida ham qo‘riqchilar. Ular atrofdagi har qanday harakatni ilg‘ash ilinjida ko‘zlari olma–kesak terayotgandek.

Mashinalarni oralab, aravasiga belkurak va chelak ortib olgan, ko‘rinishidan qabristonda ishlaydigan yigit ko‘ringanida qo‘riqchilar darrov uni o‘rab olishdi. Uni turtib–surtib, obdon tergov qilishdi. Xatto uning botinkasi, egnidagi ishchilar maxsus brezent kiyimigacha yechdirishib, avra–astarigacha titkilashgach, qabristonga kirishga ruxsat berishdi. Yigit aravasini sudrab, qabriston chetidagi kulbaga yoniga keldi. Eshik ostidagi zinapoyaga omonat tashlab qo‘yilgan guldastalarni olib, qabriston adog‘ida yig‘ilgan ulkan izdahom tomon yurdi.

Izdahom motam marosimiga emas, qandaydir namoyish yoki majlisga yig‘ilgandek. O‘ta rasmiy kiyingan ishbilarmonlar, bank egalari; pardoz–andozi yoki kiyimidan hayol qochadigan xonimlar. Ular orasida har zamon–har zamonda qulog‘idagi aloqa qurilmasini ushlab qo‘yayotgan qo‘riqchilar. O‘rtaga qizil baxmal matoga o‘rab qo‘yilgan tobut qo‘yilgan. Uning yonida qora teridan ishlangan kiyimdagi Aron Bulanov yoki Rohib. Bulanovning o‘ng qo‘li, ishongan kishisi Ivane Mava undan yarim qadamlar ortda qo‘llarini qovushtirganicha turardi. Jinoyat olamida Ivane Bulanovdan avvalroq mashhur bo‘lgan, Moskvadagi kuchli jinoiy tuzilmaning rahbari edi. Ammo, qurol–yaroq va qoradori savdosida Rohibga raqobatchi bo‘ldiyu ikkalasi o‘rtasida kurash boshlandi. Oxir–oqibat, Ivane bu urushda engildi. Lekin Rohib uni qadrlab, xizmatiga oldi. Shundan beri Ivane Bulanovning qo‘l ostida edi. Ularning ortida dafn marosimiga kelgan odamlar o‘rin olishgandi. Ular tobutdagi marhumning emas, aynan Bulanov rio’yasida yuzlariga qayg‘u va hamdardlik ifodasini berib olishgan.

Dafn marosimiga kelgan tijorat ahli orasida qora kostyum-shim, bo‘yinboqsiz kelgan Nurmuhammad ham bor edi. Odatdagidek, uning o‘ng qo‘lida tasbeh ko‘rinardi. U qabristonda paydo bo‘lgan yigitga bir qarab qo‘yib, nigohini tobut tomon ko‘chirdi.

Yigit saf oxirida turgan Parvez Javharovning ortidan o‘rin oldi. U ikki tan soqchisi bilan marosimda ishtirok qilar, ko‘zlari esa Bulanovda edi. Yigit qo‘lidagi guldastalarni bir qabr ustiga ohista qo‘yib, o‘sha yerdagi taxta o‘rindiqqa o‘tirdi. Bu yer quyuq o‘sgan na’mataklar panasida bo‘lsada dafn marosimida ishtirok etayotganlar bemalol ko‘rinib turardi. Yigit ularni kuzata boshladi.

Tobutni qabrga tushirdilar. Qabrga tuproq tashlay boshladilar. Odamlar birin–ketin yurishib, Bulanovga siyqasi chiqib ketgan so‘zlarni aytib, hamdardlik izhor eta ketishdi. Eng so‘nggida Javharov keldi. Bulanovni qucharkan: “Hamdardman!”, dedi. Bulanov esa: “Javhar, ketmay tur!”, dedi. Javharovning bosh irg‘ab qo‘ygani yigitning nazaridan chetda qolmadi. Yigit ham negadir tez–tez qulog‘i ostini ushlab qo‘yardi. U Bulanovdan ko‘zlarini uzmasdi.

Bulanov yangigina do‘ppaygan qabr ustida bir muddat turgach, ortiga burildi. Undan besh–o‘n qadamlar narida Javharov kutib turardi. U darrov Bulanovning istiqboliga shoshdi.

–Ishlaring qanday, Javhar? –so‘radi Bulanov.

–Yomon emas, Rohib, –dedi Javharov.

–Afg‘onlar bilan uchrashdingmi?

–Ha.

–Nima deyishayapti?

–Mol tayyor, Rohib. Ularni keltirish kerak, vassalom.

–Yaxshi. Ishni boshlayver, Javhar.

–Aytishga oson, Rohib, orada o‘zbeklar turibdi.

–Bu o‘zbeklar boshga bitgan balo bo‘ldi! Osiyoning markaziga o‘tirib, yo‘limizga to‘g‘anoq bo‘layapti bular!

–Xohlaymizmi–yo‘qmi, o‘zbeklar bilan hisoblashib ish ko‘rishimiz kerak, Rohib.

–Mayli, aytganingcha bo‘la qolsin, ammo sen oltinchi yo‘lni ochaman, deb va’da bergansan, Javhar. Oldingda ikkita yo‘l bor, tanla! Biri, o‘sha sen aytgan oltinchi yo‘l, yoki... kallang!

–Rohib, men qachon va’damdan qaytganman!?

–Ishondim. Aytgan narsalarimni bajardingmi? –Bulanov unga yuzlandi.

–Bajardim, Rohib. Mana bu chipda hamma narsa bor.

–Yaxshi, Javhar. Ro‘yhatni ko‘rib, keyin fikrimni aytaman senga.

–Yaxshi.

Ular guldastalar uyib tashlangan qabrdan uzoqlashib, yigitning nazaridan yashirinishdi. U na’matak butasi panasidan chiqib, qabristonning boshqa tarafiga yurdi. U qulog‘idagi eshitish qurilmasini oldi. Kiyimlarini yechib, sumkadagi boshqa kiyimlarni kiya boshladi. Bu Bobur edi. U qabriston qorovuli bo‘lib, Bulanovning soqchilarini oralab, qabristonga kirgandi. Boburning hayolida birgina so‘z aylanardi – ro‘yhat. Javharovning aytishicha, ro‘yhatni chipdan topish mumkin. Bu qanday ro‘yhat? Qandaydir ro‘yhat haqida gap-so‘z ham bo‘lmagandiki. Nahotki shunchalik ziyrak va sezgir polkovnik Yodgorov g‘aflatda qolgan bo‘lsa?!..

Bobur kiyinib bo‘lgach, qabristonning kishidan holi tarafidagi devordan oshib tushdi. Tashqarida kechagi GA3 3110 uni kutib turardi. U darrov mashinaning orqa o‘rindig‘iga o‘tirdi. Mashina yengil qo‘zg‘olib, qabristonni ortda qoldirdi.

Bobur tezroq chipdagi ro‘yhatni ko‘zdan kechirish istagida yonardi. Mashina katta ko‘chaga chiqib olganida u ryukzakdan noutbukni chiqarib, fleshkaga chipni joyladi. Kompyuter monitorida chipdagi fayllar tartib bilan ko‘rinib turardi. U fayllarning nomlanishidan Javharov aytgan o‘sha xaritani topishi mumkin. Fayllar orasida g‘alati nomlangani uning e’tiborini tortdi. KATTA O‘YIN. Bobur o‘sha faylni ochdi. “Bu nima bo‘ldi?! Davlatlar. Shaharlar.”, –hayron bo‘ldi Bobur. “Demak, bu o‘yin shu shaharlarda ham bo‘lishi mumkin!”. U noutbukni tizzasiga omonat o‘rnatib, o‘rindiq suyanchig‘iga suyandi. Uni ko‘p narsalar taajjubga solib qo‘ygandi. Ulkan jo‘g‘rofiy xududda ish ko‘rish oson emas. Hazilakam mablag‘lar aylanadimi bu yo‘llarda! Ustiga–ustak, bunaqa o‘yinlar uncha–muncha o‘yinchilarsiz o‘tmaydi. Bulanov yoki telba, yoki o‘ziga ishonadi. Agar ishonsa, undan qo‘rqqulik. Xaritadagi joylarda Javharovga o‘xshagan odamlar qancha? Hammasining ustida Bulanov turibdi, go‘yo u mohir qo‘g‘irchoqbozdek. Har bir qo‘g‘irchoqning ipini mohirlik bilan boshqarib, qo‘g‘irchoqni ming muqomga soladi. Yana bir narsa aniq. O‘rgimchak to‘rini juda puxta, pishiq to‘qimoqdalar. Anavi ro‘yhatchi?

U fayllar orasidan o‘sha ro‘yhatni topmoqchi bo‘ldi. Ammo ko‘zlari tinib, boshi aylanayozdi. Ikki kechayu-ikki kunduz uxlamagandi. Noutbukning monitorli tavaqasini yopib, o‘zini o‘rindiqning yumshoq suyanchig‘iga tashladi. U ko‘zlarini yumib oldi, ammo anavi haritadagi yozuvlar ko‘z oldidan o‘ta boshladi.

“Hali katta o‘yinlar oldinda!”, -o‘y o‘tdi uning xayolidan.

14

Bobur ko‘zlarini ochganida qandaydir ayvonli uyning yonida to‘xtashganini ko‘rdi. Ko‘rinishidan dala hovli.

-Siz shu yerda qolasiz, -dedi haydovchi ortiga o‘girilib. –Mana, uyning kalitlari.

Bobur hali ham tizzasida turgan noutbukni ryukzakka joyladi. Kalitni olib, mashinadan tushdi. Sharq ufqi g‘ira-shira yorisha boshlagan, hademay tong otadi.

-Soat sakkizlarda kelaman, -mashina oynasidan boshini chiqarib dedi haydovchi. U mashinasini o‘t oldirdi.

Bobur GAZ-3110 ning ko‘zdan yo‘qolgunicha kuzatib turgach, o‘t bosgan yolg‘izoyoq yo‘ldan ayvon tomon yurdi. Shu so‘qmoqchadan bundan o‘n yillar avval Nurmuhammad Ibrohimovning ming turlik xayollarda o‘tgani, kimsasiz dala hovlida uch kechayu-uch kunduz mana shu ayvonda Rossiyadagi taqdiri qanday kechishini o‘ylagani Boburning xatto tushiga ham kirmasa kerak. Ayni yigitlik fasli gullayotgan Nurmuhammadning shu uyga kishansiz zanjirband etilgani yolg‘iz unga va O‘ziga ayon. Bu uyda yaqin o‘tmishda nimalar kechganidan bexabar Bobur ayvondan o‘tib, kalitlardan biri bilan eshikni ochdi. Chiroqyoqqichni topib, chiroqni yoqdi. Uyning o‘rtasida oppoq mato yopilgan to‘garak stol, billur ko‘zachaga solingan bir dasta atirgul. Oq, pushti rangdagi gullarni ko‘rib, Boburning lablariga tabassum yugurdi. Ryukzagini stullardan biriga tashlab, uyning boshqa jihozlarini darrov ko‘zdan kechirib oldi. Ko‘hna televizor. Shunday radio. Ikki-uch kitoblar, qalin daftar qoldirilgan yozuv stoli. Devorda 25-30 yoshlardagi, sariq sochlari yelkasiga tushgan qizning rasmi. Bobur ajablandi. Yaqinroq borib, yozuvni o‘qidi. Marina Moiseeva. Bobur yozuv stoli yoniga borib, qalin yozuv daftarni qo‘liga oldi. Asta varaqladi. Ayol kishining dasthati. Ruschada. Nazari tushgan ilk satrlar shunday edi: “Azizim, bugun tug‘ilgan kuning. Hayot bu birovlarning izmida bo‘lish, ularning xohish-istaklarini bajarish emas, Nurmuhammad...”. Bobur davom etolmadi, qandaydir savqi-tabiiy kuch uni varaqlashda davom etishga majbur etdi. Keyingi sahifalarda endi erkak kishining dasthati. U angladiki, bu Nurmuhammadning kundaligi. U daftarni yopib, kitoblar ustiga qo‘yib qo‘ydi. Ichki tuyg‘usi Nurmuhammad Ibrohimovning olatasir o‘tmishining ayrim sahifalari shu dala hovlida yozilgan...

Boburni uyqu elita boshladi. U qo‘shni xona eshigini ochdi. Yanglishmabdi. Taxi buzilmagan o‘rinli divan. U ryukzagini divan ostiga yashirib, o‘ringa cho‘zildi...

15

Kimdir uning ortidan asta qadam tashlayotganini sezdi. Yo‘q, bu sezgi emas, tuyg‘u. Kimdir yaqinlashmoqda. Qo‘lida quroli ham bor. Sezdiki, bunday qadam tashlashida u otmoqchi emas, to‘pponchasi bilan zarb bermoqchi. Nafasini ichiga yutganicha raqibining yanada yaqinroq kelishini kutdi. Endi u raqibining kim ekanini aniq bildi. Unga qaramasada. Yo alhazar! Bir boshda ikki qiyofa! Biri... Rohib, ikkinchisi... Javhar. Keyinroq, boshqa narsalarni seza boshladi. Qo‘l-oyoqlari ham ko‘p ekan. Xuddi... o‘rgimchak! Yo‘q, endi kutish yaramaydi. Ortiga o‘girilib, to‘pponchani tortib olish kerakda zarba berish kerak...

Eshik g‘ijirladi. Aniq eshitdi. Kim kelayapti ekan!?

Bobur cho‘chib, uyg‘onb ketdi. Xona jimjit, deraza darpardasi to‘sa olmagan joylarda quyosh nurlari ichkariga sizib kirardi. U tush ko‘rganini tushunib, o‘rnidan endi turmoqchi bo‘lganida eshikning g‘ijirlab ochilgani eshitildi. U darrov o‘rnidan turib ketdi. Ostonada Nurmuhammad turardi. U jilmayib qo‘ydi.

-Uyg‘otib yubordimmi?

-O‘zim uyg‘onib ketdim shekilli, -Bobur uyquni o‘chirish uchun ko‘zlarini ishqadi.

Bobur darrov oshxonaga o‘tib, yuz-qo‘lini yuvib olib, Nurmuhammad o‘tirgan stol yoniga keldi. Uning qarshisidagi stulga o‘tirdi.

-Men ba’zi bir narsalarni aniqladim, Bobur, -gap boshladi Nurmuhammad. –Birinchisi, Javhar deganlari haqida. Yangi paydo bo‘lganlardan ekan. Nodim Qozishohning eng ishongan odami. Bunday odamni eshitganmisiz?

-Yo‘q.

Bobur o‘yin sarhadi ancha kengayayotganini tushundi. Toshkent yoki Moskva bilan bitadigan ish emasligi ko‘rinib turibdi. Bunda yana Amu ortidagilarning “hidi” ham kela boshlayapti.

-Nodim Qozishoh deganlari avval ham bo‘lgan, -davom etdi Nurmuhammad. –Afg‘on geroinining ishlab chiqaruvchilaridan biri. Shimol yo‘nalishi bo‘yicha Javhar uning o‘ng qo‘li ekan. Hamma ish Javhar orqali bajarilishini eshitdim. Bir qarasang u Moskvada, bir qarasang Dushanbeda ko‘rinish beradi. Uning ko‘plarga yoqmasligini eshitdim. Ayniqsa, Qozishohdan boshqa afg‘onlarga. Yoshligida avval hukumat, so‘ng islomchilar tomonida kurashgan. Tojikistonda fuqarolar urushi tugagach, Pomirga qochgan. Xorug‘dagi qoradorifurushlarning etagidan mahkam tutadi. Oddiy olibsotardan narkoolamdagi ko‘zga ko‘ringan odamga aylanadi. Hozir uning odamlari afg‘on geroinini avval Xorug‘ga, so‘ng O‘sh shahriga yetkazib kelishib, shu yerdan urusga yuboradi. Ham tojik, ham qirg‘iz amaldorlari bilan kelishib ish ko‘radi, deyishadi.

-Tushundim, -dedi Bobur.

-Nazarimda, tojik-qirg‘iz yo‘nalishi uni qanoatlantirmayotgan, -davom etdi Nurmuhammad. –Shunga sizlar aytayotgan yo‘lni yaratmoqchi.

Bobur bosh irg‘ab qo‘ydi.

-Bularning payini qirqishning bir yo‘li bor – o‘zining qo‘li bilan o‘zini yo‘qotish! Boshqa ilojisi yo‘q. Ularga qarshi urusning maxsus xizmatlari necha yillardan beri kurashadi. Xali bir narsa qilolgani yo‘q. Men sizga bir narsa aytuvdim, esingizda bo‘lsa.

-Nima ekan?

-Sulaymon og‘aga yaqinlashish yo‘li.

-Esimda, -dedi Bobur.

-Ramazan Magomedovning Angliyaga o‘qishga yuborilgan jiyani bo‘lgan. Qodir Magomedov. Yigirma ikki yoshida Moskvaga qaytgan. U vaqtda Ramazan Rohibning odamlari tomonidan o‘ldirilgan bo‘lgan. Qodir Magomedov avval hususiy shirkatda ishlagan. Olti oylar ishlab, bo‘shaydi. O‘zining biznesini boshlagan. Ikki yil ichida bitta restoran, ikki kafening egasiga aylangan. Ikki yillar avval Qodir Magomedov dala hovlisida sevgan qizi bilan otib ketilgan. Qiz tirik qolgan deyishadi. Kim va nega otgani noma’lum. Oradan bir haftalar o‘tib, uning ish boshqaruvchisi ham g‘oyib bo‘ladi. U ham hozirgacha bedarak. Men sizning o‘rningizda bo‘lganimda mana shundan foydalangan bo‘lardim.

Nurmuhammad qo‘llarini qovushtirib, stulning suyanchig‘iga suyanib oldi. Bobur uning nima demoqchi bo‘lganini tezda fahmladi. Sulaymon Karim huzuriga Qodir Magomedov bo‘lib borish kerak. U Nurmuhammadning qo‘lidagi tasbeh toshlariga tikilganicha bir muddat o‘y surib qoldi.

-Bundan tashqari, Sulaymon og‘aning urusda juda katta puli qolgan, -Boburning o‘ylarini tarqatib yubordi Nurmuhammad. –Ramazan Magomedov Sulaymon og‘adan olgan moliga pulni jo‘natish kerak bo‘lgan vaqtda o‘ldirilgan. Og‘a pullarini Rohibda qolganiga ishonadi.

-Bir narsa so‘rasam, aka, -dedi Bobur.

-Nima ekan?

-Orada shuncha ishlar bo‘libdi. Nimaga Sulaymon Karim hozir Rohib bilan sherikchilik qilmoqchi? –so‘radi Bobur.

-Ularni birlashtirayotgan narsa – manfaat! Sulaymon og‘a uchun eng oson va foydali yo‘l – molini Rohibga sotish.

Bobur “tushundim”, degan ma’noda bosh irg‘adi.

-Sulaymon og‘aga yaqinlashib, Javharni o‘yindan olish mumkin. U zanjirdagi omonat halqa. Agar og‘a uning hunarlarini eshitsa, tiriklayin yutadi! Mana bunda, - Nurmuhammad bir dasta qog‘ozni olib, unga uzatdi, - Magomedov haqida barcha ma’lumot bor. Qaerda tug‘ilgan, ota-onasi, qarindosh-urug‘lari, yoqtirgan narsalari... Yaxshilab o‘rganing, yod oling. Polkovnikning ham rejasi shu.

Bobur qog‘ozlarni olayotib, unga savolomuz qarab qoldi. Narkokartellarning orasiga o‘z odamini tashlash polkovnikning rejasi?! Shunda u tuyqus polkovnik va Nurmuhammadning qaysidir jihatlari bilan bir-birlariga o‘xshab ketishlarini sezdi. Uning kallasiga bir o‘y keldi, polkovnikning so‘zlari – miya!

-Qaysi qurolda ishlagansiz? –kutilmaganda so‘rab qoldi Nurmuhammad.

-Dragunovning 7.62 mm kalibrli snayperlik miltig‘ida.

-Yaxshi qurol. Bir kilometrdan nishonni aniq olasiz, ammo bularning orasiga kirsangiz o‘sha Dragunovlar ham yordam bermaydi, Bobur.

Bobur uning nima demoqchiligini tushundi. Bu o‘yinda miya – Dragunov 7.62, uning o‘qlari – so‘z! Bu o‘yinda aql bilan ish ko‘rish kerak.

Nurmuhammad o‘rnidan turib, qo‘li bilan keltirgan yelim haltaga ishora qildi.

-Ovqatlanib olarsiz, Bobur. Men shirkatga borib, ishlarimni qilay. Har ehtimolga qarshi mana bu telefon yoningizda tursin. Unda bitta raqam bor, meniki. Qo‘ng‘iroq qilasiz.

Bobur ham o‘rnidan turdi.

-Xo‘p, aka.

-Hozircha hayr, ishlaringiz rivoj. Allohga omonat. Ketishingiz oldidan yana bir uchrashamiz, u yoqda qiladigan ishlaringizdan maslahatlashamiz.

-Xo‘p, aka.

Nurmuhammad qo‘lini cho‘zib, u bilan hayrlashdi.

16

Nurmuhammadni ayvongacha kuzatib chiqqan Bobur darrov uyga qaytib kirib, yotoqxonadan noutbukni oldi. Javharovdan o‘g‘irlangan ma’lumotlar alohida fayl qilib saqlangan. Uni ochib, o‘qishga tushdi. Ruschada yozilgan. Qandaydir ismlaru familiyalar. Har biriga alohida-alohida, batafsil tavsif berilgan. U ro‘yxatning boshidagi ismlarni ovoz chiqarib o‘qidi.

Bolot Shamshiev

Anor Mukanov

Sato Jonto‘raev...

Bobur ajablandi. Bolot Shamshiev nomi qarshisiga yozilgan, deyarli bir sahifani egallagan ma’lumotni o‘qiy boshladi. Angladiki, Shamshiev deganlari yirik biznesmen, Xitoydan Markaziy Osiyo davlariga mol kiritadi. Bishkek va O‘sh shaharlarida savdo markazlari ishlayotgan. Uning oilasi, yaqin aloqalari, kimlar bilan oldi-berdi qilishi, xatto hukumatda kimlarni qo‘llashigacha ma’lumot to‘plangan. Kichik jinoiy to‘dalar bilan aloqasiga batafsil to‘xtalib o‘tilgan. “Nahotki uchinchi qo‘lga Shamsievdaqalar ham kerak?”. Keyingi sahifalarda batafsil tavsiflangan Anor Mukanov va Sato Jonto‘raevlar ham Shamshiev kabi ishbilarmonlar bo‘lib chiqishdi. Ularning ham hukumat va jinoiy tuzilmalar bilan aloqalari batafsil keltirilardi. Ro‘yhat esa juda uzun edi. Keyingi sahifalarda esa turli haritalar keltirilardi. Ulardagi ayrim shaharlar nomlari yirik harflarda yozilgan. Boburning qovog‘i uyuldi. Demak, ish chindan ham jiddiy! Ro‘yhatdagi anavilar “ijrochilar” aslida o‘rgimchak to‘riga ilingan qurbonlar. Ularning yordamida qoradorilar tashilishi, ulardanda kuchli “Gera-M” otliq ajal dorusi shimolga yetkazilishi kerak. “O‘rgimchak” yoki “uchinchi qo‘l”ni topmaganucha bu o‘yin davom etaveradi.

Bobur o‘rnidan turib, deraza yoniga bordi. Oq harir pardadan qator ekilgan olma daraxtlari, chetan devorchalaru hovlining bir qismini shundoq qoplab olgan, ayrim joylarida oq, sariq gullari ko‘rinib qolgan o‘t-o‘lanlar ko‘rindi. Har kuz kelganida uning yodiga tushaveradigan o‘sha tajriba tuyqus xayoliga oraladi. Sariq tutun eshilib-buralib ko‘kka o‘rlaydida sassiq, ko‘ngilni ag‘daruvchi hidi bilan nafaqat dimoqqa, balki yuvib bo‘lmas bo‘lib anavi olma daraxtlarining barglariyu o‘t-ulanlariga o‘tiradi. Keyin bundan hech qutulib bo‘lmaydigandek. Shunday tinch, sokin va hilvat go‘shada o‘tirgan odam dunyoda shunday ishlar bo‘layotganiga hech ham ishongisi kelmaydi.

Dunyoda o‘zi asli nima qoldi ochiq-oshkora qilinmayotgan?! Televizorlarda ko‘rsatilayotgan, internet sahifalaridan tushmayotgan xunrezliklar, qirg‘inlar aslida o‘sha qo‘llarning ishlari. Odam bolasini bir-biriga qayrab, eng tuban va qabih ishlarni qilishmoqda. Oddiy odamlar esa har doim ham bu ishlarning ortida kim turganini bilavermaydi. Bobur ilmiy ishi yuzasidan horijda nashr etilgan ko‘p asarlar, maqolalarni o‘rganib chiqib, shunday xulosaga keldiki, kurrai arzda bo‘layotgan ishlar, siyosatchilarning ta’biri bilan aytganda “big game” – “katta o‘yin”. Polkovnik Yodgorovning ta’biri bilan aytganda – “shaxmat taxtasidagi o‘yin”. Bobur bularni faqat tasavvur qilardi, ammo bir kun kelib, uning o‘zi ham shunday o‘yinlar ichiga tushib qolishini sira o‘ylamagandi.

Olma daraxtlariga tikilib turarkan, Boburning xayoliga boshqa o‘y oraladi. Ro‘yhat endi ma’lum, ammo ro‘yhatdagilarning zimmasiga qanday ish yuklanishini hali hech kim bilmaydi. Buni xattov Javhar ham bilmasa kerak. Bobur darrov kompyuteri yoniga qaytdi. Boshqa fayl ochib, darrov xayoliga kelgan fikrni terib tashladi. Yozib bo‘lgach, kallasida harakat rejasi tuzila ketdi. Uning miyasi aniq va ravon ishlar, bajarilajak ishlar o‘ziga hos algoritm sifatida tartiblanardi. Ro‘yhatdagilarni aniqlash, ularni kuzatuv ostiga olish, uchrashayotgan kishilari ro‘yhatini tuzish... Ularning boshida Javhar. U bir kunmas-bir kun ularning hammasini yoki saralab olinganlarini bir joyga yig‘ishi, “o‘yin”ni boshlab yuborishi mumkin. Bobur yana o‘rnidan turdi. Negadir so‘nggi o‘yi unga xomroq yoki mantiqsizroq tuyuldi. Agar “o‘rgimchak” shunchalik qudratli bo‘lsa, nega oddiy piyodalar bilan o‘ynashni ma’qul ko‘rayapti?

-Bu yerda boshqa gap bor! –deb yubordi u ovoz chiqarib.

“Erkinov, kallangni ishlat, bunday loyihalarda piyodalar bilan yurishlar bo‘lmaydi!”, - polkovnik Yodgorovning ko‘zlari bilan o‘ziga qarshi gapirgandek bo‘ldi u. “Bu yerda hali biz anglamagan g‘oyalar bo‘lgani, kelajakda esa antiqa yurishlari bo‘lishi aniq...”. Negadir uning ko‘z oldiga joynamoz ustida o‘tirgan otasi keldi. Qo‘llari duoga ochilgan, yuzi qiblaga yuzlangan. Bobur xayolan talabalik yillariga, polkovnik Yodgorovning ma’ruzasiga qaytdi: “Vatan bu otamning joynamozi! Vatan bu uning duosi!..”. Uning bo‘g‘ziga nimadir tiqilgandek bo‘ldi. Qo‘llari beixtiyor mushtga tugildi. Bu yurtning yigitlari hali o‘lmagan, ular tirik! O‘zicha hukm chiqarish davosida yurganlarga shunday javob bersinki, zarbidan o‘zini o‘nglolmasin.

Shunda...

Shunda quloqlari ostida tanish kuy yangragandek tuyuldi. O‘zini qo‘lga olishga harakat qildi. Men sergak turishim kerak! O‘zimni yo‘qotmasligim kerak!.. Yo‘q, kuy endi aniq-tiniq eshitilgandek. Yuragining urishidir balki. Yuragi bunday ovoz chiqarmaydi, bunisi boshqacha. Avval karnayning, so‘ng surnay, jang nog‘oralari... Navba!? G‘oliblik kuyi?! Bobur o‘rnidan turib ketdi. Qarshisida keng yo‘lak, ochiq turgan eshikdan esa o‘t-o‘lanlar zich o‘sgan hovli, chetan to‘siqlar yonida barglarini shamol bir tekis o‘ynayotgan olma daraxtlari ko‘rinib turardi.

“Biz tirikmiz hali!”, -pichirladi uning lablari. –Vatan uchun har narsaga tayyor yigitlar hali ko‘p!”

17

Nurmuhammadning ortida bir ayol turar, yuz-ko‘zi va o‘zini tutishidan uning izmidan chiqmasligi sezilib turardi. Bobur ayolni tanidi. Marina Moiseeva. Uydagi suratda yoshlik zavqi va shijoati vujudiga sig‘mayotgan qiz muhrlangan bo‘lsa, ostonada turgan ayol bu qizdan kamida o‘n yoshlar katta edi. Uning ko‘zlari unchalik porlamas, o‘sha yoshlik zavqi va shijoati ancha so‘ngandek tuyulardi. Boshiga harir ro‘mol tashlagan 35 yoshlardagi Marina odatiy rus ayollariga o‘xshamasdi. O‘zini tutishi vazmin, sipo edi.

-Assalomu alaykum, -ularga peshvoz chiqdi Bobur.

-Vaalaykum assalom, yaxshimisiz, Boburjon! – alik oldi Nurmuhammad.

Bobur yana Marinaga qaradi. U esa jilmayib, “vaalaykum assalom”, deya alik oldi.

-Boburjon, tanishing – Marina!

-Darrov tanidim, - dedi Bobur.

-Unda juda yaxshi, qani, ichkariga kiraylikchi, -Nurmuhammad Boburning yelkasidan oldi. Qo‘lida yelim haltalar bilan Marinaning oshxona tomon yurib ketgani Boburning nazaridan chetda qolmadi. U Marinaning “vaalaykum assalom”, deya alik olganidan ajablangan bo‘lsa, erkaklarni holi qoldirib, oshxonaga o‘tib ketganidan endi ancha ta’sirlangan edi.

-Tinchmisiz? –xayollarini bo‘ldi Nurmuhammad.

-Xudoga shukr, aka. O‘tirgandim, ba’zi narsalarni o‘ylab.

-Nima ekan, bilsam bo‘ladimi?

-Anavi Javharning ro‘yhatidagi odamlar o‘ylantirib qo‘ydi, Nurmuhammad aka. Ular aslida kim? Nega bu ro‘yhatga tushgan? Ular bilan Javharning oldi-berdisi bormi?

-Kimlar ekan? – Nurmuhammad jiddiy tortdi.

Bobur noutbukining monitorli tavaqasini u tomon burdi. Nurmuhammad butun monitorni egallagan sahifani o‘qib, unga yuzlandi.

-Bular yangilari shekilli, -dedi u. –Bizning davrimizda boshqalari edi.

-Ular ham qoradoriga aralashishganmi?

-Agar Javharning ro‘yhatiga kiritilgan bo‘lsa, demak qoradori bilan shug‘ullanadi. Bu tomondagilardan hamma narsani kutsa bo‘ladi.

-Ular qoradoridan boshqa yirik ishlarga qo‘shila oladimi?

Nurmuhammad avvaliga bosh irg‘adi.

-Afg‘ondagilar ko‘proq shu tomonga mol chiqarishga harakat qilishadi. Chegaralar sust qo‘riqlanadi, mashina-mashina qoradorini chegarachilar bilan kelishib, bemalol olib kirishaveradi. Bu o‘n-o‘n besh yil oldingi gaplar. Hozir u tomonlarda nima gap, nima so‘z, to‘g‘risi bilmayman.

-Nima deb o‘ylaysiz, Nurmuhammad aka, ro‘yhatdagilar kim ekani, kimlardan mol olishini aniqlasa bo‘ladimi?

-Bo‘ladi, afg‘ondagi bir-ikki kishini bilaman. Tojik va qirg‘iz chegaralaridan qoradorilar olib o‘tadiganlarga mol yetkazib turgan. O‘shalardan bilsa bo‘ladi.

Bobur beixtiyor o‘yga cho‘mib, jim bo‘lib qoldi. Nurmuhammad aytayotgan ishlar katta geografik hududda amalga oshadi. Qoradori bu yo‘nalishda hazilakam chegaralarni ortda qoldiradimi! Sobiq Ittifoq parchalangach, uning janubiy chegaralari ittifoqdosh davlatlarga meros bo‘lib qoldi. Qaysidir qismlari mustahkamlandi, ayrim joylari misoli karvonsaroy edi. Butun boshli qurolli to‘dalar davlat chegaralarini kesib o‘tishar, ichkarida qoradori savdo-sotig‘ini avj oldirishardi. O‘sha “karvonsaroy”larning yarasi endi maddalay boshlagandi.

Bobur kecha Javharning ro‘yhatiga nazar tashlab, o‘zicha rejalar tuzgan, ammo ishning bu qadar jiddiy ekanini tasavvur qilmagandi. Nurmuhammadning gaplaridan u hali uncha ilg‘ay olmagan raqibining bo‘y-basti shundoq ko‘rindi-qo‘ydi.

-Polkovnikka bu g‘oyangiz ma’qul keladi, -uning xayollarini to‘zg‘itib yubordi Nurmuhammadning ovozi.

Bobur hijolat tortib, unga qaradi.

-Hali hech kimga aytmagan g‘oyamni qaerdan bildingiz? – ajablandi u.

-O‘rningizda bo‘lganimda men ham ishni shundan boshlardim, -jilmaydi Nurmuhammad.

-Esimga kelmaganini qarang, -elkasini qisib, tan oldi Bobur.

-Bir daqiqaga suhbatingizni bo‘laman, maylimi? –oshxona tarafdan Marinaning ovozi eshitildi.

Bobur va Nurmuhammad beixtiyor u tomon qarashdi. Oshxona eshigi yonida oldiga peshband tutib olgan, harir ro‘molini oppoq ro‘molga almashtirib Marina turardi.

-Hamma narsa tayyor, boshlayveraymi? – so‘radi u.

-Mayli, - dedi Nurmuhammad.

Bobur ajablandi. Ovqat tayyorlash uchun ruxsat so‘rayaptimi? Bu ayol o‘zi kim? Nurmuhammadning ayolimi? Xo‘p, shunday ham bo‘lsin, unda eridan ijozat yetishini kutayaptimi?

-Xo‘p, azizim. –Marina ichkariga kirib ketdi.

-Nimaga ajablanib qolganingizni ham bilaman, desam katta gapirgan bo‘laman, -dedi Nurmuhammad, Boburning hali ham taajjub ketmagan ko‘zlariga qarab.

-Ishonaman, aka, -dedi u.

-Fahm-farosat, idrok ko‘p narsalarda qo‘l keladi, Boburjon. Sezdim, ancha sezgir yigitsiz, ammo qalbingiz tozaligidan ko‘zlaringiz ichingizdagilarni oshkora so‘zlab qo‘yadi. Birinchi kelgan kuningizdan sezdim, avval mushohada qilib, keyin savol berasiz...

Boburning yodidan polkovnikning so‘zlari o‘tdi. “Bir narsa so‘rasang doim ruxsat olib, keyin so‘raysan!”.

-Odatda, aka, -jilmaydi Bobur.

-Yaxshi odat ekan. Marina mendan ko‘p narsalarni o‘zlashtirgan, desam bo‘laveradi. Mendan oldin taomga qo‘l urmaydi, bir ish qiladigan bo‘lsa ruxsat so‘raydi, ko‘zimga tik qaramaslikka harakat qiladi... –Nurmuhammad davom etolmay qoldi.

Boburga juda qiziq bo‘lsada, ipidan-ignasigacha so‘rashga istihola qildi. Ziyoli bir ayolning o‘tmishida qora sahifalari bor odamga ma’nan tobe’ bo‘lishida hali hech kim o‘qimagan, noma’lum umr sahifalari borligini Bobur angladi. U bu ikki yurakning hayot shami so‘ngunicha o‘sha mahfiy qolayotgan sahifalarga birovning nazari tushmasligini ich-ichidan his qildi. Nurmuhammadning birovga varaqlanmaydigan umr daftarida fizika kulliyotining talabasi Marina Moiseevani shundoq ajal domidan tortib olgani bitilganini Bobur bilmasdi.

-Boburjon, men yordam beraman, - dedi Nurmuhammad. –Shimolga boshqa yo‘nalishda kimlar qoradori chiqarishini aniqlashga harakat qilamiz.

U qo‘ltelefonini olib, kimgadir qo‘ng‘iroq qildi. Avvaliga ruschada salomlashib, so‘ng boshqa tilda gapira ketdi. So‘zlarga diqqat qilgan Bobur uning pushtunchada gaplashayotganini sezdi. Nurmuhamad salkam besh daqiqalar gaplashgach, telefonini o‘chirdida Boburga qaradi.

-Birga bozorga boramiz. Bir-ikkitasi bilan gaplashib ko‘ramiz, -dedi.

-Yaxshi. Hozir boramizmi? –so‘radi Bobur, oshxona tomon nazar tashlab.

Uning oshxona tomon qarab qo‘ygani Nurmuhammadning ziyrak nazaridan chetda qolmadi.

-Oshchi? Marinaning qo‘lidan bir osh yeb keting, -hazillashdi u.

-Mayli, aka, siz nima desangiz shu!

Oshxona tomonda jiz-biz avjiga chiqdiyu zirvak ustiga vishillatib suv quyilganidan qozonning “hovuri” ancha bosildi. Bobur ham, Nurmuhammad ham “palov simfoniyasiga” bir muddat quloq tutib, jim bo‘lib qolishdi. Ularning nigohi uchrashdiyu beixtiyor jilmayib qo‘yishdi.

18

Shaharning bu qismida asosan muhojirlar savdo-sotiq bilan shug‘ullanishadi. Bozorga kirib qolgan odam o‘zini sharqqa kelib qoldimmikin, degan o‘yga borishi ham tabiiy. Do‘kondor arablar, eroniylar va kavkazliklardan tashqari, o‘zbekcha yoki tojikcha gaplashayotgan markaziy osiyoliklarni ham uchratish mumkin.

Nurmuhammad bozorga kirgach, darrov qo‘ltelefonini oldi. Pushtunchada gaplashgach, bozorning yuqorisi tomon yurib ketdi. Bobur uning ortidan ergashdi. Qator do‘konlarni ortda qoldirib, boshqalarga qaraganda ancha ko‘rimsiz, derazalariga o‘rnatilgan temir panjaralari zanglab ketgan do‘kon qarshisida to‘xtadi. Do‘kon ustidagi taxtaga qarab, Boburga bosh irg‘ab qo‘ydida ichkariga kirdi.

-Assalomu alaykum, Nurmuhammad, -qotmadan kelgan, tepakal kishi salom berib, peshtaxtani aylanib o‘tdi. U Nurmuhammad bilan quchoqlashib ko‘rishgach, Boburga qo‘l uzatib qo‘ydi.

-Vaalaykum assalom, -Nurmuhammad alik oldi. –Yaxshimisiz, Abdullo aka. – Bu safar u ruschada gapirdi.

Bobur uning nega birdan ruscha so‘zlagani sababini tushundi. Do‘kondor uchinchi kishining pushtunchadan bexabar ekanligini anglab, buzuq talaffuzda ruschada javob berdi:

- Alhamdulilloh, yuribmiz rizqimizni terib. Biz tomonlarda nima qilib yuribsiz? Tinchlikmi ishqilib? –Abdullo Boburga ko‘z tashlab qo‘ydi.

-Tinchlik, Abdullo aka, siz bilan holi gaplashsak bo‘ladimi?

-Bo‘ladi, albatta. Jamshed, do‘konga qarab tur! –Abdullo oriqdan kelgan, novcha o‘smirga buyurgach, Nurmuhammadga yuzlandi.

-Ichkariga kiraylik, o‘sha yerda gaplashamiz, -dedi u.

U peshtaxta ortidagi eshikni ko‘rsatib, mehmonlarning oldinga o‘tishlarini kutdi. So‘ng, ularning ortidan torroq yo‘lakchadan yurib, torroq, shifti ham past, ko‘rinishidan o‘rta asr madrasalari hujralarini eslatadigan xonaga kirdi. Tizza bo‘yi ko‘tarilgan supaga ikkita ko‘rpacha tashlab qo‘yilgandi. Abdullo mehmonlarni to‘rga taklif qilib, o‘zi ularning qarshisidan joy egalladi.

-Nima gap, Nurmuhammad? Ochiqroq so‘zlayvering.

-Abdullo aka, maslahatingiz kerak. Shuning uchun oldingizga keldik.

-Qulog‘im sizda, Nurmuhammad.

Nurmuhammad kostyumining ichki cho‘ntagidan boshqa telefonini chiqardi. Boburning uning qo‘liga nazar tashladiyu taajjublandi. Samsung Galaxy III. Bu rusumdagi telefonni uning qo‘lida birinchi marta ko‘rib turardi. Nurmuhammad ko‘rsatkich barmog‘ini ekranga bir necha marta tekkizib, uni Abdulloga ko‘rsatdi.

-Bizga shu yo‘nalishda qoradori bilan ishlaydiganlar kerak, Abdullo aka.

Abdullo unga shubhalangandek qarab qo‘ydi. Buning ustiga notanish odam bilan birga kelgani shubha oloviga moy separdi.

-Bu yo‘l sizni nega qiziqtirib qo‘ydi, Nurmuhammad, - o‘zini qo‘lga olib, so‘radi Abdullo. –Sizni bunday ishlar bilan qiziqishingizni biror marta ham eshitmagan edim.

Abdullo so‘zlari tanishtirilishi paysalga solinayotgan mehmoni – Boburga qanday ta’sir ko‘rsatganini bilish uchun unga sezdirmay nazar tashlamoqchi bo‘ldi. Bobur esa uning ko‘zlarini ta’qib etib turganidan nigohlar bir muddat to‘qnashib qoldi.

-Do‘stim shu ish bilan shug‘ullanmoqchi, Abdullo aka, - dedi Nurmuhammad. –Menga qanday ishonsangiz, unga ham shunday ishonavering.

-Men bilganlar allaqachon ishlarini yig‘ishtirib, biri Amerikaga, yana biri Ovro‘poga qochib qutuldi.

-Abdullo aka, yer tagida ilon qimirlasa sezadigan odamsiz. Aytadigan boshqa gapingiz yo‘qmi!?

-Nurmuhammad, qo‘limdan kelsa jonim bilan...

Nurmuhammad qo‘llarini duoga ochdi.

-Qani, oqsoqol, duo qiling, biz turaylik! – deb qoldi.

Abdullo sarosimaga tushib qoldi. Bobur sezdiki, Nurmuhammadning obro‘si yuqori bularning orasida.

-Nurmuhammad, meni noto‘g‘ri tushunayapsiz...

-Duo qiling, oqsoqol, hayalladik!

-Yaxshi, shoshmay turing, men o‘ylab olay, Nurmuhammad...

Nurmuhammad qo‘llarini tushirdi.

-Sizni biror marta sotdimmi? –so‘radi u.

-Yo‘q, unaqa xayolga bormang, Nurmuhammad... Muhojirotdagi hamma musofirlar sizning haqqingizga duodalar.

-Men faqat yordam so‘rab keldim, oqsoqol. Hech kim qoradori oldi-sotdisini qilmaydi. Biz tepaga chiqishimiz kerak. Yuqoridagilarga. Uning uchun ishni pastdagilardan boshlashimiz kerak.

-Tushundim sizni, Nurmuhammad.

-Pastdagilardan kimni maslahat berasiz? Faqat ishonchli, og‘ziga mustahkamlaridan bo‘lsin.

Abdullo qoshlarini chimirib, o‘yga tolganini ko‘rib, Bobur ba’zi narsalarning mushohadasiga tushdi. Nurmuhammad nega aynan “past”dagilar bilan ish ko‘rmoqchi? Shunda Boburning miyasiga yarq etib, boshqa o‘y urildi. Piramida! Abdulloning javobda hayallayotgani uning foydasiga ishlardi. U Javharning ro‘yhatining so‘nggida o‘qigan ismlarni qaytadan esladi. Bir hududda besh-olti yirik narkokorchalon... Bunisi mantiqqa zid. Boshqacharoq aytilsa – ikki qo‘chqorning boshi bir qozonga tushmaydi. Yoki... piramidaning yuqorisida faqat bitta kishiga joy topilishi mumkin. Pastga tushib borgan sari yuqoriga qo‘l cho‘zganlar ko‘payib boraveradi.

-Bittasini taniyman...

-Taniganlaringiz kerak emas, oqsoqol. Ishonganlaringizni ayting! –uning gapini bo‘ldi Nurmuhammad.

-Unga ishonsangiz bo‘ladi.

-Nima ish qiladi?

-Siz aytgan tomonlarga qoradori chiqaradi.

-O‘zi ishlaydimi?

-Shunday.

-Oqsoqol, o‘sha odam mana bu yigitni xaridorlariga tanishtirishi kerak, -Nurmuhammad uning ko‘zlariga tik qaradi. Uning avzoyi buzila boshlagandi. –U mol bilan shimolga borib, oxirgi qo‘lni ko‘rishi kerak.

Abdullo g‘alati yutindi.

-Uning ismi nima? U bilan qanday ko‘rishish mumkin?

-Ismi Kamol. Men... u bilan gaplashib ko‘raman, Nurmuhammad.

Nurmuhammadning yuzi yorishgandek bo‘lib, qimtilgan lablari bo‘shashdi.

-Oqsoqol, buyog‘i toza, aloqalar yo‘q, degandingizku!

-Yo‘q, siz meni to‘g‘ri tushuning, Nurmuhammad, -o‘zini oqlashga urindi Abdullo. –O‘shandan beri bunaqa oldi-sotdilardan o‘zimni olib qochaman, Alloh shohid! Keyin... Kamol jiyanim bo‘ladi, akamning o‘g‘li...

Abdullo ko‘zlarini yashirishga urindi.

-Bo‘lmasam unga ayting, oqsoqol, bu yigitning hojatini chiqarsin. Qarindosh-urug‘lariga yaxshilik qilsa qilibdida. Shuncha odam urusdan sho‘ppayib qaytib kelsa, vijdoni qiynalib yurmasin yana.

Abdullo javdiragan ko‘zlari bilan unga tikildi. U Nurmuhammadning nimaga sha’ma qilib o‘tganini darrov ilg‘ab, butun vujudi muzlab ketdi. Afg‘on muhojirlari orasida Nurmuhammad haqida har hil gaplar yurardi. Kimlardir uning rus maxsus xizmatlariga ishlashini aytsa, boshqalar uni jinoiy to‘dalarga bog‘lardi. Abdulloning katta oilasi Moskvada qo‘nim topgan, ikki qizi hozirda talaba, yolg‘iz o‘g‘li bilan tijorat ortidan kun ko‘rib yurardi. Xudo ko‘rsatmasin, Nurmuhammad aytganlari bo‘lsa, bir amallab tark etishgan vatanga qaytarilishlari hech gap emasdi. U yerda ularni nima kutib turganini o‘ylashning o‘zi dahshat.

-O‘zim kafilman, Nurmuhammad.

-Hozir u bilan gaplashib ko‘rasiz. Oldimizda, -Nurmuhammad unga sinovchan tikildi.

-Xo‘p, hozir qo‘ng‘iroq qilaman.

Abdullo darrov shimining cho‘ntagidan eski, deyarli unitilib ketgan telefon rusumini oldi. Titroq qo‘llari bilan kerakli raqamni uzoq qidirdi. Topgach, telefonni qulog‘iga tutdi. Shang‘illab pushtunchada gapira ketdi. Ora-sira qo‘lini havoda asabiy sermab ham qo‘yardi. Besh daqiqalar gaplashgach, Nurmuhammadga yuzlandi.

-Kamol qo‘lidan kelganini qiladi, xotiringiz jam bo‘lsin.

-Insholloh, oqsoqol. Sizga ishondim. Sherigim uning oldiga boradi, -Nurmuhammad Boburga imo qildi. –Men esa shu yerda qolaman.

-Yaxshi.

-Jiyaningiz kimlar bilan ishlaydi, agar sir bo‘lmasa, oqsoqol?

Abdullo endi o‘zini ancha bosib olgan, fikri ham ravon tortgandi.

-Oldin boshqalar bilan ishlardi. Hozir Javhar deganlari chiqqan...

Nurmuhammad Boburga qarab qo‘ydi. Ularning ko‘z urishtirib olganlarini Abdullo sezdiyu ichidan qirindi o‘tgandek bo‘ldi.

-Javhar haqida nimalarni bilasiz, oqsoqol?

-Jiyanimning aytganlaridan boshqa narsa bilmayman, Nurmuhammad. Ishoning menga...

-Sizga ishondim, oqsoqol. Hozir ham Javharga ishlaydimi jiyaningiz?

-Men taniganlarning hammasi Javharga ishlaydi, Nurmuhammad. Biznikilar molni chegaradan olib o‘tishadi. O‘tgan molni yoki Javharning odamlari, yoki...

Bobur sergak tortdi.

-Yoki kim? –so‘radi u.

Abdullo unga yuzlandi.

-Chegaradan o‘tgan molni Javharning odamlari olardi. Hozir yana bittasi chiqqan. O‘shanga ham tashiladi. Jiyanim o‘shanisiga ishlaydi. Uning o‘z odamlari bor.

-Ismi nima uning? –so‘radi Bobur. Uning xayoliga Javharning ro‘yhatiga kiritilgan ismlar keldi.

-Unisini bilmayman, -unga qarab, dedi Abdullo. –Yaqinda chiqqan, deyishadi.

Boburning kallasi yanada tezroq ishlay ketdi. Narkoolamda yangi-yangi nomlar chiqqan. Balki ular ham anavilarning loyihalaridir? Javharning ro‘yhatidagilar bekorga nishonga olingan emas, bu aniq. Agar Abdulloning jiyani ish bersa, ro‘yhatdagi ism-sharif egasiga chiqish mumkin. O‘yinga tortilgan shaxs yanada oydinlashadi. Bobur Nurmuhammadga qaradi.

Nurmuhammad qo‘llarini ikkinchi marta duoga ochdi.

-Mana endi duo qiling, oqsoqol, biz endi ketamiz.

Abdullo hali ham titroq tark etmagan qo‘llarini ko‘tarib, uzundan uzun duo qildi. Avval Nurmuhammad, so‘ng Bobur o‘rnilaridan turishib, “hujra”ni tark etishdi.

19

Tashqarida yomg‘ir yog‘ar, hiyla salqin bo‘lib qolgandi. Nurmuhammad charm kurtkasining yoqasini ko‘tarib olib, Boburga qarab qo‘ydi. Ular kelgan yo‘llaridan ortga qayta boshlashdi.

Boburga hali ham ko‘p narsalar jumboqligicha qolmoqda edi. Nurmuhammad aslida kim? Nega uning muhojirlar orasida obro‘-e’tibori baland?.. U baribir bu savollarni ichida saqlab tura olmadi.

-Aka, bir narsani so‘rasam maylimi?

Nurmuhammad unga qarab qo‘yib, bosh irg‘ab qo‘ydida dedi:

-So‘ramasangiz hayron bo‘lardim, ko‘p narsalar sizga qiziq tuyulayaptiku, to‘g‘rimi?

-To‘g‘ri, aka. Bu... muhojirlar bilan qanday... tanishib qolgansiz?

Nurmuhammad uning “ular bilan qanday oldi-berdingiz bor?”, deb savol bermoqchi bo‘lganini sezdi.

-Ular bilan oldi-berdim, osh-qatiqligim yo‘q, Boburjon. Moskvaga kelganimda maxsus xizmatlarning nazariga tushganman, shundan beri kuzatuvdaman. Oradan hech qancha vaqt o‘tmay men bilan bog‘lanishib, yordam berishimni so‘rashdi. O‘sha vaqtlarda afg‘on muhojirlari qoradoriga aralashib yurishgan. O‘zingiz ham bilasiz, o‘rmonga o‘t ketsa xo‘l-quruq baravar yonadi. Afg‘onlarni nafaqat Moskvadan, xatto Rossiyadan deportatsiya qilinishi haqidagi gap-so‘zlar chiqdi. Xullas, o‘zim bularning orasiga kirdim. So‘zlashib, qoradoriga aralashganlarni tegishli joylarga topshirishni maslahat qildim. Yoki ularni topshirasizlar, yoki tarixiy vatanga qaytasizlar. Muhojirlar rozi bo‘lishdi. Qoradoriga aralashganlardan bittasi Abdullo oqsoqolning katta o‘g‘li edi. Meni oldimga kelib, xudoning zorini qildi. O‘g‘li ham astoydil tavba qildi. Uni olib qolishga yordam berdim. Shu bilan afg‘oniylar hozircha Moskvada yurishibdi. Qisqa qilib aytadigan bo‘lsam, afg‘on muhojirlari orasida “avtoritetman”, - hazili o‘ziga nash’a qilganida Nurmuhammad kulib qo‘ydi.

Bobur tushundim, degandek bosh irg‘adi. U Nurmuhammadni har gal ko‘rganida xayoliga birinchi bo‘lib Yodgorovning aytgan gapi kelardi. “Toliblar xizmatiga olingan... jangariga aylanadi”. Agar shunday bo‘lsa, birodarkush urushlarida ham qatnashgan bo‘lishi mumkin.

-Yana bir narsani so‘rasam bo‘ladi?

-Bo‘ladi.

-Afg‘onda... nima qilgansiz?

-Nima qilganimni bilmaymanu, lekin odam otmaganman! – yurishdan to‘xtab, Boburga qaradi u. –Bu bosh nimalarni ko‘rmadi, ammo xudoga shukr qilaman, birorta odamni o‘ldirmadim. Peshonamga Kalashnikovni tiraganlarida ham, bo‘g‘zimga tig‘ bosganlarida ham begunoh jonning qonini oqizmadim!

-Men bu haqda so‘ramoqchi emasdim...

-So‘ramasangiz ham aytib qo‘yay!

-Uzr, aka...

-Hechqisi yo‘q, so‘rayvering, baribir gumoningiz bor, to‘g‘rimi?

Nurmuhammad yana uning ko‘zlariga tik qaradi. Bobur tasdiq ishorasida bosh irg‘adi.

-Men polkovnikka ishonaman, shuning uchun sizga yordam berayapman. Bu yoqqa kelishingizdan oldin u bilan gaplashgandim. “Menga qanday ishonsang, unga ham shunday ishon”, deganini uchun sizdan hech narsa yashirmayapman. Ishonch – bu katta narsa! Bu hayotda men ko‘p aldandim. Ishonch va e’tiqodim kuchliligi ko‘plarga juda qo‘l keldi. Haq yo‘lga xizmat qilasan, deb harbi y maktablarga tashlab, qo‘limga avtomat tutqizishdi. Kofirni o‘ldirsang, savob olasan, deb asirlarni o‘ldirishni buyurishdi. O‘ldirganim yo‘q, xudo qodir qilsa o‘ldirmayman ham!

-Uzr, aka, men...

-Hijolat bo‘lmang, Boburjon, vaqti kelganda yurakni bo‘shatib olish kerak, to‘g‘rimi! –Nurmuhammad jilmaydi.

-To‘g‘ri, aka.

Ular yonma-yon ketishda davom etishda.

-Urusga bu muhojirlar juda kerak, -davom etdi Nurmuhammad. –Bularni ertaga nima kutib turganini o‘zingiz ham bilsangiz kerak.

U Boburga qarab qo‘ydi. Uning nima demoqchiligini Bobur tushundi. Ulkan hududga yoyilgan mamlakatdagi inson muammosi. Ilmiy atama bilan aytiladigan bo‘lsa – demografiya. Bobur universitetga qaytib, ustozlari bilan maslahatlashdida aynan o‘zi yoqtirgan mavzu bo‘yicha ilmiy ishini boshlagandi. Ancha yillik tanaffusdan so‘ng universitetga kelib, o‘zi o‘qigan fakultet dekanatiga kirdi. Kotibalikda sochi oqargan Nafisa opa uni ko‘riboq juda xursand bo‘lib ketgandi.

-Voy o‘lay, Boburjon, sizmisiz!? Juda o‘zgarib ketibsiz lekin!

-Shunaqa bo‘p qoldida, opa, -kulgandi Bobur. –Sochimizga ham bir-ikki oq tushdi.

-Hazilingiz ham bor bo‘lsin, Boburjon. Kecha shu yerda domlajon bilan sizni eslagandik. Ja aqlli talaba edi, bunaqasi hali bo‘ladimi-yo‘qmi, bilmayman, dedilar.

-Ustoz ham juda mubolag‘a qilib yuboradilarda, opa. Bugungi talabalar kechagilardan o‘tsa o‘tadiki asli kam emas.

-Harbiy bo‘lib ketganmishsiz, Boburjon, shu rostmi?

-Ha, shunday.

Shu payt dekan xonasining eshigi ochilgan va professor Qobulov chiqib qolgandi. U avvaliga Boburni tanimadi. Nafisa opaning:

-Domlajon, shogirdingizni tanimadingizmi? –deganidan so‘nggina Boburni tanigandi.

-Boburjon Erkinovmisiz? Qanday shamollar uchirdi? Qani, qani, bir bag‘rimga bosaychi!

Ular quchoqlashib ko‘rishishgach, Qobulov ozgina ginaxonlik ham qilgandi:

-Bu Yodgorovni ma’ruza o‘qing, deb rosa baloga qoldimda o‘ziyam! Ko‘z ostimdagi shogirdimni avrab, xizmatiga oldi-qo‘ydi. Qani, xonamga kiraylikchi. Nafisaxon, bir piyoladan ko‘k choy berasiz bizga.

Ular birin-ketin Qobulovning xonasiga kirishdi. Odatiy hol-ahvol so‘rovlardan so‘ng Bobur ilmga qaytish niyati borligini, shuning uchun ustozini yo‘qlab kelganini aytdi. Qobulov bundan juda xursand bo‘lib ketdi.

-Boburjon, juda ham xursandman bundan. Juda yaxshi o‘ylabsiz.

Qobulov ilk kurslardanoq Boburning nozik fahmi va idrokiga guvoh bo‘lgandi. Ba’zi vaqtlarda ijtimoiy fanlarda biror masala yoki jumboqni hal qilayotganda aniq formula yoki qonuniyatlardan foydalanish imkoniyati bo‘lmasdi. Bunda ichki his, tezkor mushohada, yana did kerak bo‘lardi. Boburda ana shu narsalar mujassam ekanini polkovnik Yodgorov ham sezgandi. U Qobulovdan chaqqonroq chiqib, Boburni o‘zi bilan olib ketdi.

-Ilm bilan shug‘ullanaman, deb juda to‘g‘ri qaror qabul qilibsiz, Boburjon. Qo‘limda besh-olti magistrantlarim bor. Endi, to‘g‘risini aytadigan bo‘lsam, ular bajarayotgan dissertatsiyalar bilan ilm bilan shug‘ullanayapman, deya olmas ekansizda! O‘zi anchadan beri bir aspirant olsammikan, deb o‘ylab yurardim.

O‘sha kuniyoq Qobulov anchadan beri o‘ylab yurgan ilmiy tadqiqot mavzusi haqida gapirgandi. Bu geopolitikada muhim o‘rin tutadigan inson omili haqida edi. Mavzu tadqiqiga kirishib, bu sohada mutaxassisga aylangan Bobur Nurmuhammadning nima demoqchiligini tushungandi. Rossiyaning demografik muammolari hali-veri yechiladigan emasdi. Xatto xos doiralarda shimoldagi qudratli davlat aholisini Markaziy Osiyo va Kavkaz xalqlari hisobidan to‘ldirish haqidagi gap-so‘zlar uchrab qolardi.

-O‘zlari ham bilishadi, bir kunmas-bir kun boshi devorga urilishini, -davom etdi Nurmuhammad. –Odamlari oila qurishni istamaydi, juft-juft bo‘lib yashashni o‘rganvolgan bular. Nima emish, ikkita erkak oila qurarmish! Astag‘firulloh! Yana ikkita ayol birlashvolib, oila bo‘lib olarmish! Tavba, tavba! Bular qanday yashashni mana shu muhojirlardan o‘rgansin, to‘g‘rimi! Oila tutumini mana shulardan o‘rgansin, ma’qulmi! Nima emish, bular bizga qanday yashashni o‘rgatarmish!..

Nurmuhammad ancha qizishib ketgandi. Ko‘nglidagilarni obdon bo‘shatgach, kutilmaganda jim bo‘lib qoldi.

-Aka, agar sir bo‘lmasa, polkovnik bilan qanday oldi-berdingiz bor? –so‘radi Bobur anchaga cho‘zilgan so‘zsizlikdan so‘ng.

-Buning tarixi uzun, Boburjon. Hamma meni aldadi, faqat polkovnik mardlik qildi, bor gap shu.

Bobur uning ortiq izoh bermasligini tushunib, indamay qo‘ya qoldi. Ular bozorni tark etishib, Nurmuhammadning mashinasi qoldirilgan xiyobon tomon yurib ketishdi.

20

Yo‘l chetidagi odamlar siyrak qahvaxona yoniga kelganida Nurmuhammad qadamini sekinlashtirdi.

-Yuring, ichkariga kirib, bir piyoladan choy ichaylik, o‘zimizning bolalar, -deb qoldi.

-Mayli, aka, -dedi Bobur.

Ular tamaddixonaga kirib, bo‘sh stolni egallashdi. Bir finjondan qahva buyurtirishgach, Nurmuhammad so‘radi:

-Yadro fizikasi haqida tasavvurga egamisiz?

Kutilmagan bu savolga tushunmay, Bobur ajablandi. Qoshlarini chimirib, uning aytganlarini ko‘z oldiga keltirmoqchi bo‘ldi. Yadro fizikasi, deyilganda yodiga avval uran, plutoniy, izotop so‘zlari tushardi. Ularning nima ekanligini bilsada ilmiy nuqtayi nazardan tushuntirib berolmasdi.

-O‘zim yordam beraqolay, maylimi, -jilmaydi Nurmuhammad. –Qisqacha aytganda elementar zarralar fizikasi. Atomdagi protonlar, neytronlar, elektronlar va boshqa zarralar haqidagi fan. Yanada tushunarli bo‘lishi uchun sizga radioaktivlik, desam tasavvuringiz ancha kengayadi. Xo‘sh, endi tushundingizmi ancha?

Bobur tasdiq ishorasida bosh irg‘arkan, yodiga polkovnik Yodgorovning gaplari tushdi: “Ibrohimov o‘z vaqtida universitetning fizika fakultetini tamomlagan. Yadro fizikasi bo‘yicha iqtidori kuchli bo‘lgan.

-Taqdirim shundoq ekan, mana bunaqa “razborka”larga aralashib yuribman. Agar ilm yo‘lida ketganimda aniq professor bo‘lardim, Boburjon.

Mavzuni o‘zi ochganidan jur’atlanib, Bobur so‘radi:

-Afg‘onistonga nega ketgansiz? Boshqa yo‘llar ham bo‘lgan ekanku?

-Bunisi katta tarix, Boburjon. To‘qson to‘rtinchi yillarmi, vallohi a’lam, auditoriyada o‘tirsam hamsaboqlardan bittasi qo‘lida qalin daftar bilan yonimga o‘tirib qoldi. Daftarini ochib, nuqul bir narsalarni yodlayapti. Sekin daftariga mo‘raladim. Kichik suralarni yozvolgan ekan. O‘shalarni yodlayotgan ekan. “Bularni qaerdan oldingiz?”, deb so‘radim. “Jome’ga bir domla keptikan, ashindan oldim, siz ham borasizmi?”, deb so‘radi. Ko‘ndim. Darsdan keyin birgalashib bordik. Ashindan keyin boshlandi hammasi. Universitetdan ko‘ngil sovib, masjidga chopadigan bo‘ldik. 19-20 yoshlarda edim. Bu orada dekanimiz professor Qodirov domla meni xonalariga chaqirib qoldilar. Kirdim. Domlani Moskvaga chaqirishgan ekan. O‘qishni tugatsangiz aspiranturaga olib ketmoqchiman, nima deysiz? deb so‘radilar. Masjiddan qolib ketaman, degan o‘y o‘tdi miyamdan. Rozi bo‘lmadim. Domlaning bir gaplari hech esimdan chiqmaydi. Falakning gardishi bilan oradan ancha yillar o‘tib, Moskvada, Arbatdagi kafeda uchrashib qoldik. “Agar ilmda qolganingizda hozir siz bilan bu yerda emas, Stokgolmda Qirollik Akademiyasida Nobel mukofoti topshirish ziyofatida o‘tirgan bo‘lardik!”, deb qoldilar domla. “Nobelni sizga berishayotgan bo‘lisharmidi?”, hazillashib so‘raganimda u kishi: “Sizga, menga emas”, deganlarida ichimda nimadir uzilib ketgandek bo‘lgandi.

Nurmuhammad davom etolmay jim bo‘lib qoldi. Bobur nimalarnidir anglagandek bo‘ldi.

-Afg‘onistonga qanday ketganimni so‘radingiz, -anchalik sukutdan so‘ng davom etdi Nurmuhammad. –Uch-to‘rt yil masjidda o‘qiganimizdan keyin odamlar kelishdi. O‘sha yillari bunaqalar rosa ko‘payib ketgandi o‘ziyam. Menga o‘xshaganlarning boshini aylantirib, katta-katta va’dalar berishib, horijga yuborishni boshlashgandi. Bizga bittasi kelib turardi. Masjiddagi uch-to‘rt yigitni horijga chiqishga ko‘ndirdi. “O‘sha yoqda dinni o‘rganasizlar, vatanga yordamingiz tegadigan haqiqiy musulmonlar bo‘lib qaytasizlar”, dedi. Ular orasida men ham bor edim. Xullas, Tojikistonga o‘tib, Afg‘onistonga keldik. U yog‘ini aytmasam ham bo‘lar. Kech bo‘lganda aldanganimizni bilganimda. Qaytishga yo‘l yo‘q edi. Alg‘ov-dalg‘ov ishlar bo‘ldi orada. Urushlar ichida yurdim. Mozori Sharifda toliblar qirg‘in qilganida haydovchi edim. Eng dahshatli kunlar edi. Sunbulaning o‘rtalari. Shaharga kirgan toliblar yo‘lida uchragan hazoralarni o‘ldirishni boshladi. uylarga bostirib kirishib, yoshu-qarimi, erkakmi-ayol otardi. Qirg‘inning ikkinchi kuni edi. Bir mahallaning bolalarini haydab kelishdi. Uch-to‘rt tolib qo‘riqlab turardi. Ularni dashtga olib chiqib, otib tashlash buyurilibdi. Mashinamning kuzoviga hamma bolalarni chiqarishdi. Ikkita tolib kuzovda, bolalarni yonida qolgan bo‘lsa, bittasi yonimga, kabinaga chiqib o‘tirdi. Dashtga keldik. Bolalarni birin-ketin tushirib, katta dashtning o‘rtasiga to‘plashdi. Yonimda kelgan tolib ular orasidagi bir qizni ko‘rib, menga avtomatini berdida o‘sha qizning bilagiga chang soldi. Bechora dashtni boshiga ko‘tarib faryod urardi. U tomonga qaramaslikka harakat qilardimu uning ching‘irig‘i vujud-vujudimni teshib tashlardi. Beixtiyor ortimga o‘girildim. Qizning kiyimlarini tortqilayotgan tolibning kallasiga avtomat tirab, tepkini bosdim. Bosib turaverdim. Keyin qolgan ikkitasini otdim... Bolalarni mashinaga chiqarib, qosh qorayganda shaharga qaytdim. Shaharning shimolidan kiraman, deb turganimda yo‘limni askarlar to‘sib olishdi. Shimoliy Ittifoq askarlari ekan. Bo‘lgan voqeani ularga tushuntirdim. Bolalarni olib qolishdi. Meni qo‘yib yuborishdi... Orada ancha ishlar bo‘lib, Moskvaga keldim. Bittasi bor edi, Rossiyadan radioaktiv moddalar topish ilinjida kelgan. O‘shaning xizmatini qilishga majbur edim.

Bobur ajablandi. Nega majbur bo‘lgan?

-Moskvaga kelganingizdan so‘ng qochish imkoniyati bo‘lgan ekan, nega shunday qilmadingiz?

Nurmuhammad bilinar-bilinmas xo‘rsindi.

-Men uydan chiqib ketgandan keyin ayolimni ham aldab horijga chiqarishgan ekan. Ketishim arafasida homilador edi. Ikki yoshli bolani tashlab chiqqan. Oradan olti yil o‘tib bildim buni. Ayolim... garovda edi.

Bobur endi hammasiga tushundi. Bu ishlarning ortida turganlarning qo‘lida uning ayoli qurol bo‘lgan.

-Qisqasi, ular nima desa bajarishga tayyor edim. Ularning aytganlarini bajardim ham. Orada polkovnik bilan uchrashdim. U ayolimni topib berishga va’da berdi. Topib berdi ham. Salkam o‘n yil deganda ayolim bilan uchrashdim. O‘n yil deganda o‘g‘limni ko‘rdim... Shunaqa gaplar bo‘lgandi, Boburjon. Shuning uchun polkovnik yordam so‘rasa qo‘limdan kelganicha yordam beraman.

Bu yerga kelganidan beri unga jumboqligicha qolgan narsa endi oydinlashgandi. Nega qahvaxonaga sudraganini ham angladi. Shu muxtasar tarixdan voqif etishni istagan.

-Qanday taomlar buyurasizlar? – tamaddixona xodimining savoli o‘rtadagi jimlikni buzdi.

-Nima ovqat yeysiz? – so‘radi Nurmuhammad.

-To‘g‘risi, ovqat yegim yo‘q.

-Menda ham ishtaha qolmadi. Unda turamiz bo‘lmasam.

Kaftlar yuzga silanib, o‘rnilaridan turishdi. Buyurtma olishga kelgan qiz ularning o‘zbekchada gaplashayotganlaridan anqayib turar, boshqa so‘z aytmay chiqa boshlaganlarini ko‘rib esa taajjubga botganicha qolaverdi.

21

Nurmuhammadning mashinasidan tushib, dala hovliga olib chiqadigan ko‘chadan hali yuz-yuz ellik qadamlar bosib o‘tmasdan Boburning telefoni jiringlab qoldi. Bobur darrov telefonini olib, qulog‘iga tutdi:

-Ha, aka, tinchlikmi? –ajablanib so‘radi Bobur, ekrandagi yozuvni ko‘rib.

-Boburjon, gap bunday, yigitlar Javharni aniqlashibdi.

-Qaerda ekan? –Bobur yuragi tez-tez ura boshlaganini sezdi.

-Yigitlarga tayinladim, uni kuzatib turishibdi. Ishonchim komil, u Moskvada yana bir-ikki kun turadi. Ungacha ishingizni bitirasiz, nasib qilsa.

-Xudo xohlasa, aka.

-Hozir uyga kirib, dam olib turasiz. Kechroq telefonlashamiz, ma’qulmi?

-Ma’qul, aka!

Nurmuhammad boshqa so‘z aytmay, telefonini o‘chirdi. Bobur telefonini cho‘ntagiga joylab, tez-tez yurganicha hovliga yetib keldi.

Kechki soat o‘nlarda Nurmuhammad yana qo‘ng‘iroq qildi. Bobur telefonini olib, qulog‘iga tutdi.

-Eshitaman, Nurmuhammad aka.

-Gap bunday, Boburjon. Katta ko‘chaga chiqib, taksi tutasiz. “Amor”, deysiz, haydovchilarning o‘zlari bilishadi. Uydan ko‘chaga chiqishingizga besh daqiqa, men aytgan joygacha yetib kelishingizga yigirma daqiqalar vaqt ketadi. Yarim soatlar vaqtingiz bor. Javharni o‘sha yerda uchratishingiz mumkin.

-Yaxshi, Nurmuhammad aka.

-Kiyinganmisiz?

-Ha. Tayyorman, aka.

-Muzlatkich tepasida yog‘och quti bor, o‘shaning ichida uyqu dorisining kukuni bor. Shuni cho‘ntagingizga soling. Telefonni o‘chirmang!

-Hozir...

Bobur telefonni qulog‘idan uzmay, muzlatkich tomon yuzlandi. Nurmuhammad aytganidek, devorga yog‘och quti osilgan.

-Topdingizmi? –telefondan ovoz eshitildi.

-Topdim. Hozir olaman...

Bobur bo‘sh qo‘li bilan qutini ochdi. Turli-tuman idishchalar orasida oq kukunli mo‘‘jaz tsellofan haltachasi turardi.

-Sellofan haltachadami?

-Xuddi shunisi!

-Topdim, aka. – Bobur haltachani cho‘ntagiga joyladi.

-Telefonni o‘chirmay, ko‘chaga chiqavering, -Nurmuhammad davom etdi. -Taksi tutguningizcha qiladigan ishlaringizni tushuntirib turaman, - buyurdi Nurmuhammad.

-Xo‘p bo‘ladi, men ko‘chaga chiqayapman.

-Cho‘ntagingizda kamida uch ming yevro bo‘lsin, ichkariga kirish uchun.

-Hozir... oldim, aka.

-Yaxshi. Boradigan yeringiz... –Nurmuhammad jim bo‘lib qoldi, - islavotxona. Bir kechaga xona buyurasiz.

-Yaxshi...

-Javhar shu yerda Rohibning odamlari bilan uchrashishi mumkin. Siz ularning yonida bo‘lasiz.

-Tushundim, aka.

-Uyqu dori... guvohlar bo‘lmasligi uchun, buyog‘ini tushuntirish shartmas sizga. Ko‘chaga chiqib qolgandirsiz?

-Chiqdim.

-Unda Allohga omonat, Boburjon, ishni bajaravering.

-Rahmat, aka, sizga o‘zim qo‘ng‘iroq qilaman.

-Xudo xohlasa, hayr!

Nurmuhammad uning hayrlashishini kutmay, telefonni o‘chirdi. Bobur telefonini cho‘ntagiga joylab, kelayotgan taksiga qo‘l ko‘tardi. Taksi to‘xtadi. Bobur eshikni ochib, Nurmuhammad o‘rgatganidek dedi:

-Amor!

Havdovchi miyig‘ida kulib qo‘yib:

-O‘tiring, -dedi.

Bobur haydovchining nega kulganini fahmlab, o‘ng‘aysiz ahvolga tushdi. Yuzidagi jiddiy ifodani saqlashga urinib, orqa o‘rindiqqa o‘tirdi.

Nurmuhammad aytganidek, roppa-rosa yigirma besh daqiqada taksi “Amor” yozuvi yonib turgan, besh qavatli bino yonida to‘xtadi. Bino ko‘rinishidan horijiy sayyohlar qo‘nadigan mehmonxonaga o‘xshardi. Ancha ichkariga kirib ketgan bino hovlisidagi turli rusumdagi qimmatbaho mashinalarning o‘ziyoq bu binoning mijozlari uncha-muncha odamlar emasligini aytib turardi.

Bobur haydovchi bilan hisoblashgach, mashinadan tushdi. Yon-atrofdagi binolarni nazaridan o‘tkazganicha binoning aylanma eshigi tomon yurdi. Hali eshikka yetib kelmasidan ortidan mashinalar kirib kelishayotganini sezdi. Ortiga o‘girilib qarashni lozim topmay, oynavand eshik yoniga keldi. Qo‘ng‘iroq qilmoqchi bo‘lgandek, kostyumi cho‘ntagidan telefonini olib, qulog‘iga tutdida ortiga – mashinalar tomon yuz burdi. Ne ko‘z bilan ko‘rsinki, eng oldindagi mashinadan... Javhar – Parvez Javharov tushardi. Oppoq kostyum-shim, qora ko‘ylak, namlangan siyrak sochlari ortiga tekis taralgan. Qo‘lida nozikkina, yupqa chemodan. Yonida uch-to‘rt chog‘liq tansoqchilari paydo bo‘lishib, uni qurshab olishdi. Javhar ularga e’tibor ham qilmay, eshik tomon yurdi. U Boburning yonidan o‘tarkan unga bir nazar tashladiyu eshik tomon qo‘l cho‘zdi. Eshik aylanarkan ortidan soyadek ergashib kelayotganlarga buyurdi:

-Xonalaringdan chiqmalaring!

Ular birin-ketin ichkariga kirib ketishdi. Bobur telefonini cho‘ntagiga joyladi. Yana bir muddat tashqarida turgach, o‘zini ichkariga oldi. U binoning keng vestibyuliga kirgan vaqtda Javhar bo‘lajak tungi bazmu-jamshidlari uchun hisob-kitobni tugatib, odamlari bilan lift tomon ketib borardi. Bobur ularni nazaridan qochirmay, uni qarshilagan, basketbolchilar kiyadigan futbolkali yigitga qaradi.

-Xona buyuradilarmi? –so‘radi yigit. Vestibyulning ulkan qandili yorug‘ida uning bilaklaridagi suratlar juda xunuk ko‘rinar, birinchi marta ko‘z tushganda odamni noxush hislar olardi.

“Yana besh-olti soniyalardan so‘ng Javhar liftga yetadi!”, -o‘y o‘tdi Boburning xayolidan.

-Xuddi shunday, - dedi u.

-Qanday xonalarni ma’qul ko‘radilar?

Yigitning astoydil suhbat qurmoqchi bo‘layotganidan Bobur ich-ichidan g‘ijinar, ammo sir boy bermaslikka urinardi. “Uch, to‘rt...” – ichida sanardi u.

-Xohlaganlaringizdan bor, janob!

“Besh, olti...”. Bobur lift tomon qaradi. Javhar aynan shu pallada lift tugmasini bosgandi. U odamlari bilan liftga kirib, qavat raqami tushirilgan tugmachani bosgani Boburning nazaridan chetda qolmadi. Beshinchi qavat! Ana shundan keyin Bobur hotirjam bo‘lib, yigitga yuzlandi.

-Xo‘sh, qanday xizmatlarni tavsiya qilasiz?

Yigit erkaklarga yarashmaydigan muqomlar qilib, “Amor”, deya nomlanmish bu binoda qanday xizmatlar ko‘rsatilishini tushuntira ketdi. Uni tinglagani sari Boburning tilidan “astag‘firulloh! astag‘firulloh!” tushmas, tezroq bu turqi sovuqning beibo “ma’ruzasi”dan qutulishni o‘ylardi. Yetti uxlab tushiga ko‘rmagan, ne kulfatki, xatto hayvonlarda ham uchramaydigan hirsni qondirish usullari haqida tinglashning o‘zi sharmandalik, behayolik edi. Boburning yodiga otasining aytganlari tushdi. “O‘g‘lim, kitoblarda keladiki, ko‘p qavmlar bir gunohga mukkasidan ketishadikim, alal-oqibat o‘shaning kasriga qolib, halok bo‘lishadi. Lut qavmini eslaylik. Nima uchun bu qavm yo‘q qilindi? Aytishga til ham aylanmaydi, o‘g‘lim! Tavbadan boshqa so‘z yo‘q... Shu gunohni qilib, yo‘q bo‘ldimi? Yo‘q bo‘ldi! bunaqalardan tarixda qancha! Har bir qavmni bir gunohi boshiga yetgan bo‘lsa, hozirgi odamizot qanchadan qancha gunohlarga mukkasidan ketgan. Tavba! Tavba!..”.

Yigit har bir qavatdagi xizmatlarga alohida-alohida to‘xtalgach, beshinchi qavatdagilari haqida to‘xtadi. Hali yarmiga yetib bormasdan, Bobur uni to‘xtatdi.

-Ayni shu qavatingiz menga to‘g‘ri keldi, -dedi u.

Yigitning ko‘zlari g‘alati o‘ynadi.

-Didingiz juda zo‘r ekan, janob! Qoyilman! – u negadir atrofga olazarak qarab qo‘ygach, ovozini pasaytirib dedi:

-Ammo, sizdan oldin kelgan janob bu tunga butun qavatdan yolg‘iz o‘zi foydalanmoqchi!

-Nima ham qilardik, unday bo‘lsa, to‘rtinchi qavatda! –o‘zini ilojsiz qolgandek ko‘rsatdi Bobur.

-Hafsalangiz pir bo‘lmasin, janob, bu qavatda ham bu dunyoda hali ko‘rmagan lazzat topishingizga ishonchim komil!

-Yaxshi, menga tezroq bir xonani ajratib bersangiz, - bu odam bilan ko‘p suhbatlashib qolgani o‘ziga hech ham ma’qul kelmayotgan Bobur muddaoga o‘tdi.

-Ma’qul janob, yuqorida aytganimdek, bu qavatda... – yigit endi qo‘llarini qizlardek bir biriga chambarak qilib olganicha hikoyasini yana boshidan boshladi.

Bobur ko‘rsatkich barmog‘ini ko‘rsatib, “bo‘ldi!”, ishorasini bergach, muloyim ovozda dedi:

-Xona!

-Bir og‘iz so‘zingiz, janob! Ushbu qavatdagi eng shinam xonaga joylashasiz! Xizmatingizdagi xonimlar mana bu kitobimizda...

-Narhi!?

-Uch ming yevro, janob. Biz taklif etayotgan narhlar shahardagi eng arzoni. Masalan aytaylik, “Tun lazzatlari...

-Yaxshi, rahmat! Men xonamga bora qolay! – Bobur cho‘ntagidan pulni chiqarib, unga uzatdi. Yigit pulni hafsala bilan sanagach, yana nimadir demoqchi bo‘lganida Bobur:

-Kalit! –dedi.

Yigit unga qavat va xona raqamlari tushirilgan kalitni olgach, lift tomon yurarkan, xayolidan Nurmuhammadning so‘zlari o‘tdi. Nima emish, bular bizga qanday yashashni o‘rgatarmish!.. Hali liftga yetib bormasidan, telefoni xabar qabul qilganini bildirib, tovush chiqarib qo‘ydi. U darrov telefonni olib, ekranga ko‘z tashladi. “Hizrni yo‘qlasam bo‘larkan!”, - o‘y o‘tdi xayolidan. Xabar Nurmuhammaddan edi: “Rohib Javhar bilan uchrashmoqchi. Shu tunda.”.

Bobur qadamini tezlashtirdi. Lift tugmasini bosib, to‘rtinchi qavatga ko‘tarildi.

22

Lift eshigi ovozsiz ochildi. Bobur tashqariga chiqdiyu o‘zini boshqa olamga tushib qolgandek his qildi. Shiftdagi neon chiroqlarning yog‘dusi devordagi turli behayo suratlardagi insonning osiyligini yoritishdan bosh tortibmi, zaif tortgan, butun qavat go‘yoki ko‘rinmas tutun ichida qolgandek tuyuladi. Odam bolasi zakosi ezgu ishlarda qanchalik yuksak bo‘lsa, tubanlikda ham qolishmaydi. Bu suratlardagi odamlar, ularning qilayotgan ishlarini ko‘rgan odam, bular hasta, degan o‘yga borishi aniq. Sog‘ bo‘lsa fikri bu qadar buzilishiga birov aslo ishonmaydi. Bobur mubham o‘y-xayollar ichida kalitdagi raqamlarni qarshisidagi eshiklardan topmoqchi bo‘ldi. Eshikni topgach, qulfni ochib, ichkariga kirdi.

Chiroqni yoqdida xona ichini darrov ko‘zdan kechirib, deraza yoniga keldi. Bu yerdan u tashqarini kuzatib oldi. Hammasi joyida. Endi Javhar qo‘ngan xonani aniqlash kerak. Unga qarab, harakat rejasini belgilaydi. U kostyumi cho‘ntagidan uyqu dorisi solingan yelim haltachani olib, nariroqdagi oynali bufet yoniga bordi. Nomi esda turmaydigan turfa ichimliklar, ularning ba’zilarini nima ekanligini ham bilmaydi. Uning miyasi yanada tez ishlab ketgandek bo‘ldi. Ayollar odatda nima ichishadi? Yengilroqlaridan ichishlari mumkin. Anavi yigit hozir xonasiga yuboradiganlari rad etmaydiganlarini taxmin qilishi kerak! Sharbatlar, konyaklar, viskilar... Bobur aynan shularni tanlab olib, tezda ularning tiqinini bo‘shatdida yelim haltachadagi kukundan solib chiqdi. Ularni tartib bilan terib chiqqach, chiroqni o‘chirib, tunchiroqni yoqib qo‘ydi. Shu payt eshik taqqillab qoldi. Bobur ust-boshini tartib solib, eshikni ochdi. Ikki-uch qadamlar narida yelkasi ochiq bir qiz, uning ortida esa anavi g‘alati yigit turardi.

-Janoblari uchun mehmonxonamizning gulg‘unchasini olib keldik! – ko‘zlarini suzib gapirdi yigit.

Bobur qizga “ichkariga kir”, degandek bosh irg‘agach, yigitning yoniga keldi.

-Bir talabim bor, mijoz sifatida, -dedi u.

-Marhamat, qulog‘im sizda.

-Yuqori qavatdagilar menimcha ko‘proqqa o‘xshaydi, har tomondan shovqin, g‘ala-g‘ovur eshitilayapti, -Bobur undagi har bir o‘zgarishni nazaridan qochirmaslik uchun unga sinovchan tikildi. –Bu boshqa mijozlaringizga yoqmaydi.

-Janob, ular mijoz emas... nima desam ekan, -yigit kutilmaganda ovozini pasaytirdi, - ular... ular tansoqchilar. Koridorda yurishibdi. Shunga ularning ovozlarini eshitgan bo‘lsangiz kerak.

Bobur buni bilmagandek yuziga taajjub tusini berdi. U ham ovozini pasaytirdi.

-Bular kim? Yangi boylardanmi? –so‘radi u.

-Shunaqaroq... nima desamikin, - yigit bu safar ovozini yanada pasaytirganidan shivirlayotganga o‘xshab qoldi. – Bular mafiya! Shunaqa! Siz hech xavotir olmang, ularning boshlig‘i siz turgan xonaning yuqorisida. Odamlari uning ikki yonidagi xonalardan joy olishgan...

Boburga aynan shunisi kerak edi. Demak, Javhar yuqoridagi xonada. Endi anavi qizdan ham qutulsa, ishni bemalol boshlashi mumkin.

Bobur yigit bilan hayrlashib, eshikni yopdi. Qiz esa, taklifni ham kutmay, o‘zi ichimliklar terilgan bufetga qadam tashlab borardi.

-Qanaqasi bilan mehmon qilasiz? –so‘radi u.

-Tanlang.

-Odatingizda taklif qilish yo‘qmi? –qiz u tomon qarab qo‘ydi.

Uning so‘nggi gapidan Bobur g‘ijindi. “Odob-ahloq haqida ma’ruza o‘qishing qoluvdi!”. U boshqa so‘z aytmay, bufet yoniga keldi. O‘ziga yaqinroq turgan shisha – viskining tiqinini qaytadan bo‘shatib, ikki billur qadahga quydi. Birini qizga uzatib, uning lab tekkizishini kutdi.

“Bir xo‘plam ham yetadi ovozing o‘chishiga!”.

Qiz uning fikrlarini o‘qiyotgandek, qadahga labini asta tekkizdi. U endi gapirishga chog‘langanida beixtiyor peshonasini ushladi.

“Boshlandi!”.

Bobur unga boshqa e’tibor bermay, deraza yoniga keldi. Uning bir tavaqasini ochib, yuqoriga qaradi. Deraza chirog‘i yonib turardi. U kostyumining ichki cho‘ntagidan maxsus kuzatuv qurilmasini olib, ingichka simini yuqoriga asta ko‘tardi. Uning qo‘lidagi mo‘‘jaz monitorda avval keng xona, rohatijon oromkursida yaslanib o‘tirgan Javhar ko‘rindi. U endi boshqacha kiyinib olgandi: qora kostyum-shimda, tilla qistirgach qadalgan bo‘yinboqda. Bobur sezdiki, u Rohibni kutayapti. Javharning telefoni jiringladi. U telefonini qulog‘iga tutgan mahalda Boburning telefoniga xabar keldi. U xabarni darrov o‘qidi: “Rohib birinchi qavatda”. Bobur Javharga ham shu haqda xabar berishayotganini sezdi.

Javhar o‘rnidan sakrab turib ketdi. Hojati bo‘lmasada o‘zini tartibga keltirgan bo‘ldi. Bo‘yinbog‘i tugunchasini to‘g‘rilab, eshik tomon yurdi. U hali yetib bormasidan eshik ochildida xonaga avval baquvvat ikki yigit kirib, ikki tomonga o‘tishdida qo‘llarini qovushtirib olishdi. Yigitlarning ko‘rinishi ham kishida vahima uyg‘otardi. Ularning ortidan Rohib – Aron Bulanov salmoqli qadam tashlab, ichkariga kirdi.

-Qanday joylarga kelishni bilasan, Javhar! –dedi u, istehzoli kulib. –Yil o‘n ikki oy ko‘cha-ko‘yda haq talashib, itdek ishlaymizu bunaqa joylarni borligini bilmas ekanmiz!

-Unday dema, axir bunaqa joylar sendan qolganku! –yaltoqlandi Javhar.

Rohib unga e’tibor bermay, ichkariga o‘tdi. Bundan besh-o‘n soniyalar avval Javhar o‘tirgan joyga borib o‘tirdi. Javhar esa uning qarshisidan joy oldi.

-Ro‘yhatingni ko‘rdim, Javhar. Tavakkal qilgansan, senga ochig‘ini aytaveray.

-Biz qachon tavakkal qilmaganmiz, Rohib!? Shunaqa qilmasak bo‘lmaydi.

Rohib uning ko‘zlariga tik qaradi.

-Menga qara, bu fikr qanday qilib kallangga kelib qoldi o‘zi? Sendan bunaqa ishlarni kutmagandim, to‘g‘risini aytsam.

“Safar Mulloev!”, -miyasiga o‘y urildi Boburning.

-Kamsitayapsan, Rohib, kamsitayapsan!

-Qizishma! Afg‘onlar bilan gaplashdingmi?

-Gaplashdim. Loyihaga ular ham qo‘shilishadi.

-Ishonasanmi ularga?

-Ular qachon yuzingni yerga qaratishdi? Shuncha yillardan beri oldi-berdi qilasan, to‘g‘rimi?

Rohib indamay qolib, ko‘zlarini bir nuqtaga tikdida o‘y surib qoldi. Nihoyat, xayollaridan bosh ko‘tarib, Javharning ko‘zlariga qaradi.

-Ulardan qanday va’da bo‘ldi? –so‘radi u.

-Ular o‘sha ishni bajarishadi. Ham qoradori, ham zambarak!

-Menga qara, Javhar. Men ularni tanimayman, faqat seni bilaman! Bu ishning ikki yakuni bor, o‘zing ham bilasan. Agar birinchisi o‘xshamasa, ikkinchisiga boshingni tikasan. Tushundingmi!

-O‘rgatma, Rohib. Bu ishni bugun boshlaganim yo‘q. Kompyuterimda qilinadigan ishlar batafsil yozilgan.

Rohibning kosasidan irg‘ishga tayyor ko‘zlari unga yeb qo‘ygudek qadaldi.

-Bu ishlarni kim yozgan? Senmi? –so‘radi u.

-Buning nima qizig‘i bor, shuni ko‘r, ma’qul keladimi-yo‘qmi, keyin aytasan.

Rohib qo‘lini ko‘tarib, yigitlaridan birini yoniga chorladi. Uning qo‘lidan ixcham noutbukni olib, Javharga uzatdi.

-Mana bunga ko‘charib ber.

Javhar noutbukni ochib, o‘zining noutbukidan ma’lumotlarni yuklab bergach, egasiga qaytardi. O‘z noutbukini oromkursi yoniga qo‘ygani Boburning nazaridan mahfiy qolmadi.

-Gapimni eshit, Javhar, ruxsat bermagunimcha ishni boshlama!

-Yaxshi.

Rohib o‘rnidan turdi.

-Yaxshi qol, Javhar, sen bilan keyinroq gaplashamiz, - u Javharning gapirishini ham kutmay, ortiga burildi.

Bobur Rohibning chiqib ketganiga ishonchi komil bo‘lgach, narsasini yig‘ishtirdi. Deraza yonidan uzoqlashib, tunchiroqning yoniga qaytdi. Uyqu dorisi ta’sir qilgan qiz allaqachon uxlab qolgandi. Bobur endi qanday qilib bo‘lsa ham Javharning noutbukidagi ma’lumotlarni olish haqida bosh qotira boshladi. Beshinchi qavatga ko‘tarilgan taqdirda avvalo Javharning odamlariga duch keladi. Ularning ko‘ziga ko‘rinmay, Javharning xonasiga kirish hazilakam ish emas. Derazadan yuqoriga ko‘tarilishchi?.. Bobur yana deraza yoniga qaytdi. Ochiq turgan tavaqasidan yuqoriga qaradi. Nariroqdagi yuqoridan pastga ketgan tunuka tarnov uning e’tiborini oldi. Bobur unga qo‘li yetishiga ko‘zi yetgach, yana yuqoriga qaradi. Tarnovdan yuqoriga ko‘tarilgan taqdirda ham derazani ocha olishi kerak. U yana maxsus jihozining simini yuqoriga ko‘tardi. Deraza yarim ochiq edi. Demak, o‘rinib ko‘rsa bo‘ladi. Kutilmaganda nigohi qurilmaning ekraniga tushdiyu sergak tortdi. Javharning xonasiga ikki qiz kirib kelardi. Javhar endi bu islovatxonadan ta’ma qilganini olmaguncha tinchimaydi. Bobur qo‘l soatiga qaradi...

...Yuqorida hamma tinchib qolgach, Bobur kostyumini yechdi. Derazani ochib, yengil harakat bilan tarnovni mahkam ushlab oldi. Yuqoriga qarab oldida yuqoriga tirmasha boshladi. Hash-pash deguncha Javharning derazasiga yetdi. U chuqur-chuqur nafas olgach, deraza tomon sakradi. Uning baquvvat qo‘llari bir amallab deraza kesakisidan ushlab qoldi. U bir muddat devorga suyanganicha osilib turgach, asta ko‘tarildi. Ko‘kragigacha ko‘tarilgach, zarb bilan siltandida deraza ortida mustahkam turib oldi. Endi u ichkarini bemalol ko‘zdan kechirishi mumkin edi. U nafasini rostlab, xonani kuzatdi. To‘shakdagilar dong qotib uxlab yotishardi. Bobur derazaning yarim ochiq tavaqasini ohista surib, ichkariga kirdi. U Javhar noutbukini qaerda qoldirganini bilganidan uni tezda topdi. Noutbukning monitorli tavaqasini ochdi. Monitorda yozuv paydo bo‘ldi: yashirin so‘zni kiriting. Bobur jilmaydi. Ustasiga farqi yo‘kku, har qanaqasiga muhofazalangan tizimlarni “buzib” kirish. Uning barmoqlari klaviatura uzra chaqqon yugurgach, noutbukning “ishchi stoli” ochildi. Bobur so‘nggi marta ochilgan faylni aniqlab olgach, o‘shani ochdi. Bu Rohibga berilgan fayl ekaniga ishonchi komilga bo‘lgach, cho‘ntagidan chiqarilgan diskka uni ko‘chirib oldi.

Bobur bu tunga belgilagan ishlarini bajargandi. U Javharning noutbukini o‘chirib, joyiga qo‘ydi. U Javharga yana bir marta qarab qo‘ygach, deraza tomon yurdi...

23

U xonasiga qaytib kirganida qiz xamon uxlab yotardi. Bobur unga e’tibor bermay, qattiq diskini telefoniga uladi. Uning monitorida eng so‘nggi yuklangan faylni ko‘zdan kechira boshladi. Qandaydir hujjat, alohida tartiblangan. Ikki barmog‘ini monitorga tekkizib, hujjatni kattalashtirib olgan Bobur ilk sahifalarni o‘qishga tushdi.

Holid Karimiy Dovar. (Bu yozuv pastida ikki rasm joylashtirilgan, birida Kalashnikov avtomati ko‘targan 38-40 yoshlardagi, ko‘zlari chaqchaygan, tepakal bir yigit tasvirlansa, keyingisida u “Toyota” rusumidagi mashinasida o‘tirganida suratga olingandi.)

Amerikaliklar Afg‘onistonga kirgunlariga qadar, mahalliy dala qo‘mondonlari orasida Fuladi Nur nomi bilan mashhur jangarilar tayyorlash jamlog‘ida harbiy maslahatchi bo‘lib xizmat qilgan. Qurollangan harbiy guruhlari tarkibida Markaziy Osiyoga “sizib” kirishga uringan. Guruh O‘zbekiston chegaralarida yo‘q qilingan. AQSh harbiy amaliyotlari natijasida toliblarning ayrim qismlari bilan Pokistonga qochgan. Keyingi ikki yil mobaynida akasi, shimoliy Afg‘onistonda ko‘zga ko‘ringan narkokorchalon Sulaymon Karimiy Dovarning tan soqchisi bo‘lib xizmat qilayotgani aniqlangan.

Mahalliy dala qo‘mondonlari bilan aloqalari bor...

Nasib afg‘oniy g‘oziy.

Holid Karimiy Dovar mansub bo‘lgan qurolli guruh tarkibida Tojikiston hududida harbiy amaliyotlarda ishtirok etgan. Mohir snayper...

Bobur sergak tortdi. Avval shunga o‘xshaganlari bilan uchrashgandiku! Bu o‘sha bo‘lmasin yana. U o‘qishda davom etdi.

Shimoliy Afg‘onistondagi yirik narkokartel xo‘jayini Nodim Qozishohning tansoqchisi.

Bobur hujjatni oxirigacha o‘qishni istamay, barmog‘ini yurgizib, keyingi sahifalarni ochdi. Haritalar. O‘zbekiston, Tojikiston va Afg‘onistonning chegaradosh viloyatlari tasvirlangan. Haritaning ayrim yerlariga nuqtalar qo‘yib tashlangan. Bobur angladiki, bu Javharning – Mulloev qo‘liga disk tutqizganlarning harakat rejasi. U qattiq diskni telefonidan uzib, ularni qo‘yniga yashirdi. Sharq ufqi ancha yorishib qolgandi. Hali zamon tong otadi. Tezroq ketishi kerak. U narsalarini yig‘ishtirdida dong qotib uxlayotgan qizga qarab qo‘ydi. Ortidan shubhali narsalar qolmayotganligiga ishonchi komil bo‘lgach, xonadan chiqdi.

24

Nurmuhammad o‘rnidan turib, unga qo‘lini uzatdi.

-Yaxshi yetib oling, gap-so‘zlar bo‘lsa gaplashamiz, xudo xohlasa.

-Anavi ishingizni boshlashni ma’qul ko‘rsanglar, xabar beringlar. Anavi odamni topamiz.

-Ma’qul, aka. – Bobur qo‘lini ko‘ksiga qo‘ydi.

Nurmuhammad u bilan quchoqlashib, hayrlashdi. Bobur boshqa so‘z aytmay, hovliga chiqdi. Avval chaqirilgan taksiga o‘tirib, eshik yonida kuzatib turgan Nurmuhammad va Marinaga qo‘l silkib qo‘ydi. Nurmuhammad o‘ng qo‘lini ko‘tarib, bosh irg‘adi. Taksi asta o‘rnidan qo‘zg‘oldi.

Bobur shahar chekkasidagi bu ovloq joydan mubham o‘y-xayollar ichida qaytardi. Ko‘p narsalarni aniqladi, bildi, ammo Nurmuhammadning aslida kim, kimlarga ishlashini bilolmadi. Uning polkovnik Yodgorov bilan aloqalari mahfiyligicha qolaverdi.

U oynadan tashqarini kuzatganicha yana xayolga berildi...

25

Moskva-Toshkent reysiga ro‘yhatga olishga yana ikki soatlar bo‘lsada, Bobur narsalarini yig‘ishtirib, aeroportga keldi. Yengilroq tamaddi qilib olish uchun aeroport biqinidagi yemakxonalarning biriga kirdi. Bu yerda odam siyrak. U yengil taomlar buyurgach, kafening katta oynasidan tashqaridagilarni kuzata boshladi. Zaminga guldurak vahimalar solib samolyotlar qo‘nadi, uzoqroqdan boshqalari ko‘kka ko‘tariladi. Kimlardir ketadi, kimlardir keladi. Tashqaridagi shoshqin va jo‘shqin hayotni kuzatarkan, Boburning yuzi yorishib, uyulgan qovoqlari bo‘shashdi. U o‘zini ancha yengil his qilardi. Beixtiyor tiliga “o‘zingga shukr!”, kalimasi keldiyu otasining aytganlari esiga tushdi: “O‘g‘lim, har doim ham bandasining aytgani bo‘lavermaydi. Agar shunaqa bo‘lganidami, allaqachon qiyomat qoyim bo‘lgan bo‘lardi...”.

-Kimlar ketib, kimlar kelmadi! –otasining aytganlari tilidan uchdi.

U jilmayib qo‘ydi. Dunyoning yarmini fath etgan Iskandar Zulqarnayn bu yorug‘ olamdan nima olib ketdi? Bo‘sh qo‘llarini ibrat uchun qabrdan tashqariga chiqarib ketmadimi? Bobur ikki yil oldin Buxoroga borganida hazrat Bahovuddin Naqshband qabri ziyoratida ko‘rib, ajablangani kafti ochiq qo‘l ramzini esladi. Ziyoratgoh mas’ullaridan biri aytib qolgandi: “Inim, bu ramz ketar chog‘imiz qo‘limiz bo‘sh bo‘lishiga ishoradir!”. Bani basharning fojeasi shu, so‘zi va amali buyuk ajdodlarining zako so‘zlarining unutgani. Dunyoning bir burchida, azim Rossiyaning yuragi Moskvadagi kafeda o‘tirarkan, Bobur ana shularni o‘ylardi.

-Sizni bezovta qilib qo‘ymaymizmi? –yo‘g‘on ovozdan uning o‘ylari to‘zg‘ib, shoshib ovoz kelgan tomonga yuzlandi. Qarshisida gavdali, oddiy kiyingan yigit turardi. Bobur ularning kim ekanligini darrov fahmladi. Garchi kafeda shuncha bo‘sh joylar bo‘lishiga qaramay, u band qilgan stoldan bekordan bekorga joy so‘ramasliklari darrov xayoliga keldi. U qo‘li bilan qarshisida kursilarga ishora qildi. Yigit uning qarshisidan joy oldi.

-Toshkent reysiga ro‘yhatga olish boshlanishiga bir soatu qirq besh daqiqa vaqt bor ekan, -dedi yigit Boburni rosa ajablantirib.

-Notanish odamlar bilan suhbatlashish sal g‘alati emasmi? –unga savolomuz qaradi Bobur.

-Dushmanimning dushmani – do‘stimdir! – dedi yigit unga sinovchan tikilib. –Qolaversa, men sizni juda yaxshi taniyman.

Bobur uning gap-so‘zlaridan ko‘p narsalarni o‘qiy boshladi. Dushmaniga dushman. Demak, anavilardan. U sir boy bermay, yigitning ko‘zlariga boqdi.

-Bobur, ochiqchasiga gaplashsak ham bo‘laveradi, -dedi yigit.

-Qulog‘im sizda.

-Andrey, -yigit o‘tirgan joyidan qo‘lini uzatdi. Bobur uning qo‘lini siqib qo‘ydi.

-Umumiy dushmanimiz borligiga sha’ma qildingiz, kim ekan u?

Yigit polimer muqovali jilddan qog‘oz chiqarib, Boburga uzatdi. U qog‘ozni olib, unga ko‘z tashladi. 25-27 yoshlardagi, oriqdan kelgan yigitning surati.

-Bu kim?

-Georgiy Alekseev. “Gera-M”ning muallifi, -dedi Andrey.

Bobur taxmini to‘g‘ri ekanini bildi. Qarshisidagi yigit rus maxsus xizmatlarining xodimi. Demak, ular ham yangi og‘uning isini olib, iziga tushishgan. Bobur uning nega “dushmanimiz bir” ma’nosida gap qilganini tushundi. Demak, ular bu yerga qanday maqsadda kelganini bilishadi. Kuzatishgan, ma’lumot yig‘ishgan. Yoki... Nurmuhammad ular bilan bog‘lanib, ularga xabar yetkazdimi? Bo‘lishi mumkin. Bir vaqtlar maxsus xizmatlar bilan hamkorlik qiladi, deb polkovnik Yodgorov aytgandiku. Ko‘rinishidan unaqa odamga, qog‘ozga o‘ramasdan gapiradigan bo‘lsa – “sotadiganlar”ga o‘xshamagandiku. Boburning xayolidan shu o‘ylar o‘tdi.

-“Gera-M”ni bizdan tashqari sizlar ham bilasizlar, -davom etdi Andrey. –Bu modda faqat bizda qo‘llash uchun yaratilgan.

Polkovnik Yodgorovning aytganlari Boburning yodiga tushdi: “Rossiya!”.

-Georgiy Alekseev universitet talabasi bo‘lgan, -dedi Andrey. –Bundan besh yillar avval horijga ketgan, tadqiqotini moliyalaydiganlar topilgach. U psixtropik moddalar sintezi bilan shug‘ullangan. Xom ashyosi geroin bo‘lgan. U “Gera-M”ning bunday hususiyatini bilmagan. Horijdagilar esa bu moddaning dastlabki namunalarini olishib, kuchli og‘u ekanini tasdiqlashgach, uni ishga chaqirishgan. U ikki yil avval o‘ldirilgan, Italiyaga sayohati davrida. Endi “Gera-M”ni katta hajmda ishlab chiqarishmoqchi, bunga joy ham, ishlab chiqaruvchilar ham tanlangan.

Bobur Fanlar Akademiyasining kimyo institutida ishlaydigan do‘stidan tabiiy va sun’iy hosil qilinadigan kimyoviy moddalar haqida ko‘p eshitgandi. Do‘sti organik moddalar sintezi bilan shug‘ullanganidan bu haqda ko‘p gapirib qolardi. “Bilasanmi do‘stim”, -degandi u bir kuni, “odam bolasi laboratoriyalarda nimalarni sintez qilib tashlamadi. O‘simlik barglarida ming bir jarayondan so‘ng hosil bo‘ladigan xlorofillni bilasan a, xattoki o‘shani ham o‘z qo‘li bilan yaratdi. Mana qaragin, qanaqa murakkab tarkibga ega!”. O‘shanda u Boburga xlorofillninng kimyoviy formulasini ko‘rsatgandi. Qandaydir halqalaru bog‘lardan iborat molekulaning tarkibi salkam bir sahifaga joy bo‘lgulik. “Ko‘rayapsanmi,” –davom etgandi do‘sti. “Shuni laboratoriyada sintez qilgan olim Vudvort 1969 yilda kimyo sohasida Nobel mukofotini oldi. Yarim sahifani egallaydigan kimyoviy formulali moddani sun’iy hosil qilish uchun tushuntiradigan bo‘lsa butun boshli kitoblar yozilishi kerak. Eh-he! Olimlar nimalarni sintez qilib tashlashmadi, deysan! Oqsilni ham oldi, endi shu ketish bo‘lsa, DNK ni ham sintez qilib yuborish nima degan gap!”.

“Bu Georgiy Alekseev deganlari 1969 yilda Nobel mukofotini olgan Vudvortlardan hech kam emas!”, -o‘y o‘tdi Boburning xayolidan. Polkovnik Yodgorov bergan hujjatlar orasida ko‘rgan “Gera-M”ning ehtimoliy kimyoviy tarkibi yodiga tushdi. Agar shunchalik ishlarni qilgan bo‘lsa Italiyaning ovloq yerlarida o‘lim sharbati totgan bu yigit daho!

Bobur Andreyning gaplaridan ko‘p narsalarni xulosa qila boshladi. Faqat uning nega kelgani, bularni oshkor etayotganiga tushunolmasdi.

-Bizning dushmanimiz ko‘p, -dedi Bobur. –Ulardan qaysi biri umumiy dushmanimiz?

-“Gera-M”ning ortida turganlar.

-Uning ortida ko‘plar turibdi, -Bobur bunga nima derkin, degandek unga sinovchan tikildi. U Bulanov, Javharov va ularning “otaliq”lari haqida so‘z ochilishi kutdi.

-Bizga uning ortida turgan asosiy buyurtmachi kerak, boshqalari bilan ishimiz yo‘q, -dedi Andrey.

Demak, Javharovga disk tutqizgan qo‘l! “Oltinchi yo‘lak” g‘oyasi muallifi. Bundaylarni ular bemalol topa olishadi. Bobur ancha yengil nafas oladi. Garchi xali qarshisidagi kishining kimligini yaxshi bilmasada ko‘ngli xotirjam bo‘la boshlagandi.

-Sizlarning bu ishga jiddiy kirishishingizni bilamiz, -davom etdi Andrey. –Metodlarimizni hurmat qilishingizni ham unutganimiz yo‘q. Demakki, sizlarga ishonsa bo‘ladi.

-Manfaatlar bor joyda bunday gaplarga o‘rin yo‘q, -dedi Bobur ishonch va qat’iylik bilan.

-Bu fikrga qo‘shilaman, -Andrey uning nima demoqchiligini darrov fahmladi. U stol ustiga boshqa jildni namoyishkorona qo‘ydi. Jild ustidagi yozuv Boburning ziyrak nazaridan chetda qolmadi: “Qodir Magomedov. Shaxsiy ish”. Andrey esa undagi har bir o‘zgarishni ta’qib qilib turardi. Garchi yozuvni o‘qiganligiga ishonchi komil bo‘lsada, Boburning yuzi va ko‘zlaridagi ifoda o‘zgarishsiz, avvalgidek edi.

-Bu g‘oyani qo‘llab-quvvatlaymiz, -dedi bir muddatga cho‘zilgan jimlikdan so‘ng Andrey. –G‘oyani amalga oshish uchun yordam ham beramiz.

Bobur gap nima haqida ketayotganini darrov angladi. Qodir Magomedov.

-Loyiha yakunlanguniga qadar biz Qodir Magomedov shaxsiyatini boshqatdan yaratamiz, -Boburning izohtalab ko‘zlariga javoban dedi Andrey. –Tarjimayi holini yaxshilab “tahrir” qilib, kerakli quloqlarga yetkazamiz. Afg‘ondagilar sizni u deya tan olishadi.

Bobur nima deyishini bilmadi. Andrey qo‘lidagi soatiga qarab qo‘yib, nigohini yana unga ko‘chirdi.

-Aytmoqchi bo‘lganlarim shu, -dedi u. –Men boshda aytgan gapga qo‘shilasizmi?

Bobur bu savol ortidagi ma’noni o‘qidi. Shularning hammasiga rozimisan?

-Sizning aytganingiz bizning aytganimiz, -dedi u. –Dushmanimning dushmani – do‘stimdir!

Andrey jilmayib qo‘ydi.

-Afg‘on loyihasi yakunlanganda odamimiz sizni topadi, -dedi u. –Unga “buyurtmachi” kim ekanini aytsangiz bo‘ldi. Qolgani o‘zimizning ishimiz.

Bobur endi ko‘p narsalarni tushuna boshlagandi. Loyiha boshidanoq pishitilgan. Kimlar ishtirok etishi, kimlar ov qilinishi... Nega bu haqda polkovnik Yodgorov aytmadi? Sir tutdimi undan? Andrey shunchalar ishonch bilan gapirayaptiki, xayoliga kelgan narsalarga shubha qilib bo‘lmaydi.

-Mana bu sizga, -stol ustidagi jildni Bobur tomon surdi Andrey. –Jilddagilar Qodir Magomedov haqidagi so‘nggi ma’lumotlar.

Andrey o‘rnidan turib, hayrlashish uchun qo‘lini uzatdi. Bobur ham o‘rnidan turib, uning qo‘lini siqdi.

-Darvoqe, sizni tanishimiz va bu yerga kelishimizga Ibrohimovning hech qanday aloqasi yo‘q, -dedi Andrey.

Bobur indamadi. Andrey ham boshqa so‘z aytmay, ortiga burildi. Nimadir esiga tushgandek to‘xtab qolib, Boburga yuzlandi.

-Aytish esimdan chiqibdi, -kuldi u. –Men ham Dragunov 7.62 da ishlaganman, armiyadaligimda.

Bobur jilmayib qo‘ydi. U Andreyning nima demoqchiligini tushundi. “Boshimiz bir, dushmanimiz bir, oxirimiz bir...”.

Boshqa so‘z aytmay, Andrey tamaddixonadan chiqib ketdi. Bobur ortiq o‘y-xayollarga berilib o‘tirmasdan o‘rnidan turdi. Olib kelingan taomlarni shundayligicha qoldirib, hisob-kitob qildida aeroport tomon yurib ketdi.

Zaminga guldurak vahimalar solib samolyotlar qo‘nar, boshqalari ko‘kka ko‘tarilardi.

AN-777 ning sokin salonida, tuynuk yonidagi o‘rindiqda o‘tirargan Boburga ko‘p savollar tinchlik bermasdi. Nurmuhammad, Andrey, polkovnik Yodgorov... Polkovnik Yodgorov boshidan bularni reja qilganmi? Nahot uning anavilar bilan kelishuvi bo‘lgan? Kelishgan bo‘lsa nega boshida aytmadi?..

Savollarning oxiri yo‘q edi. Bobur ko‘zlarini yumdi.

26

Aeroportdan hujjatlarini rasmiylashtirib chiqqanida tashqarida oq fubolka kiygan, bo‘ynida tilla zanjirli yigit uni qarshiladi.

-O‘rtoq polkovnik birrovga kirib o‘tsin degandilar, -salom-aliksiz dedi u.

Bobur indamay, unga bosh irg‘adi.

-Chetroqda mashina bor, o‘sha yoqqa o‘tamiz, -yigit yo‘l boshladi.

-O‘rtoq polkovnik o‘zlaridamilar, -bugun dam olish kuni ekanini nazarda tutib so‘radi Bobur.

-O‘zlarida, “miya”dalar, -javob berdi Bobur.

“Demak kelishimni sabrsizlik bilan kutib o‘tirgan”, -o‘y o‘tdi Boburning xayolidan.

Negadir polkovnikning xonasini bo‘limda “miya” deyishardi. Avvaliga Bobur buni tushunmay yurdi. Keyinroq buni polkovnik Yodgorovning o‘zidan so‘radi. O‘shanda u kulib, degandi: “Biror ishni qilishing uchun reja tuzasan, to‘g‘rimi, Erkinov? Masalan, bo‘m-bo‘sh kalla bilan bozorga bormaysanku. Hech bo‘lmasa, oladigan narsalaringni ro‘yhatini tuzasan, nimani birinchi olishing keragu, keyin, puling ortganda nimalarni olishing mumkin. Bu xonada necha-necha amaliyotlarning rejalari tuzilmagan deysan, Erkinov! O‘zing ko‘rib turibsan, qanday tahdidlar boshimizdan arimadi. Ularga qarshi choralar ko‘rilishi kerakmidi? Kerak edi! Ana shu g‘oyalarning ko‘pi shu xonada o‘tirgan odamdan, ya’ni mendan chiqqandi. Shuning uchun, maqtanishga yo‘ymaginu, bu xonani shunday ataydilar!..”. Boburning o‘zi keyinchalik bunga o‘zi ham guvoh bo‘ldi. Ko‘p majlislarda qatnashdi. Polkovnik Yodgorov ba’zida unga aytib qolardi: “Erkinov, Amir Temur nima degani esingda a? Tadbirlik askar ming uquvsiz askardan afzaldir! Shuni esingdan hech chiqarma! Avval kallani ishlat, keyin bilagingni!”. Polkovnik Yodgorovning gapi unga juda ko‘p asqotdi. Sohibqironning ming bor haq ekanligiga ko‘p guvoh bo‘ldi.

Mashinaning orqa o‘rindig‘iga o‘tirib, oynadan tashqariga boqdi. Sunbula oxirlagan. Osmon musaffo, ko‘kdagi oppoq bulutlarning ko‘ksi ayovsiz tilib tashlangandek taram–taram. Uning nazarida go‘yoki oqlik, musaffolik osmonga chiqib, bulutlar shakliga kirganu yerda esa... o‘rgimchaklarniyu Rohibu Javharlarnigina qoldirgan. Yengil shaboda epkini qaerlardan soflikni keltirgandek, ammo uning kuchi o‘rgimchakning mustahkam to‘ridan o‘tmay qolayotgandek.

Mashinaning sekinlaganidan uning xayollari uzildi. Yetib kelishganlarini bilgach, narsalarini tartibga keltirdi.

-Kiravering, -dedi yigit. –O‘rtoq polkovnik o‘zlaridalar.

Bobur mashinadan tushib, binoga kirib ketdi.

Polkovnik Yodgorov o‘z xonasida ish stoliga ko‘kragini berib o‘tirar, yiltiroq gardishli ko‘zoynagi negadir peshonasi ustida turardi. U xonaga kirib kelgan Boburni ko‘rib, xuddi bugun uchrashgandek, salom–aliksiz qarshisidagi kursiga ishora qildi. Bobur o‘tirdi. Boburning nazarida polkovnik Yodgorov hammasidan xabardoru faqat masofa saqlayotgandek. Xuddi ular bilgan narsalari haqida gaplashmaslikka kelishshib olishgandek.

-Erkinov, ruslar senga tan berishibdi, -nihoyat gap boshladi polkovnik Yodgorov.

-Andreymi? –uning ko‘zlariga qarab, so‘radi Bobur.

-Ha, o‘sha.

-Ular borishimni bilishganmi?

-Yo‘q. O‘zing oshkor etib qo‘ygansan, Erkinov.

Bobur endi ko‘p narsalarni anglay boshladi. Qaerda sezdirgan bo‘lishi mumkin? U polkovnik Yodgorovga savolomuz qaradi. Nurmuhammad Ibrohimov! Bobur buni tabiiy qabul qildi. U bilan uchrashganda balki “qovun tushirgan” bo‘lishi mumkin.

-Andreyning odamlari Ibrohimov bilan uchrashganingni bilishgan, -uning gumonlarini tasdiqlagandek gapirdi polkovnik Yodgorov. –Ortingdan kuzatishgan.

Bobur bosh irg‘ab qo‘ydi.

-Menimcha o‘zlari ham ishtirok etishadi u yoqda, -davom etdi polkovnik Yodgorov. –Har narsaga tayyor turganimiz ma’qul.

Bobur uning nima demoqchiligini tushunmadi. “U yoqdasi qaer?”. Uning xayolidan o‘tgan o‘ylarni o‘qigandek, polkovnik Yodgorov dedi:

-Javharning ro‘yhatidagi asosiy shaxsni topishimiz kerak. Men rejang bilan batafsil tanishib chiqdim. Menga ma’qul!

-Demak, ishni boshlasam bo‘ladi?

-Xuddi shunday, o‘rtoq Erkinov! – deb yubordi polkovnik hazillashib.

Bobur jilmayib qo‘ydi.

-Menga ruxsat bo‘lmasam, o‘rtoq polkovnik. Ishga kirishay.

-Ruxsat, Erkinov, ruxsat! – polkovnik o‘rnidan turib, uning qo‘lini siqib qo‘ydi.

Bobur unga bosh irg‘ab qo‘ygach, xonadan chiqib ketdi...

IKKINCHI QISM

Tavildara go‘zali

1

Qariyaning kir sallasi chuvalayozgan, oq soqoli sarg‘aygan, qoqsuyak qo‘llarining tomirlari bo‘rtib turardi. U eshagini ariq bo‘yidagi keksa tutga bog‘lab, Boburga “ortimdan yur”, degandek bosh irg‘adi. U qariyaning ortidan yurib, pastak paxsa devorli hovliga kirdi. Bu yerni hovli deb ham bo‘lmasdi. Ichkarida ham tollar o‘sib yotar, ular orasidan suvi kamaygan ariq o‘tgan. O‘ng tomondagi tolzorlar ortida qalin o‘sgan qamishlar vahimali ko‘rinadi. Ko‘rinishidan bu yer ilgari o‘ziga to‘q kishining hovlisi bo‘lgani vaqtning ayovsiz hukmidan shu ahvolga tushgan. Boburning taxminini to‘g‘riligini isbotlagandek, ellik-oltmish qadamlar yurilgach, qarovsizlikdan daraxtlari egri-bugri o‘sib ketgan bog‘ o‘rtasida naqshinkor ustunlar bilan qurilgan, vaqt o‘tishi bilan yog‘ochlari tars-tars yorilib ketgan kattagina shiypon ko‘rindi. Ular ancha yurishgach, yong‘oq daraxtlari ostidagi ko‘rimsiz o‘y qarshisida to‘xtashdi. Qariya eshikni taqqillatib ham o‘tirmasdan ichkariga kirib ketdi. Yolg‘iz qolganidan foydalanib, Bobur atrofni boshqatdan ko‘zdan kechirib oldi. Eshik g‘ijirlab ochildiyu, uning o‘ylari buzildi. Ostonada yoshi 35-37 yoshlardagi, past bo‘ylik, to‘ladan kelgan yigit ko‘rindi. Bobur uning bo‘y-bastini ko‘rib, undan bir muddat ko‘z uzolmay qoldi. “Biru ellik ham chiqmasa kerak!”, -o‘y o‘tdi uning xayolidan.

-Abdullo aka sizni yubordimi? –so‘radi u ruschada.

-Ha, meni yubordi.

-Qaerdansiz? – so‘radi yigit uni sinchkovlik nazaridan o‘tkazib.

-Buning nima farqi bor!? Men ish boshlamoqchiman.

-Rossiyaga mol chiqarmoqchimisiz?

-Shunaqa.

-Abdullo amakim bu ishdan chiquvdiku, nega yana aralashib qoldi? –unga ishonmagandek tikildi yigit.

-Amakingiz bu ish bilan endi shug‘ullana olmaydi, garovda qizlari bor! –Bobur undagi o‘zgarishlarni e’tiboridan qochirmaslikka urindi.

Yigit sal bo‘shashgandek ko‘rindi.

Bu yoqqa kelishidan avval Nurmuhammad unga qo‘ng‘iroq qilib, tuzilgan rejadan uni voqif etgandi. Sal oldinroq Abdullo jiyani bilan yana gaplashgan, agar u yordam bermasa, qizlari garovga olinishini aytgandi. Kamol amakisining qizlari uchun ham “Moskovdan kelgan qoradorifurushga” ko‘maklashishga majbur edi. Moskovlik yigitning ismi esa Temur edi.

-Ismingiz nima? –so‘radi yigit.

-Temur, sizniki Kamolmi?

-Ha. Ertaga tongda yo‘lga chiqamiz. Mol bilan. Chegaradan o‘tamiz. Siz ungacha uyga kirib, dam olib turasiz.

Shunday degach, yigit ortiga tisarilib, Boburga yo‘l bergan bo‘ldi. U ichkariga kirdi.

Uy ichi ancha g‘arib, shiftdagi ayrim shoh-shabbalar osilib qolgandi. Uy ichiga keng, ba’zi joylari titilgan, ba’zi joylariga esa yamoq tushgan sholcha tashlab qo‘yilgan, uy chetiga ko‘rpacha va ikki-uch bolish tashlab qo‘yilgandi.

Qariya Kamol bilan hayrlashib, iziga qaytdi. Kamol Boburning ortidan kirib, ko‘rpachaga o‘tirishni taklif qildi. So‘ng, qo‘shni uyni ajratib turgan quroq matoli parda tomon yuzlanib, ovozini balandlatib tojikchada gapirdi:

-Mavzuna, mehmon keldi!

Bobur chordana qurib, Kamolga qaradi. U nimadan gap boshlash kerakligini bilolmay, noqulay ahvolda o‘tirardi, o‘rtada o‘ng‘aysiz jimlik anchagacha turib qoldi. Nihoyat, parda ko‘tarilib, uning ortidan patnis ko‘targan 25-30 yoshlardagi, chiroyli qiz ko‘rindi. U chiqishi bilan darrov Boburga qarab, bir muddat tikilib qoldi. Uning tikilib qolganidan Bobur hijolat tortib, beixtiyor ko‘zlarini dasturxonga yashirdi. Juvon ham birdan iymanib, ko‘zlarini mehmondan uzdi. Sas chiqarmay asta yurib, dasturxon chetida cho‘kkaladi. Patnisni o‘rtaga qo‘yarkan, past ovozda salom berdi:

-Assalom...

Bobur alik oldi:

-Vaalaykum assalom!

Juvon unga yalt etib qaradiyu shu zahoti ko‘zlarini yashirdi. Patnisdan non va piyolalarni qo‘yayotganida qo‘llarining qaltirayotgani Boburning nazaridan mahfiy qolmadi. Ulardagi o‘zgarishlardan bexabar Kamol esa dasturxonga qo‘yilgan nonlarni ushatib, Boburning oldiga qo‘yib tashladi.

-Moskovda nima bilan shug‘ullanasiz? –so‘radi u ruschada.

-Qoradori oldi-berdisi bilan shug‘ullanaman.

-Kimlar bilan ishlaysiz?

-Sheriklarim yo‘q.

Kamol unga ishonqiramay qaradi. Bobur uning ishonmayotganini sezgan bo‘lsada, ortiq izohlarga berishni lozim topmay, piyoladagi choydan xo‘pladi. Juvon esa ortiga qaytarkan, parda yoniga yetganida u tomon o‘girilib qaradi. Bobur uning bu harakatini ham sezdiyu g‘alati bo‘lib ketdi. Bu juvon, Kamol aytganidek – Mavzuna nega unga bunchalar tikilib qoldi?! Uning ko‘zlari nimadir demoqchi?

-Siz haqingizda eshitmagan ekanman? – uning xayollarini bo‘lib, dedi Kamol.

Bobur unga jilmayib qo‘ydi.

-Shunaqa bo‘p qoldi, -dedi u.

-Tongga yaqin mol keladi, -ovozini pasaytirib, muddaoga o‘tdi Kamol. –Uni olishimiz bilan yo‘lga chiqamiz. Ungacha dam olib, kuch to‘plab olishingiz kerak.

-Molni kimlar keltiradi?

-O‘rtadagi odamlar. Ular dehqonlarning qo‘lidan hosilni olishadi. Dorini tayyorlashgandan keyin biz sotib olamiz.

-Chegaradan qancha mol olib o‘ta olasiz?

-Har hil. Ba’zi vaqtlarda ko‘p olib o‘tamiz. Ba’zi vaqtda bir qop molni ham olib ketaveramiz.

-Abdullo oqsoqol nega o‘yindan chiqdi? – gapni uzoqroqdan boshladi Bobur. U Abdulloning bir vaqtlar qoridori ishidan qatnashganini, bu ularning oilaviy ishiga aylanganini keyinroq Nurmuhammaddan eshitgandi.

-Amakimning katta o‘g‘li chegaradan o‘tganda o‘ldi, -peshonasini tirishtirganicha dedi Kamol. –Chegarachilar otishdi. O‘ligi tojiklarning qo‘lida qolib ketdi. Amakim ishini yig‘ishtirib, topgan-tutgan puli bilan Rusiyaga ketdi. O‘sha yerda ham shu ishini qilib yurganida hukumatning odamlari uning iziga tushishibdi. Kichik o‘g‘li qamoqqa tushganidan keyin bu ishlarni yig‘ishtirdi.

-Ko‘pchilik shu ish bilan shug‘ullanadimi bu yerda?

-Shunaqa. Boshqa daromadli ish kam.

Boburning xayolidan polkovnik Yodgorovning aytgan gaplari o‘tdi. Afg‘on geroining katta qismi aynan Tojikiston va Qirg‘iziston hududi orqali shimolga yuboriladi. Ayniqsa, tojik yo‘nalishi hozir o‘ta havfli. Minglab chaqirimlarga cho‘zilgan afg‘on-tojik chegarasi hilvirab qolgan chetan devorga o‘xshaydi. Bu omonat to‘siq geroinning kuchli oqimiga dosh berolmaydi. Javharga o‘xshaganlar chegaralarning ana shu ojizligidan foydalanmoqchi bo‘ladilar.

-Mehmon, siz dam olib turganingiz ma’qul, men ungacha ba’zi ishlarni bajarib turaman, -dedi Kamol.

-Xo‘p, - dedi Bobur.

Kamol uni ancha taajjubga solib, o‘rnidan turdi. O‘zi tomondagi bolishni olib, Boburning yoniga qo‘ydi. U shu yerda yotishini angladiyu yana o‘ng‘aysiz ahvolga tushdi. O‘zgalar uyining dahlizida, buning ustiga yemak yegan joyida yotish juda noqulay edi. “Safar endi boshlandi, ko‘nikish kerak”, -o‘y o‘tdi xayolidan...

2

Bobur tashqaridagi oyoq tovushlaridan uyg‘onib ketdi. Uning uyqusi darrov tarqab, fikri tiniq tortdi. Hovlida g‘o‘ng‘ir-g‘o‘ng‘ir gaplashayotgan ikki kishini ko‘kdagi to‘linoy yoritib turardi. Garchi Kamol unga tongga yaqin mol keltirishlari haqida aytgan bo‘lsada suhbatlashayotganlarni kuzata boshladi. Past ovozda gaplashayotganlari qaramay ularning asabiylashayotganlari bilinib turardi. Bobur o‘rnidan asta turib, tor deraza yoniga keldi. Asabiylashib, jig‘ibiyron bo‘layotgan Kamol edi. Uzoq tortishishgach, kelgan odam u bilan hayrlashdi. Bobur joyiga qaytib, yotdi. Tashqarida tobora uzoqlashayotgan oyoq tovushlariga quloq solib yotarkan, bu kecha mol kelmasligini fahmladi. Ishkal chiqqan, Kamolning asabiylashayotgani bekorga emas.

Tonggacha bu hovlida boshqa harakat sezilmadi.

Subhi sodiq qaror topganida ham Boburning ko‘zlariga hali uyqu ilinmagandi. U o‘rnidan turib, hovliga chiqdi. Uzoq-uzoqlardan ko‘rinib turgan ulug‘ tog‘lar tarafdan yoqimli shabboda turgandi. Bobur ko‘ksini to‘ldirib, nafas oldi. Sof tog‘ havosidan uning miyasi ravon tortib, tomirlarida qon jo‘sha ketdi. Bu zaminda har subhda shunday mayin shabbodalar essa kerak. Lekin bu yurtning odamlari buni his qilarmikinlar? Har tun ortidan kelajak kunlar shunday ajib va sirli subhi koziblaru sodiqlar bilan boshlanishidagi hikmat va ma’noni anglaydilarmi?..

Eshikning past ovozda g‘ijirlashi, oyoq tovushlaridan Bobur cho‘chib tushdi. Hali ortiga o‘girilib qarashga ulgurmasdan, Mavzunaning salomi eshitildi:

-Assalom...

Boburning nazarida salom berilishi bilan oyoq tovushlari ham tingandek bo‘ldi. U asta ortiga o‘girilib, buning sababini tushundi. Ro‘molini boshiga tashlab olgan Mavzuna yer tagidan unga qarab turardi.

-Vaalaykum assalom! – alik oldi Bobur. U bu safar juvonning ko‘zlariga uyalmasdan qaradi.

Ilk quyosh nurlari Mavzunaning butun go‘zalligi ro‘yi-rost oshkor bo‘lgandi. Tim qora, qalam bilan chizilgandek qoshlari, nozik va chiroyli burni, oppoq yuziga o‘zini tashlagan, ro‘mol ham yig‘ishtirib olishga ojiz gajaklar uni odamlar orasidagi malakka aylantirgandi. Faqat qalb ko‘zi bilan uning vujudiga yashiringan latiflik va betakrorlikni ko‘rish mumkin edi. Og‘ufurushning uyida shunday go‘zal yashashiga, agar odam o‘z ko‘zlari bilan ko‘rmasa, ishonishi qiyin edi.

Mavzuna ham Boburga bir muddat tikilib turgach, nomahram qarshisida hayallagani yodiga tushib, ro‘molini shosha-pisha tushirdi. Nimadir deyishga chog‘landiyu jur’ati yetmadi. Boburga yana bir marta qarab qo‘ygach, tez-tez yurib ketdi.

Uning ortidan qarab qolarkan, Bobur bu ojiza nimadir demoqchiligini tushundi. Nimanidir aytmoqchiyu tiliga chiqara olmayapti. “Hayo va iboning millati bo‘lmaydi”, -o‘y o‘tdi uning xayolidan. U qishlog‘idagi qiz-juvonlar bilan Mavzunani solishtirdi.

Eshik yana ochildi. Bu safar zarb bilan, ancha qo‘pol ochildi. Ko‘zlaridan hali uyqu arimagan Kamol ostona hatladi. U avvaliga ajablandi, so‘ng ko‘zlaridagi taajjub so‘ndi.

-Nima bo‘ldi? – so‘radi Bobur. –Mol nega kelmadi?

-Ishkal chiqibdi.

-Qanaqa ishkal?

-Ozgina ishlar bo‘pti, boshqa mol keltirishadi.

-Qachon?

-Ertaga. Aniq ertaga opkelishadi. Bo‘lmasa boshqacha suhbat bo‘ladi.

Bobur negadir Mavzuna ketgan tomonga qarab qo‘ydi. Balki bu tasodif ortida yana nimadir bordir. Taqdiri ilohiy.

-Men ko‘p kuta olmayman, shundoq ham ko‘p qolib ketdim! –dedi Bobur ovozini hiyla balandlatib.

-Ozgina sabr qiling, yo‘lga chiqamiz!

Bobur indamay, nigohini boshqa tomonga ko‘chirdi. Kamol uning ortida bir muddat kalovlanib turgach, yurib ketdi. Oradan ko‘p o‘tmay, boshqacha kiyinib olgan Kamol qaytib keldi.

-Siz nonushta qilib turing, men tushga yaqin kelaman, -dedi. U yana nimadir demoqchi bo‘ldiyu aytolmadi. Tez-tez yurganicha yurib ketdi.

Kamol ketishi bilan qayoqdandir Mavzuna paydo bo‘lib, Boburning qarshisiga chiqdi.

-Qaerdansiz? –so‘radi u tojikchada.

-Az Moskva, -javob berdi Bobur taajjublanib.

-Yo‘q, siz Moskvadan emassiz, to‘g‘risini ayting! –Mavzuna uning qo‘llariga yopishib oldi. –Iltimos, ayting, qaerdansiz? Tojikistondanmisiz?

Boburdagi haddi a’losiga yetayozgan taajjub endi chekinib, sergak tortdi. Oddiy afg‘on ayoli Moskva va Tojikistonning farqiga borishi kishini shubhaga solardi. Bobur “yo‘q”, degandek bosh chayqadi.

-Otkuda vы? – ruschalab so‘radi Mavzuna bu safar.

Bobur quloqlariga ishonolmay qoldi. Yuzidagi ifodani o‘zgarishsiz saqlashga urinib, so‘radi:

-Chto vы xotite ot menya?

-Ya tadjichka, ya iz Tadjikistana! –kutilmaganda Mavzuna o‘kraganicha Boburning oyoqlari ostiga quladi.

Bobur o‘zini qo‘lga olib, bir muddat fikrlarini tartibga keltirgan bo‘ldi. So‘ng, hali ham yig‘layotgan Mavzunaning yerdan ko‘tardi.

-O‘zingizni qo‘lga oling, tinchlaning, -dedi ruschada.

Mavzuna yig‘lashdan to‘xtab, uning ko‘zlariga tik qaradi.

-Siz... rus emassiz! To‘g‘risini ayting, to‘g‘risini ayting! – dedi u.

Bobur qaerdadir hato qilganini sezib qoldi. U bilan gaplashmagan bo‘lsa... Shunda u Mavzunaning ikki marta salom berganini esladi. Alik olganida qovun tushirgan bo‘lishi mumkin. “Assalomu alaykum” va “vaalaykum assalom”ning turli tillarda talaffuzi turlicha bo‘ladi. Mavzuna shundan Boburning qaerdan ekanligini xulosa qilgan bo‘lishi ham mumkin. Bobur baribir unga sirini ocholmasdi. Bunday ishlarda ko‘ngilga o‘rin qolmaydi. Shunday bo‘lsada ko‘ngil, umuman inson tabiati har doim o‘z so‘zini aytadi.

-Bu yerga qanday kelib qolgansiz? –so‘radi Bobur.

-Afg‘onistonga... Afg‘onistonga meni o‘g‘irlab keltirishgan! O‘g‘irlab kelishgan!

Bobur uning ko‘zlariga tikilib qoldi...

3

-Qanday qilib? –so‘radi Bobur, quloqlariga ishonmay.

Mavzuna chiroyli ko‘zlarida qalqqan yosh tomchilarini sidirib tashladi.

-13 yoshimda keltirishgan, -dedi u.

-Kim?

-Kamolning akasi.

-Hozir u qaerda?

-Uni o‘lgan deyishadi. Besh-olti yil bo‘ldi, o‘ligi ham topilmagan.

Bobur ba’zi narsalarni anglay boshladi. Agar Kamolning akasi qizni o‘g‘irlab kelgan bo‘lsa, balki uni keyinchalik xotin qilib olgan bo‘lishi ham mumkin. Bularni so‘rashga Bobur iymandi, ammo boshqacharoq qilib so‘radi:

-Akasi o‘lgan bo‘lsa, uyingizga qaytib ketishingiz mumkin ediki. Nega ketmadingiz?

Mavzuna ko‘zlarini yerga qadadi.

-Akasi o‘lgandan keyin Kamol meni uyga bandi qilgan...

Mavzuna uzun yengi ostiga yashirgan, g‘ijimlanib ketgan suratni unga uzatdi. Maktab kiyimidagi 13-14 yoshlardagi qizning surati. Ko‘zlari sho‘x, lablarini burgan.

-Shu rasmim o‘zimda qolgan... – mahzun davom etdi Mavzuna. –O‘g‘irlashlaridan bir oy oldin maktabda tushganman.

-Kamolning akasi nima ish qilardi? –so‘radi Bobur.

-Biz tomonlarga qoradori olib o‘tardi. Ular ko‘plashib kelishardi. Orada fuqarolar urushi boshlandi. Ular hukumat askarlariga qarshi ham kurashgan.

-Tushunarli.

-Iltimos, menga yordam bering, ota-onamning oldiga qaytmoqchiman! Xudo qo‘llasin, yordam bering!

Bobur chuqur taraddud ichida qolgandi. Bu ayolga ishonsinmi yoki yo‘qmi? Ko‘ngil ishi deb unga yuklatilgan vazifani tahlika ostiga qo‘ysa. U Mavzunaning ko‘zlariga qaradi. Bechora ayolning ko‘zlariga unga umid va iltijo bilan qarab turardi. Yordam berishim kerak! Ichki tuyg‘usi aytib turibdi – hammasi yaxshi bo‘ladi! U so‘nggi o‘yidan dadillandi.

-Qo‘limdan kelsa yordam beraman, - dedi u.

Mavzuna uning qo‘llaridan ushlaganicha tiz cho‘kib qoldi.

-Xudodan qaytsin menga qilgan yordamingiz! – yig‘lagan ko‘yi gapirdi Mavzuna. –Men ojizaga ko‘rsatganingiz xudodan qaytsin! Sizni xudo yubordi, xudo yubordi!

Uning gaplaridan Bobur ich-ichidan ezildi. U kishilarning ko‘zyoshlarini ko‘tara olmasdi. Otasi ko‘p gapirardi: “Odam bolasi odamga qanday qilib zulm qilarkin-a! Bunaqalar odamman, demasa ham bo‘laveradi!”.

-Hozircha bu haqda hech narsa demay turasiz, - tushuntira boshladi Bobur. –Men hammasini o‘zim hal qilaman.

-Xo‘p bo‘ladi, -ko‘zlarini artib, o‘rnidan turdi Mavzuna. U bir muddat unga qarab turgach, ro‘molini tushirganicha ichkariga kirib ketdi.

Bobur uning izidan bir muddat qarab turgach, boshqa tomonga yuzlandi. Urushning qonun-qoidasi bo‘lmaydi. Ayniqsa, hozirgi kundagilari, xoh ular birodarkushlik bo‘ladimi yoki boshqasi, eng avvalo vahshiyligi, beshafqatligi bilan odamni esidan og‘dirmoqda. Dunyo yaralganidan beri bundayini ko‘rgan bo‘lmasa kerak. Ijtimoiy tarmoqlarga joylanayotgan, muhokama qilinayotgan urush qurbonlari suratlarini ko‘rgan odam bir muddat dahshatga tushadi. Ikki oy oldin Facebook ijtimoiy tarmog‘ida birodarkushlik urushida o‘ldirilgan ikki go‘dakning rasmi paydo bo‘lib, qizg‘in muhokamaga sabab bo‘ldi. Surat ostida izoh qoldirganlar birdek urushni qoralardi. Bunday qirg‘inlar qurboni urushayotgan tomonlar emas, balki himoyaga muhtojlar – qariyalar, ayollar va bolalar bo‘lardi. Mavzuna ham ana shundaylardan biri edi.

Bobur chuqur xo‘rsindi. Bu ketishda bani basharning kelajagi qanday bo‘ladi? O‘rgimchak to‘rlarini to‘qiyotganlar yana qanday narsalarni o‘ylab chiqadilar?.. Birgina kalima tildan tushmasligi aniq: Xudoning o‘zi asrasin!

4

Kamolning kayfiyati yaxshi emasdi, ammo Moskvadan kelgan mehmon qarshisida u o‘zini hushchaqchaq ko‘rsatmoqchi bo‘lardi.

-Qachon yo‘lga chiqamiz? –so‘radi Bobur.

-Xudo xohlasa ertaga.

-Mol tayyormi?

-Ha.

Uy eshigi ochilib, patnis ko‘targan Mavzuna kirib keldi. U Boburga qarab qo‘yib, patnisdagi narsalarni tezda dasturxonga qo‘ydida ortiga qaytdi.

-Bu ayol kim bo‘ladi? Ayolingizmi? –so‘radi Bobur.

Kamol kalovlandi.

-Shunaqaroq...

-Bu nima deganingiz? –unga sinovchan tikildi Bobur.

-Akamning ayoli edi.

-O‘zi qaerdan?

Kamol uning ko‘zlariga qaradi.

-Shu yerdan... qo‘shni qishloqdan... – duduqlandi u.

Bobur jilmaydi.

-Unaqaga o‘xshamaydiku, -dedi u.

Kamol darrov o‘rnidan turib oldi.

-Men uni boshqaga va’da qilganman! U birovniki!

Bobur pinagini buzmay, o‘tirishda davom etdi.

-Kimga va’da qilgansiz?

-Bu sizning ishingiz emas! Bizning ishlarimizga aralashmang!

Bobur nihoyat o‘rnidan turdi.

-Men shu yerdan uyga qaytaman, -dedi u. –Boshqa birov topilar, shimolga mol tashiydigan. Amakingiz ishontirgani uchun keluvdim.

-Shoshmang! Shoshmang! Nima xohlaysiz? – peshonasidagi marjon-marjon terni artib olib, so‘radi Kamol.

-Ayol biz bilan ketadi. Uyiga.

Kamol yutinib oldi.

-U tomonga o‘tish osonmas, tavakkal qilish kerak.

-Siz tavakkal qilmaysiz. Buni men zimmamga olaman. Akangiz bu ayolni qizligida o‘g‘irlab keltirgan. Endi u uyiga qaytadi.

-Mayli... mayli, siz aytganingizcha bo‘lsin, roziman! –asabiy qichqirayozdi Kamol.

Quroq parda ortida patnisning yerga tushgani eshitildi. Kamol cho‘chib o‘sha tomon qaradiyu bo‘shashib joyiga o‘tirib qoldi.

5

Ot qo‘shilgan arava bir maromda tebranib keladi. Kamol har zamon-har zamonda atrofga olazarak qarab qo‘yadi. Aravaga yuklangan meva-cheva ostida uning asosiy narsasi – ikki haltachadagi geroin. Garchi atrof-muzofotda bunday narsalarni biror kishi tekshirmasa ham uning yuragini xavotir kemiradi. Undan sal orqaroqda, aravaning bir chetiga Bobur o‘tirib olgan. Quyoshning sahiy nur sochayotganiyu cheki ko‘rinmaydigan qir-adirlardan ko‘ngli ko‘tarilgan. Ba’zi-ba’zida ulardan alohidalanib o‘tirgan Mavzunaga ko‘z tashlab qo‘yardi. U mahalliy ayollar odati – burqa kiyib olgan, yuzi ko‘rinmasada ko‘zlaridan juda ham xursandligi bilinib turadi.

-Oz qoldi, xudo xohlasa! –ertalabdan beri jim kelayotgan Kamol nihoyat tilga kirdi.

Boburning xayollari bo‘linib, sergak tortdi.

-Taxminan qaerlardamiz?

-Ikki-uch soatlar yursak chegara qo‘riqlanmaydigan joylar boshlanadi. Kecha o‘tgan joylarimizda chegarada askar bo‘ladi. Ruslarning askari.

“Rossiyaning 201-diviziyasi!”, -o‘y o‘tdi Boburning xayolidan. Butun boshli diviziya minglab chaqirimlarga cho‘zilgan chegarani eplay olmasligi aniq. Shimoliy-g‘arbiy chegaralar puxta qo‘riqlanishi mumkin, ammo sharqiy chegaralarchi? Kamolga o‘xshaganlar bekorga o‘zlarini sharq tomon urmaydilar.

Vaqt asrga yaqinlashgan pallada Kamol kutilmaganda aravani boshqa tomonga burdi.

-Qorong‘u tushguncha pastdagi qishloqda nafas rostlab turamiz, -izoh bergan bo‘ldi u. –Ot va aravani shu yerda qoldiramiz!

U otni shitob bilan oldinga haydadi. Hash-pash deguncha boshqa afg‘on qishloqlaridan farq qilmaydigan qishloqqa yetib kelishdi. Bir hovliga tushib, otni aravadan chiqarib, quyosh botguncha shu yerda dam olib turishdi.

Qizil shafaq yo‘qolib, atrof qorong‘ulikka burkana boshlaganida Kamol Bobur o‘tirgan uyga kirib keldi.

-Endi ketsak ham bo‘laveradi, -dedi u.

Bobur bosh irg‘ab, o‘rnidan turdi. Hovliga chiqqanida Mavzuna allaqachon tayyor turardi. Bechora ayol qolib ketmayin, degan hadikda bu yerga kelib tushganlaridan beri hovlida o‘tirar, olazarak ko‘zlari Boburni qidirardi. Uni ko‘rishi bilan darrov o‘rnidan turib ketdi.

Ikki soatlar piyoda yurishgach, qorong‘u tunda ham vahmi sezilib turgan daryo qarshisiga chiqishdi. Suvning asabiy shaloplashi, uyurmalarning vahimak ovozi bu tungi sukunatni buzib turardi. Kamol qo‘lidagi narsalarni yerga tashlab, daryoga borib keldi.

-Hammayoq tinch shekilli, o‘tsak ham bo‘laveradi, -dedi u.

U yelkasiga osilgan meshga o‘xshagan narsani olib, tiqinini bo‘shatdi. Zo‘r kuch bilan kuchana-kuchana meshga havo haydadi. Hash-pash deguncha dam urilgan qayiq tayyor bo‘ldi. Unga avval Mavzuna, so‘ng Bobur chiqib o‘tirishdi. Kamolni haltalarini qayiqqa tashlab, o‘zi itara-itara chiqib oldi. Avvaliga chayqalib turgan qayiq daryoning oqimiga qo‘shilib, oqa ketdi. Oradan chorak soatlar o‘tgach, qayiq narigi sohilga yetdi. Kamol suvga sakrab tushib, qayiqni sudray ketdi. Bobur ham unga yordamga oshiqdi.

-Xudo xohlasa chegaradan o‘tdik! – dedi Kamol nafasi bo‘g‘ziga tiqilib. –Ehtiyot bo‘lsak, ichkariga kirib olamiz.

U qayiqning damini chiqarib, qalin o‘sgan butalar orasiga yashirdi.

-Ketdik! – buyurdi u.

Ular birin-ketin baland-past o‘sgan butalar oralab yugura ketishdi.

Qaerlarga kelib qoldim o‘zi!?

Boburning xayolida yakkash shu o‘y edi. Bu qanday davlat bo‘ldiki, uning chegaralarini kesib o‘taverishsa. Harbiyda ekanida davlat chegarasini qanday qo‘riqlashardi! Kerak bo‘lsa jonlarini tikishga tayyor emasmidilar!.. U qancha masofani ortda qoldirganlarini bilmadi. Ularning qarshisida ulug‘vor tog‘lar bo‘y berib turardi.

-Gap bunday, -hansirab dedi Kamol, Boburga qarab. –Mening qarindoshimsiz! Mavzuna sizning ayolingiz. Ismingiz Jamol.

“Ismlarim ham juda ko‘payib ketdi: Temur, Jamol, Qodir...”

-Faqat so‘rasalar gapiring, -davom etdi Kamol. –Hojati bo‘lmasa so‘zlamaganingiz ham ma’qul.

Bobur bosh irg‘adi.

-Hozir oldi-berdi qilamiz, - tushuntirishda davom etdi Kamol. –Savdo bitsa, shu yerda hayrlashamiz. Siz anavilar bilan yo‘lingizda davom etasiz, men orqaga qaytaman.

Bobur uning nima demoqchiligini tushundi. Kamol qiladiganini qilib bo‘ldi. U molni keltirdi. Qolgan ishni endi boshqalar bajarishadi.

6

Ular kirib kelgan hovli tog‘u-toshlardan boshqa narsa ko‘zga tashlanmaydigan tog‘ yonbag‘rida omonat turganga o‘xshardi. Hovliga kiraverishda toshlardan kichikroq uylar tiklangan, kichikroq sahn qoldirilib, tog‘ olmalari ekilgandi. O‘sha daraxtlar ostidagi toshsupada esa bir necha kishi gaplashib turishardi. Hovliga mehmonlar kirib kelishi bilan ular o‘rnilaridan turib ketishdi.

-Assalomu alaykum, Kamol, qadaminga hasanot! Hush kelibsan! – barvasta qomatli kishi quchog‘ini yoyganicha Kamolning qarshisiga chiqib, uni quchoqlab oldi.

Qolganlar ham navbati bilan kelishib, Kamol bilan quyuq ko‘rishishdi. Bobur angladiki, u bu yerlarda ancha e’tiborli kishi. U ham mezbonlar bilan salomlashgach, yuqoriga olingan Kamolning ortidan yurib, supaga chiqib o‘tirdi.

-Bu safar qancha keltirding, Kamol? –so‘radi barvasta kishi.

-Har doimgidek, Hamid aka! Bilasizku, ortig‘iga kuchimiz yetmaydi.

Bobur uning ismini bilgach, uning qiyofasini xotirasida saqlashga urindi. Hamid 50-55 yoshlardagi, qirg‘iy burun, qora soqolli kishi bo‘lib, odamga o‘qraygandek qarardi. U afg‘on geroinini shimolga sotish bilan shug‘ullanadigan yuzlab tujjorlarning biri edi. Fuqarolar urushida avval dala qo‘mondonlari bilan kelishib ish ko‘rgan bo‘lsa, endi o‘zi mustaqil oldi-berdi yuritardi. Geroin savdosi ayniqsa mamlakatni sillasini quritgan fuqarolar urushida gullab-yashnadi. Badaxshonning odam qadami yetishi qiyin o‘ngir-daralariga yashiringan muxolif qo‘mondonlarning shaxsan o‘zlari bu ishlarning boshida turishardi. Geroin savdosidan keladigan daromad avvalo “avtoritet”larning qurollanishi uchun manba edi. Urushlar tugab, omon-omon kunlar kelgan bo‘lsa ham qoradori hali-hanuz afg‘on dalalaridan shimolga yo‘l olar, Kamol va Hamidga o‘xshaganlar uni tobutni yelkama-elka uzatganlari kabi kerakli joylargacha kuzatib qo‘yishardi.

-Hamid aka, bu yigit mening qarindoshim...

Hamid Boburning yuzida unga qarindoshlik belgilarini topa olmagach, nigohini yana Kamolga ko‘chirdi.

-Qarindoshing nima ish bilan shug‘ullanadi? –so‘radi u.

Kamol Boburga qarab oldi.

-Men shug‘ullangan ish bilan, Hamid aka.

-Uni oldin ko‘rmagan ekanman, -Hamid unga savolomuz qaradi. –Biz tomonlarga mol olib kelmagan shekilli.

-Shunaqa, Hamid aka. Endi men bilan ishlamoqchi.

-Shunaqami? –Hamid istehzoli kuldi. –Ha, yaxshi.

-Hamid aka, sizdan bir iltimosim bor edi, -yutinib olib dedi Kamol.

-Iltimos, deysanmi? –Hamid bu safar oshkora istehzo bilan kuldi. –Hech iltimos qilmagan eding. Qanaqa iltimos ekan?

-Qarindoshim odamlaringiz bilan shimolga bormoqchi?

Hamid endi boshqacha nazar bilan Boburga tikildi. Uning nigohida “hozir ichingdagini sug‘urib olaman!”, degan ma’noni o‘qish mumkin edi. U esa yuzidagi tusni o‘zgartirmay o‘tirardi.

-Bilsam bo‘ladimi, nega shimolga bormoqchi? Yoki, yangi ish boshlamoqchimisan? – Hamid Kamolga yuzlandi.

Kamol bu savolga nima deb javob berishni bilmay, “sen javob berarsan”, degan ma’noda Boburga qaradi.

-Aka, birovning ishiga burun suqadigan odatimiz yo‘q, -hotirjam ohangda gap boshladi Bobur. –Bir-ikki do‘stlarimiz bilan hisob-kitob ishlarimiz bor edi. Shunga huzuringizga bosh urib keldim.

O‘zini past olib gapirgani Hamidga juda ma’qul kelganidan ancha yumshadi. Lekin buni sirtiga chiqarmadi.

-O‘zining o‘rnini bilmaganlar bilan o‘zimiz ham gaplashib qo‘yaverardik, -dedi u. –Ovora bo‘lib yurishingiz shart emasdi.

Kamolning yelkasidan tog‘ ag‘darilgandek bo‘ldiyu yengil nafas oldi.

-Kichiklarning arzimagan ishlariga siz muhtaramlarni aralashtirishni ma’qul ko‘rmadik, shunga o‘zimiz keldik, aka.

-Yaxshi, yordam beramiz, -Hamidning o‘lik tusi tark etmaydigan yuzi yumshagandek bo‘ldi. –Odamlarim sizni birga olib ketishadi.

-Rahmat aka, katta rahmat! – bu safar Kamol astoydil yukingudek bo‘lib dedi.

-Olib kelgan narsalaringni ko‘rsam bo‘ladimi? –so‘radi Hamid unga yuzlanib.

-Albatta, hozir, hozir...

U o‘rnidan darrov turib, narsalari orasidan ikki haltani olib, supaga qo‘ydi. Shosha-pisha haltalarning bog‘ichini bo‘shatib, ichidagilarni supaga tera ketdi. Hamid shoshilmay pichog‘ini chiqarib, duch kelgan yelim paketni teshdi. Pichog‘ining uchiga bir chimdim kukun ilashtirib, yalab ko‘rgach, ko‘ngli to‘lib Kamolga qaradi.

-Har doimgidek ishing toza, - dedi u.

Kamol bu maqtovdan terisiga sig‘may xursand bo‘lib ketdi.

-Shu vaqtgacha sen bilan ishlagan bo‘lsam biror marta oldi-berdida hato qilmading, - Hamid shunday degach, Boburga qarab qo‘ydi. U esa bu qarashdagi ma’noni darrov ilib oldi.

-Mahmud! –Hamid yonida o‘tirgan yigitga qaradi. –Ertagayoq yo‘lga tushasan!

-Xo‘p!

Hamid yonidan bir dasta dollar chiqarib, Kamolga uzatdi.

-Tez-tez kelib turgin, akalaringni sog‘intirmay! –dedi u.

-Xo‘p, xizmatingizdaman! – Kamol pulni olib, qo‘lini ko‘ksiga qo‘ydi.

Savdo-sotiq pishdi. Afg‘on og‘usi birinchi manzilga kelib tushgandi. Uning keyingi manziliga esa qolganlar – Hamidlar yetkazishi kerak edi.

Misoli zanjir reaktsiyasi.

7

Bobur mezbonlardan ruxsat olib, tashqariga chiqdi. Qator-qator o‘sgan, ko‘rinishidan yuz yilning nari-berisidagi yong‘oq daraxtlaridan o‘tilganida shovullaganicha oqayotgan kichikroq soyga chiqilardi. Ular qo‘ngan hovli nisbatan balandroqda bo‘lganidan qishloqning qaldirg‘och inini eslatadigan uylari kaftdek ko‘rinadi. Bu yerlar odamlar gavjum yashaydigan joylardan juda-juda olisda. Bu tog‘larda esa bunday qishloqlar son-sanoqsiz. Odamlar esa tirikchilik qilishning har turini qilib ko‘radilar. Hamidga o‘xshaganlar esa afg‘on dalalarida yetishtirilgan ajal urug‘ini tashishni o‘zlariga kasb qilib olishgan...

Bolalarning sho‘x-shodon ovozlarini eshitib, o‘sha tomonga qaradi. Yiqilib tushgan toshdevor yonida besh-olti bola o‘ynashardi. Boburning tundlashayotgan yuzi yorishib, bir-biri bilan tutashayozgan qoshlari bo‘shashdi. Qanday sof va beg‘ubor bu olam! U beixtiyor bolalar tomon yurdi. Ust-boshi kir-chir, yirtiq, yamoq tushgan kiyimlar uning nazaridan chetda qolmadi. Shunday bo‘lsada, uning nazarida, bu dunyodagi eng boy va baxtli odamlar xuddi mana shular! Na shimolu-janub qilib qoradori tashiydi, na birovning ko‘z qorachig‘idek asragan jigarbandini bandi qiladi. Dunyoni o‘z rangida ko‘radi, unga boshqa ranglarni aralashtirish xatto xayoliga ham kelmaydi...

U negadir o‘ng‘aysizlandi. Xuddi kimdir uni taqib etayotgandek. U beixtiyor yon-atrofiga qaradi. Ortiga o‘girildiyu gapning nimadaligini tushundi. Undan ancha narida, soydan suv olgani chiqqan ayollar orasidagi chelak ko‘targan Mavzuna turardi. U Boburning ko‘zlarini uchratib, ularni yashirishga urindi. Ammo, bir muddat u yoq-bu yoqqa timirskilangan hurkak ko‘zlar egasiga bo‘ysunmagandek yana unga qaradi. Bobur esa uning yana qarashini kutib turgandek, ko‘zlarini uzmay turardi. Bu safar Mavzuna ko‘zlarini yashirmadi. Bobur uning nigohidagi yoqimli taftni avvallari tuymaganini sezdi. U Mavzuna tomon yurdi.

-Yordam bergani chiquvdim, -dedi Mavzuna o‘zini oqlashga uringandek.

-Yarashibdi.

Mavzuna ko‘zlarini yashirdi, yonoqlari duv etib qizardi.

-O‘zingiz nima qilayapsiz? – so‘radi u, ko‘zlarini yerdan uzmay.

-Anavi shumtakalarning o‘yinlarini kuzatayotgan edim.

Mavzuna hali ham talashib-tortishib o‘ynayotgan bolalar tomon qarab, sadafdek tishlarini ko‘rsatib jilmaydi.

-Sizning ham bolalaringiz bormi? – so‘radi Mavzuna, ancha jur’atsiz va o‘zgacha hadik bilan.

-Xudoga shukr, bor.

-Baxtli ekansiz...

Bobur tasdiq ishorasida bosh irg‘adi.

-O‘zingiz nima ish qilasiz? – so‘radi Mavzuna.

Bobur sergak tortdi. Nega so‘rayapti? Sinash uchunmi? Ko‘zlari unday demayaptiku.

-Anavilarning ishlari bilan shug‘ullanaman, -u Hamidning hovlisi tomon ishora qildi.

Mavzunaning ibo va hayo bilan qarab-qarab qo‘yayotgan ko‘zlari endi sinovchan tikildi. Bu ko‘zlardan yana “ishonmayman”, degan ma’noni ham o‘qish mumkin edi. Bobur esa ortiqcha izohlarga berilishni istamasdi. U Mavzunaga qarab, nigohini soy tomon ko‘chirdi. Uning yuragi sezgan bo‘lishi mumkin. Odamning yuzi va ko‘zlari ko‘p narsalardan guvohlik beradi, deyishadi. Yuziga ming turfa tus, ko‘zlariga boshqa-boshqa ma’nolarni bermasin, uning tub-tublaridagilari baribir balqib chiqaveradi. Balki Mavzuna unda anavilar bilan umumiylikni topa olmaganidan shunday savollar berayotgandir… Polkovnik Yodgorovning aytganlari yodiga tushdi. “Yuzing, ayniqsa ko‘zlaring rolga kirmaydida, Erkinov! Mana shu sening juda katta kamchiliging!”. “Bo‘lishi mumkin, o‘rtoq polkovnik,” – degandi u. Buni ilk bor harbiydaligida sezgan odam ham polkovnik Yodgorov edi. “Aktyor bo‘l Erkinov, bu o‘yinlarda rol o‘ynamasang bo‘lmaydi! Tushundingmi?”. U aytganichalik qilolmadi. Ammo birinchi qon ko‘p narsalarni o‘zgartirdi-qo‘ydi. Shundan keyin u arosatda qolgandek bo‘ldi. Na u yoqlik, na bu yoqlik.

“O‘zingni qo‘lga ol, Erkinov!”, -derdi polkovnik. “O‘zingni qo‘lga ol!”.

“Qo‘limdan kelmaydi, o‘rtoq polkovnik!”, - ichidagi ovoz derdi. “Qo‘limdan kelmaydi!”.

“Uddalaysan! Uddasidan chiqasan, Erkinov!”.

“Ko‘zimizni ko‘r, qulog‘imizni kar qilamiz!”, - yana o‘sha ichki ovoz aytardi.

“Shunisi ma’qul, Erkinov, endi o‘zingga kelding!”.

Lekin qarshisida polkovnikning emas, uyalinqirab turgan Mavzunaning ko‘zlarini ko‘rdi.

-Mening ishim shu, -dedi u qat’iy. –Ishim shu!

Mavzuna indamadi.

-Men boray, hayalladim…

U chelagini ko‘tarib, soy yoqasiga tushdi. Chelagini to‘ldirib, suv oldida yuqoridagi hovli tomon ko‘tarila boshladi. Uning ortidan kuzatib turgan Bobur unga yordam berish-bermasligini ham bilmasdi. Ko‘z oldida uning savol nazari bilan qarayotgan ko‘zlari o‘tdiyu pichirladi:

-Ishim shu! Rohib va Javharga o‘xshaganlarning fitnasi bor ekan, ishimiz shu!

8

Shalog‘i chiqib ketgan “ZIL”ning kuzoviga qoplarda har hil mevalarning turshaklari, yong‘oqdan tortib bodomgacha yuklandi. Bu faqat ko‘rinadigan yuk. Asosiy molni Mahmud juda puxta yashirgan. Uni qaerga joylaganini Bobur bilmadi ham. Mahmud kabinaga chiqib, mashinani o‘t oldirgach avval Bobur, so‘ng Mavzuna joylashishdi. Og‘ir “ZIL” zalvorli qo‘zg‘oldi. Mashina qishloqning, toshloq yo‘lidan arang yo‘l topa-topa, nihoyat nisbatan keng yo‘lga tushib oldi. Bunisining avvalgisidan birgina farqi kengligida edi. Mashina vodiyga tushib borarkan Boburning ko‘z o‘ngida ulug‘vor va azim tog‘ tizmasi bor qudrati bilan bo‘y berdi. Siyrak, uzuq-yuluq bulutlar cho‘qqilariga o‘tirib qolgan bu tabiat mo‘‘jizasidan u anchagacha ko‘zlarini uzolmay qoldi. Tongi quyosh nurlari bilan Yaratganning qudrati shu tog‘larda tajalli etgandek. Buni faqat tushunganlar sezadilar. O‘ng yelkasiga urilibmi, suyanibmi ketayotgan Mavzunaga behos ko‘z tashladiyu uning ham ko‘nglidan shu o‘ylar o‘tayotganini his qildi. Uning yuzida yirik ko‘zyoshi iz qoldirgandi. Balki u shu tog‘larda kindik qoni to‘kilgan yurtning suratini ko‘rgandir, shuncha yillar intilgani – ota-onasi, yoru-birodarlari yurak urishlarini sezgandir. Anavi bulutlarda qavmi-qarindoshlari nafasini tuygandir... Bobur undan ko‘zlarini uzib, Mahmudga ko‘z tashladi. U bo‘lsa parvoyi palak, ko‘zlari yo‘lda.

-Anchadan beri yuk tashiysizmi? –so‘radi Bobur.

U istehzoli kulib qo‘ydi.

-Esimni taniganimdan beri shu yo‘ldaman! –javob berdi u.

-Yilda necha marta borib kelasiz?

U Boburga qarab qo‘ydi.

-Oyda necha marta borasan, deb so‘rang! Har oyda ikki-uch marta borib kelaman, shunaqa qilmasak tirikchilik o‘tmaydi.

Fuqarolar urushi davrida bu tog‘lar muholifat dala qo‘mondonlari va qo‘shinlariga boshpana bo‘ldi. Hukumat uchun bu yerlar qo‘l yetmas joylar edi. Negadir Boburning yodiga polkovnik Yodgorov aytganlari tushdi.

-Darvoqe, Erkinov, Amir Temur va To‘xtamish o‘rtasidagi munosabatlardan xabaring bor-a? –so‘rab qoldi bir kuni polkovnik kompyuter monitoridan ko‘zlarini uzib.

-Xabarim bor, o‘rtoq polkovnik. Nega so‘rayapsiz?! –ajablangandi o‘shanda u.

-Bir so‘radimda, Erkinov. To‘xtamishlar o‘n to‘rtinchi asrda qolib ketgan deb juda yanglishgan ekanman. Buni qara, ular hozir ham bor ekan. Bu yoqqa kelgin, mana ko‘r!

Bobur monitorga engashib, uning nega bunday deganini tushungandi. Polkovnik ishga hammadan erta kelar, ishni avvalo mashhur to‘rbetlardagi3 maqolalarni ko‘zdan kechirish bilan boshlardi. Birortasi yoqsa yoki ma’qul kelsa, albatta xodimlariga aytar, o‘qittirib, fikrini so‘rardi.

-Manavini ko‘rdingmi, Erkinov? – monitorga nuqib, so‘ragandi polkovnik. – Buni qara, shunaqasi ham bo‘larkan-a!

-Kecha qaerni so‘ragan edingiz? –Mahmudning savolidan uning o‘ylari tarqab ketdi.

-Tavildarani.

Yo‘ldan ko‘z uzmay ketayotgan Bobur Mavzunaning yalt etib qaraganini sezdi.

-U yerda nima qilasiz?

-Muhim ishimiz bor, -shunday degach, Bobur Mavzunaga qarab qo‘ydi.

-Kechga yaqin katta yo‘lga chiqamiz, -dedi Mahmud. –O‘sha yerdan yetib olsa bo‘ladi.

Mavzunaning ancha og‘ib qolgan quyoshga qarab qo‘ygani Boburning nazaridan mahfiy qolmadi. Sezib turibdi, u uyiga yetib olishni intizorlik bilan kutayapti.

Vaqt asrdan o‘tib, shomga yaqishlashayotgan bir fursatda Mahmud kutilmaganda mashinani to‘xtatdi. Boburga yuzlanib, dedi:

-Shu yerdan aytgan yeringizga yetib olinadi. Ikki soatlik yo‘l.

Quyoshga qaray-qaray charchagan Mavzuna jonlandi. Eshikni bir amallab ochdida pastga sakradi. Uning ortidan Bobur ham tushdi. Mahmud aytganidek, kunbotishga qarab yo‘l ketgandi. Boshqa tog‘ yo‘llaridan farq qilib, bunisi qachonlardir asfalt qilingan, uzoq vaqt ta’mirsiz qolganidan o‘nqir-cho‘nqir joylari ko‘p edi.

-Bu yog‘iga o‘zingiz yetib olasiz, -dedi Bobur. –Bizning yo‘limiz boshqa endi.

Mavzuna burqasini yechib tashladi. Yotog‘iga bosh qo‘yayotgan quyoshning so‘nggi nurlarida uning tim qora sochlari bir to‘lg‘onib olgandek bo‘ldi.

-Xudo qo‘llasin sizni... –uning ko‘zlari yoshga to‘ldi. –Xudo qo‘llasin...

-Aytganingiz kelsin.

-Siz... anavilardan emassiz, to‘g‘rimi? –Mavzuna mashina tomon ishora qildi.

Bobur jilmaydi.

-Ba’zan odamning ko‘ngli ko‘p narsalarni gapiradi, -dedi u.

-Ismingiz nima? –so‘radi Mavzuna uning ko‘zlariga tik qarab.

-Vaqti kelib bilib olasiz. Hozircha aytishim shart emas.

Yomg‘ir kuchayib borardi. Uzoqdan mashina chiroqlari ko‘rindi. Bobur qarama-qarshi tomondan yengil mashina kelayotganini ko‘rdi.

-Bu tomonlar endi tinchib qolgan, -dedi. –Nasib qilsa bemalol uyingizga yetib olasiz.

Yuqoridan tushib kelayotgan mashina eski “Moskvich-412” edi. Bobur qo‘l ko‘tarib, uni to‘xtatgach, haydovchisiga salom berdi. So‘ng:

-Qarindoshimizni Tavildaraga tashlab o‘tasiz, -Bobur cho‘ntagidan ellik dollar chiqarib, haydovchiga uzatdi.

U avvaliga ikkilanib qoldi. Pulni shosha-pisha olarkan, dedi:

-Hotiringiz jam bo‘lsin, ako, uylariga yetkazib qo‘yaman!

Bobur ichida “insholloh”, deb qo‘ydi.

Mavzuna mashinaning orqa eshigini ochib, o‘tirarkan, Boburga qaradi.

-Urush bo‘layotganida o‘zbekistonlik askarlar qishlog‘imizni qo‘riqlashgan, - dedi Mavzuna. –Ular ham sizga o‘xshab alik olishardi.

Bobur uning nima demoqchiligini fahmladiyu ichida unga qoyil qoldi. U allaqachon uning qaerdan ekanligini bilgandi.

Bobur indamadi. Jilmayib qo‘ya qoldi. Mashina ohista qo‘zg‘oldi. Uning ortidan bir muddat kuzatib turgach, Mahmudning yoniga qaytdi.

Dovonda yomg‘ir rosa kuchaygan, misoli chelaklab quyardi.

8

Bobur ko‘zlarini ochganida yomg‘ir tingan, uzoq-uzoqlarda simto‘rlar ko‘rinardi. Uning uyg‘onganini sezgan Mahmud dedi:

-Chegaraga yetib qoldik.

Bobur ko‘zlarini ishqab, fikrlarini jamlashga urindi. Ajal og‘usi hatlaydigan sarhadlaridan biri. Javharning ro‘yhatiga kiritilgan asosiy shaxslarning ta’sir doirasi anavi ko‘rinib turgan simto‘rlar ortida boshlanadi. U Moskvadan qaytib kelib, polkovnik Yodgorov bilan uchrashganlarining ertasiga o‘z rejasini aytgandi. U lablarini cho‘chchaytirib, anchagacha o‘y surib turgach, degandi:

-Erkinov, ro‘yhatdagilar haqida hech narsani bilmaymiz. Bir tomondan rejang o‘rinli... Balki bu ishni ham qilish kerakdir.

Polkovnik o‘rnidan turib oldi.

-Hazrat Navoiy nima degani esingdami, Erkinov?

Bobur jilmaydi.

-O‘rtoq polkovnik, hazrat Navoiyning aytmagan fikri qolmagandir-ov. Qay birini so‘rayapsiz?

-Agar ogohsen sen, shohsen sen! Qoyilmisan,Erkinov!

Bobur tasdiq ishorasida bosh irg‘ab qo‘ydi.

Yoshi o‘tgan sari mumtoz adabiyotga qiziqishi orta boshlagan, kitob rastalarini oralab, daho shoirlarning kitoblarini to‘plashni odat qilgandi.

-Buning nima deganini bilasanmi, Erkinov? Xullas, o‘sha g‘oyang ham chakki emas. Bir narsa aniq – Javharovning ro‘yhatiga bu shaxslar bekorga kiritilmagan. Balki ularning zimmasiga biror vazifa yuklanar.

Oradan ikki kunlar o‘tgach, polkovnikning o‘zi Boburni chaqirtirdi.

-U yoqdagi hamkasblardan tayinli bir gap ololmadik, Erkinov, - degach, stol ustiga Bobur keltirgan ro‘yhatni tashladi. –Ularning ro‘yhatida bu odamlar yo‘q emish...

Boburning xayoliga o‘sha “piramida”si tushdi. Uning cho‘qqisida faqat birgina odam uchun joy bo‘ladi. Yuqoriga esa pastdan tirmashib chiqiladi. Xulosa shuki, avval pastdagilar bilan ish boshlash.

-O‘rtoq polkovnik, ruxsatingiz bilan fikrimni aytsam, -dedi u.

-Qulog‘im senda, Erkinov.

-Balki ularni o‘zimiz aniqlab ko‘rarmiz? Narkotraffikning oddiy ishtirokchisi bo‘lib.

-Rejang bormi?

-Bor, o‘rtoq polkovnik.

U Nurmuhammadning yordamida tuzilgan rejani aytganida polkovnik odatlanib qolgani yana lablarini cho‘chchaytirib olib, o‘yga berildi.

-Ancha tavakkal reja, Erkinov. O‘yindan tashqari holatda qolib ketishing mumkin.

-O‘rtoq polkovnik, axir o‘zingiz o‘rgatgansiz, har bir yangi narsaning boshida tavakkal bo‘ladi, deb. Shu kungacha ishni faqat shundan boshladik, to‘g‘rimi?

Polkovnik jilmayib qo‘ydi.

-O‘zimning gaplarimni o‘zimga qaytarishing yomonda, Erkinov.

U o‘rnidan turib, Boburga qaradi.

-Bir tomondan gaping to‘g‘ri, Erkinov. Bizda boshqa harakat rejasi yo‘q. Qolaversa, ro‘yhatdagilar nima qilisharkin, deb kutib o‘tira olmaymiz. Rejangni yaxshilab pishitaylikda ishni boshlayveraylik...

Oqsoch purviqor tog‘larga nigohi qadalgan Boburning xayolidan shu o‘ylar o‘tdi.

-Chegarachilar tekshirsa sirimiz oshkor bo‘lib qolmaydimi? –so‘radi u.

-Shu vaqtgacha oldirmaganmiz, bu safar ham oldirmaymiz.

Bobur nigohini chegara nazorat maskaniga ko‘chirdi. Yo‘l chetida ko‘chmanchi chorvadorlarning omonat tunuka uylarini eslatadigan uy turar, yo‘l ustiga tashlab qo‘yilgan yog‘och to‘siq yonida qurollangan ikki askar bir-biri bilan so‘zlashishardi. Ularning ko‘rinishida ham ancha g‘ayrioddiylik borligidanmi, askardan ko‘ra tog‘u-toshlarda yuradigan jangariga o‘xshardi. Bittasining oyog‘ida oq krossovka, ikkinchisi egnida “Dolce Gabbana” yozuvi tushirilgan, olifta yigitlar kiyadigan futbolka edi. Bunday askarlar qanday armiyalarda xizmat qilishadi? Yoki, savolni boshqacha ham qo‘yish mumkin. Shunday askarli qo‘shin butun boshli davlatning chegaralarini qo‘riqlay oladimi-yo‘qmi? Odam na kulishini, na yig‘lashini biladi. Chegaralar shunday qo‘riqlansa, narkokartelllarning hurujidan qanday omon qolish mumkin?

Mahmud mashinasini sekinlashtirib, to‘siqdan ancha buyoqda to‘xtadi. Askarlardan biri avtomatining og‘zini yerga qaratganicha, haydovchi tomonidan mashinaga yaqinlashdi. Bu yerlardan o‘tib, chegarachilar bilan muomala yo‘rig‘ini obdon o‘zlashtirgan Mahmud mashinadan tushdida eshikni ochiq qoldirdi.

-Qaerga ketayapsizlar? –so‘radi askar, kabina ichiga mo‘ralarkan.

-Komandir, har doimgidek bozorgada. Meva-cheva sotamiz, u yoqdan un-yog‘ olib kelamiz.

Askar uning gaplariga e’tibor qilmay, Boburga qaradida yana kabinani tekshirishda davom etdi. Bu yerdan ko‘ngli to‘ldi shekilli, kuzov tomon yurib ketdi. Uning ustiga chiqib, qoplar, savatlarni ag‘dargudek tekshira ketdi. Mahmud tishini tishiga qo‘yib, yo‘l chetida uni kuzatib turadi.

Bobur askarning har bir harakatini nazaridan qochirmaslikka urinardi. nihoyat u kuzovdan sakrab tushdida hali ham yo‘l chetida turgan Mahmudning yoniga imladi.

-Bizga ataganing bormi? –so‘radi askar.

-Bor, mana, -Mahmud shimining cho‘ntagidan g‘ijimlangan ikkita o‘n dollarlik chiqarib, unga uzatdi.

Askar pulni olarkan, so‘radi:

-Bizdan yashirgan boshqa narsang yo‘qmi?

-Nima ham yashirardim. Yil-o‘n ikki oy shu yerdan o‘taman tirikchilik qilgani.

Askar uning gapiga ishondi shekilli, sherigiga qarab, qichqirdi:

-Anavini ko‘tar, o‘taversin!

Mahmud tezda kabinaga chiqib o‘tirdi. Mashinani o‘t oldirdi. Og‘ir “ZIL” asta qo‘zg‘olib, silkina-silkina yurib ketdi.

-Bular hujjat tekshirmaydimi? –so‘radi Bobur, chegara nazorat maskanidan o‘tisharkan.

-Ba’zida tekshiradi, ba’zida yo‘q. Bu safar hammayoq tinchlik shekilli. O‘tgan oy askar ko‘p edi.

Yo‘l yuqoriga ko‘tarila boshlaganidan mashinaning motori guvillay boshladi.

-Mol qaerda o‘zi? –so‘radi Bobur. U haligacha qoradorining qaerga yashirganini bilmas, faqat taxmin qilardi, xolos.

Mahmud kuldi.

-O‘sha narsaning ustida kelayapmiz!

Bobur “qoyil!”, degandek bosh chayqadi. Mahmud geroinni mashina o‘rindig‘i ostiga yashirgandi.

9

Tongda qayoqqadir g‘oyib bo‘lgan Mahmud oradan ikki soatlar o‘tgach qo‘lida qora ryukzak bilan qaytib keldi. U kabinaga chiqib, tezda o‘rindiqni qo‘porayozdi. Maxsus temir qutiga joylangan, yelim haltalarga o‘rab tashlangan og‘u – geroinni ryukzakka joyladi. O‘rindiqni avvalgi joyiga o‘rnatgach, pastda uni kuzatib turgan Boburga dedi:

-Esingizda bo‘lsin, sizdan keyin ham bu yerlarda savdo-sotiq qilishimiz kerak.

Bobur “tushundim”, degan ma’noda bosh irg‘adi. Mahmud ryukzakni yelkasiga osib, yurib ketdi. Bobur uning ortidan ergashdi.

Taksida Mahmud tushuntirgan manzil sari ketib borisharkan, Bobur o‘yga berildi. Afg‘on og‘usini olib keluvchilar faqat o‘zlarining mijozlariga mollarini sotadilar. Yozilmagan qonun-qoidalarga ko‘ra mol odatda bitta mijozga sotiladi. Bu o‘ziga hos tizim edi. Uning ta’biri bilan aytganda – piramida. Kamolga o‘xshaganlar uning eng quyisida, undan keyin o‘sha Hamidu Mahmudlar joylashadi. Agar ularning mijozlari aniqlangudek bo‘lsa, piramida cho‘qqisidagining nomi ma’lum bo‘ladi. Ular rostdan ham Javharning ro‘yhatidagilarmi yoki boshqalar? Mashinaning sekinlaganidan o‘ylari uzildi. Hovlisida chiroyli favvoralar suv irg‘ita o‘ynayotgan, anvoyi gullar ekilgan kafe yonida taksi to‘xtadi. Avval Mahmud, so‘ng u mashinadan tushishdi.

Mahmud kafega kirish o‘rniga pastga olib tushadigan zinapoya tomon yurdi. Ular birin-ketin pastga tushishdi. Eshik yonidagi yigitlar Mahmudni tanishib, u bilan so‘zlashishgach, ichkariga boshlab ketishdi. Tor, devorlariga sariq kafel yopishtirilgan dahlizdan o‘tishgach, keng, yorug‘ xonaga kirishdi. Shiftda ulkan qandilning billur gajaklarida chiroq yorug‘i ming turfa tovlanib, bu yerga o‘zgacha tus berib turardi. To‘rdagi charm qoplangan divanda yaslanib o‘tirgan 37-38 yoshlardagi yigit qarama-qarshi devorga osilgan keng ekranli televizor ko‘rib o‘tirardi. U qimmatbaho qora kostyum-shim kiygan, bo‘ynida tilla zanjir yaltirardi.

Yigitlardan biri mehmonlar kelganini aytib, qo‘llarini qovushtirganicha chetga o‘tdi. Mahmud va Bobur oldinga uch-to‘rt qadam yurishgach, kelishib olishgandek to‘xtashdi. Bobur uning qiyofasi Javhardan olingan hujjatlardagi suratlarga mos kelmasligini sezdi. Demak, bunisidan o‘tibgina piramidaning yuqorisiga chiqish mumkin.

Yigit Mahmud bilan quchoqlashib ko‘rishgach, Boburga qo‘l berib salomlashdi.

-Xo‘sh, nimalar keltirding, Mahmud? –so‘radi kulib yigit.

-Senga nima olib kelardim, Buke, har doimgidek narsada.

Bobur yigitning ismini yodida saqlashga urindi.

-Qancha olib kelding? –so‘radi u.

Mahmud yelkasidan ryukzagini olib, yerga qo‘ydi. Yigit eshik yonida qo‘l qovushtirib turganlarga imo qilgach, ulardan biri darrov qo‘l tarozisi keltirdi. Ryukzakdagi hamma yelim haltachalarni tortib ko‘rishgach, yigitning yuzi ancha yorishib ketdi.

-Zo‘rsanku, Mahmud, bu safar roppa-rosa 39 kilo! – dedi u.

-Ikki kishini hisob qilaverda, Buke.

Yigit Boburga qarab qo‘ydi. U yigitlarga bosh irg‘ab, “ketaveringlar”, ishorasini bergach, divanga o‘tirishni taklif qildi. O‘zi xona chetidagi seyf tomon yurdi. Uni ochib, bir necha dasta yuztalik dollarlarni oldi. U pullarni Mahmudga uzatdi.

Bundan ming chaqirimlar narida shuncha qoradori atigi bir dasta yuztalikka baholangan bo‘lsa, bu yerda bir necha dasta bo‘lgandi. Moskva va Piterning qora bozorlarida esa bular chemodan-chemodan dollarga sotilardi. Ana shular Boburning xayolidan o‘tdi.

-Endi qachon kelasan? – so‘radi yigit.

-Kelgusi oylarni mo‘ljallab turibman, -dedi Mahmud. –Afg‘onlar va’dasida turishsa, albatta!

-Hammaga pul kerak, -yigit kuldi. –Afg‘onlar va’dalarini bajarishadi.

Mahmud ham kulib qo‘ydi...

Bobur ko‘chadagi do‘konlarning biridan sotib olgan sim kartani telefoniga joylagach, birgina so‘zni yozdi. Buke. Tanish raqamga yuborib, telefonini cho‘ntagiga joyladi. Atrofga razm solib, ko‘chaning narigi tomonidagi supermarketga ko‘zlari tushdi. Bu yerdan biron narsa sotib olish umidida ko‘chaning hali yarmini kesib o‘tmasidan telefoni xabar kelganini bildirib, tovush chiqarib qo‘ydi. U darrov telefonni qo‘liga oldi. Ekrandagi tanish raqamlar ko‘rinardi. Ko‘chani kesib o‘tishda davom etarkan, xabarni ochdi. Ikki sahifalik hujjat maxsus formatda telefoniga tashlangandi. Hujjat chetida Mahmud Buke deb atagan yigitning surati. Ostida u haqda batafsil ma’lumot berilardi.

Bobur miyig‘ida kulib qo‘ydi. Telefon qo‘ng‘irog‘i chalindi. Polkovnik Yodgorov edi.

-Yaxshimisan, Erkinov, hayriyat, sog‘-salomat ekansan.

-Yaxshiman, o‘rtoq polkovnik.

-Gap bunday, Erkinov. Biz o‘n olti kishini aniqlagandik. Ular orasida hozir yuborganing ham bor edi. Shunisidan ko‘proq shubhalanib turuvdik. Endi qolgan o‘n beshtasining nomi o‘chiriladi. Buke deganining kimga yukinib borishini bilsang, Javharning bu yoqdagi aloqasining nomini bilamiz, tushundingmi?

-Tushundim, o‘rtoq polkovnik.

-Hozircha shu, Erkinov. Qolganini keyin gaplashamiz. Omon bo‘l!

-Omon bo‘ling, o‘rtoq polkovnik.

Bobur telefonini o‘chirib, cho‘ntagiga joyladi. Hech qayoqqa alanglamay, to‘g‘ri supermarket tomon yurib ketdi.

10

Bobur supermarketdan chiqib, ancha nariroqdagi o‘rindiqlarda o‘tirib turishni ma’qul ko‘rdi. Hali bir qadam ham tashlashga ulgurmaganida kafe hovlisiga qulog‘iga telefon tutgan Buke chiqib keldi. Yurish-turishi va o‘zining tutishidan hojasi qarshisidagi g‘ulomga o‘xshardi. Bobur u kim bilan gaplashayotganini taxmin qildi. Salkam qirq kilo mol uning xonasida. Himoyasiz qolgan kafeda shuncha og‘uni saqlash tavakkal ish. Demak u... valine’mati bilan gaplashayotgan bo‘lishi mumkin. Agar shunday bo‘lsa, piramidaning cho‘qqisini zabt etgan so‘nggi halqani aniqlash mumkin bo‘ladi.

Oradan chorak soatlar vaqt o‘tib, kafening tinch va huvillayozgan ko‘chasiga birin-ketin mashinalar kirib kela boshladi. O‘zini yo‘l chetiga ekilgan archa daraxtlari orasiga olgan Bobur telefonining maxsus kamerasini ishga tushirib, ularni tasvirga tushirardi. Avvaliga qora BMVlar ko‘ringan bo‘lsa, ularning ortidan kumushrang TOYOTA Prado kelib, kafe hovlisi yonida to‘xtadi. Undan Boburga ancha tanish bo‘lib qolgan kishi... Anor Mukanov tushdi.

Javharning ro‘yhatiga kiritilganlardan Mukanovning bu loyihaga tanlab olingani aniq edi.

Bobur ko‘ksini to‘ldirib nafas oldi. U tomon bir qarab oldida o‘z yo‘liga yurib ketdi…

UCHINCHI QISM

Afg‘on yo‘li

-Erkinov, endi loyihamizning asosiy qismiga o‘tamiz, roziliging bilan!

Yana qanday rozilik bo‘lishi mumkin?! Hammasi boshidanoq kelishib olingan. Ortga yo‘l yo‘q. Shular xayolidan o‘tdiyu Bobur jilmayib qo‘ydi.

-Mana bu jildda... – polkovnik Yodgorov bir muddat uning ko‘zlariga qarab turib qoldi, - Andreylar tahrir etgan Qodir Magomedovning tarjimayi holi keltirilgan. Uning bir nusxasi Magomedov tug‘ilib o‘sgan joy arxivida. Vazifangni bilasan, Erkinov.

-Xuddi shunday, o‘rtoq polkovnik.

-Bo‘lmasam, ishga kirishaver, Erkinov.

–Menga ruxsat bo‘lmasam, o‘rtoq polkovnik, –qo‘lini cho‘zdi u.

Negadir polkovnikning o‘zi ham o‘rnidan turdi. Boburni ajablantirganicha u ham qo‘lini uzatdi. Avvallari unday qilmasdi. Bobur uning ko‘nglidan nimalar o‘tayotganini tushundi. “Qarshingda ikki yo‘l – borsa kelmas va borsa kelar. Omading kelsa, ikkinchi yo‘lga tushasan...”.

Ko‘nglidagilarni sotib qo‘yishdan cho‘chib, polkovnik ko‘zlarini olib qochdiyu Boburni taajjubga soldi.

“Yo‘l og‘ir!”, – o‘y o‘tdi Boburning xayolidan. “Bu yo‘l doim og‘ir bo‘lgan!..”

1

Qora soqolli, ko‘ziga qora ko‘zoynak taqib olgan yigit avtomatining og‘zini yerga qaratib yelkasiga osib olgach, ortida turgan yigitga “ortimdan yur!”, degandek bosh silkidi. Egnida oq futbolka, ko‘k jinsi shim, sochi kalta qilib olingan yigit ko‘rinishidan horijliklarga o‘xshardi. U soqchining ortidan yurdi. Ular keng, marmar toshlar yotqizilgan hovliga kirishdi. Devorlari ham oppoq marmardan tiklangan sakkizburchak hovuzda mo‘‘jaz favvoracha suvdan marjonlar yasab, ularni irg‘itib–irg‘itib o‘ynardi. Ular hovli sahnidan o‘tishib, baland toshzinadan munaqqash yog‘och ustunlar qator terilgan ayvonga chiqishdi. Ayvon o‘rtasidagi oromkursida sochlari taqir qilib olingan, oq ko‘ylakli kishi o‘tirardi. Qarshisidagi oyoqlari baland xontaxta kumush barkashdagi sarhil mevalar, qog‘oz idishlarga qadoqlangan sharbatlar va “koka kola” bilan bezatib qo‘yilgan edi.

Soqchi yigit mehmonni ayvon boshida qoldirib, hojasining yoniga bordi. Mehmonni olib kelish ijozatini olgach, yigitni uning qarshisiga boshlab keldi. Taqirbosh yosh yigitni boshdan oyoq ko‘zdan kechirib olgach, qo‘li bilan bo‘sh kursigi o‘tirishni taklif etdi. Yigit o‘tirdi.

–Qodir Magomedov? – taqirbosh familiyadagi “ov” bo‘g‘inini sal cho‘zibroq aytdi.

–Menman.

–Juda yosh ekansan, –dedi taqirbosh undan sinovchan nigohini uzmay.

–Bo‘lishi mumkin, og‘a!

Taqirbosh Sulaymon og‘a bo‘lib, hos davralardan og‘a laqabi bilan mashhur edi. Bu muzofotda giyohvand moddalarni shimolga yuborish asosan uning nazoratida edi. Rossiya va Yevropaga chiqariladigan geroinda uning ham qo‘li bor edi. Afg‘onistonning turli narkolaboratoriyalarida tayyorlangan, turli muhrlar ostida qadoqlangan geroin Sulaymon og‘alar kabilar qo‘lida to‘planib, so‘ng horijga chiqarilardi.

–Ramazan juda tanti yigit edi, -davom etdi Sulaymon og‘a. –Pulning yuziga qaragan emas. Bunaqa odamni boshqa ko‘rmadim. Yaramaslar uning boshini yeyishdi. Sen yigit ko‘p ham hafa bo‘laverma, hali tog‘angni kim o‘ldirganini topamiz.

–Rahmat, og‘a.

-Sen yigit menga juda ma’qul kelib qolding, – oromkursisiga yanada yaslanib oldi Sulaymon og‘a. –Rusiyada ovozing chiqib, tirikligingni eshitgach, rosa xursand bo‘ldik! Har holda, Rusiyada bizning ishonchli odamimiz bo‘lsa yaxshida!

Yigit jilmayib qo‘ydi. Sulaymon og‘aning gapidan so‘ng uning kallasiga darrov bir so‘z urildi: Andrey! Moskva va Sankt Peterburg tomonlarda Qodir Magomedovning nomini chiqarish, uni mashhur qilishni Andrey zimmasiga olgandi.

–Og‘a, xudo xohlasa yuzingiz yerga qaramaydi!

–Rahmatli tog‘ang Ramazan ham shunday derdi. “Og‘a, yuzingiz yerga qaramaydi, mana biz bor!”.

“Ramazan Magomedov nafaqat sizga, hurmatli Sulaymon og‘a, balki ko‘p sheriklariga aytgani va shu bilan hos doirasida mashhur bo‘lgani Andreyning hujjatlarida aniq-tiniq bitib qo‘yilibdi”, - yana o‘y o‘tdi yigitning xayolidan.

–Anavi Rohib deganlari Rusiyada katta o‘yin boshlaganmish, degan mish-mishlari oraladi, shu rostmi?

–Og‘a, eshitganlaringiz rost. Katta ishlarning boshida turibdi ekan.

–Afg‘ondagi hamma molni olaman, deganmish.

–Shunaqa, og‘a.

–Kimlar bilan aloqa qiladi u?

–Og‘a, uning aloqalari juda ko‘p, hukumatda ham, armiyada ham. Hammayoqqa o‘rgimchak to‘rini yoyib tashlagan.

–O‘rgimchak to‘ri, deysanmi? – Sulaymon og‘a unga savolomuz qaradi. –To‘g‘ri gapirding. Bu yoqqacha yetib keldi u. Mozori Sharifdagilardan kimlarni taniysan, Qodir?

“Mozori Sharif?!”. Yigit og‘aga savolomuz qarab qoldi.

–Hech kimni, og‘a. Men faqat sizni taniyman.

Sulaymon og‘aga yigitning bu gapi ma’qul bo‘ldi. Go‘yo u “og‘a, siz hojamsiz!”, degandek tuyulib ketdi.

–Mayli, Qodir, Mozori Sharifdagilar bilan o‘zim tanishtiraman.

–Mozori Sharifda kim bor, og‘a?

–Javharning yaqini, –tushuntirdi Sulaymon og‘a. –Afg‘onistondagi narkokartellarning yirik mijozi. Nodim Qozishoh. Hazoralardan.

–Uning Rohib bilan oldi–berdisi bormi?

–Rohib bilan katta oldi–berdisi bor. Toliblar davrida Rossiyaga katta miqdorda geroin yuborib turardi. U yoqda molni kim olganini bilmayman. Balki Rohibning o‘zidir, balki boshqasi, qisqasi Qozishohning ruslar bilan aloqasi yaxshi bo‘lib kelgan.

Yigit bosh irg‘ab qo‘ydi.

–Sen hozir damingni ol, maishat qil, –dedi Sulaymon og‘a. – Keyingi ishlarni kechki taom ustida gaplashamiz.

–Yigitlarim shaharda qolishgan, og‘a...

–Sen ulardan xavotir olma, shahar bizniki. Yigitlaring mening mehmonim, – dedi Sulaymon og‘a.

–Rahmat.

Yigit o‘rnidan turdi. Ayvon chetida qo‘llarini qovushtirib turgan yigitlardan biri hojasining imosi bilan darrov yugurib keldi.

–Akangni xonasiga olib bor. Yaxshilab qaralaring!

Yigit og‘aga bosh irg‘ab, mehmonxona tomon yurdi.

Sulaymon og‘a mehmoniga yaxshi xona tayyorlatib qo‘ygandi. Yigit xonaga kirib, soqchiga ruxsat berdida divanga o‘tirdi. Uning yodidan hozirgina Sulaymon og‘aning aytganlari o‘ta boshladi. Mozori Sharif. Balki, ro‘yhatdagi qolgan shaharlar – Balx, Qunduz va Hirotning nega Javharovning xaritasiga kiritilgani oydinlashar.

Sulaymon og‘a huzuriga kelgan bu yigit... Bobur edi. Endi uni Bobur emas, balki Qodir deya tanishadi. Polkovnik Yodgorov bilan bo‘lgan so‘nggi suhbatdan olti oylar o‘tgan, qiyofasi va o‘tmishini puxta niqoblagan yigit narkoolamda bir dunyo mish–mishlari bilan paydo bo‘ldi. “Ishlarini Rusiyadagi yirik–yirik amaldorlar bilan birga bajararkan...”, “katta hajmdagi giyohvand moddalarni chegaralardan olib o‘tarmish...”, “rus generallari bilan kelishib, giyohvand moddalarni samoletlarda tashirmish...”. Xullas, bu yerlarga avval uning nomini mashhur qilgan ovozalar yetib kelgandi. Andrey butun salohiyatini ishga solib, hukumat amaliyotlarini Qodir Magomedov nomi ostida bajargandi.

Bobur divanga yotganicha, o‘y surishda davom etdi. Sulaymon og‘a Mozori Sharifdan gap ochib, o‘yindagi qartalardan birini ochdi. Nodim Qozishoh.

Shu yotganicha ko‘zlari ilinib, vaqt asrdan o‘tganda uyg‘ondi. Darrov o‘rnidan turib, deraza yoniga keldi. Hovlini nazaridan o‘tkazib oldi. Devor ostilarida, darbozada qurollangan soqchilar. Yuqoridan qaraganda Sulaymon og‘aning uyi kaftdagidek ko‘rinadi. Atrof–javonibda bunday uylar, aniqrog‘i saroymonand koshonalar yo‘q. Odamlar bir burda non dardida tong qorong‘usidan tun qorong‘usigacha tinim bilishmaydi. Sulaymon og‘aga o‘xshagan odamlar esa afg‘on dalalarida yetishtirilgan giyohvand moddalarni horijga sotib, aql bovar qilmaydigan pullarni ishlab topadilar. Kimlarnidir baxtsizligidan kimlardir millionlarni topadilar...

Ana shu kimsalarning payini qirqish uchun ham Bobur endi Qodir bo‘ldi. Shunaqa ishlarni qilsinki, bu Sulaymon og‘alar qochgani joy topolmay qolsin...

Deraza yonida turarkan, Boburning yodiga polkovnik Yodgorovning hayrlashish arafasida aytganlari tushdi. “Shimoliy afg‘on narkokartellari o‘rtasida ko‘rinmas urush avj olgan. Ikki yirik narkokarchalon Nodim Qozishoh va Sulaymon Karim o‘rtasidagi esa eng dahshatlisi. Ikkilasi hozircha kelishib turishga majbur...”. Boshqa ma’lumotni esa Andreyning hujjatlaridan o‘qidi. “Roman Bulanov hozir har ikki narkokartelning boshini bir qilishga urinmoqda va hozircha uning ishlari muvaffaqiyatli amalga oshmoqda...”.

“Avval Sulaymon Karim og‘a, keyin Nodim Qozishoh!”, - pichirladi Boburning lablari. “Gera-M” uchun Andreyning odamlari kelishi mumkin...”.

2

Shom arafasi quyosh Mag‘rib ufqini qontalash qilgan. Zaif torta boshlagan uning nurlari shaharning g‘arib, ko‘rimsiz uylarini, shahar ortidagi bag‘ri tiliklangan, nurab, ushalib tusha boshlagan tuproqtepalarni silab-siypab so‘nayotgandek tuyuladi. Bu shaharda Kunbotishni kuzatayotgan kishi kufrona xayollarga ham borishi mumkin: balki quyosh ertaga bu shaharga qaytmas! Ammo, odam bolasining o‘ylaganlari doim ham amalga oshavermas. Har oqshomdan so‘ng subhi koziblaru sodiqlar bor. Va yana har bir musulmoni komil borki, Qiyomat qadar quyoshning bu tartibotida chekinish bo‘lmasligini yaxshi biladi. Dunyo yaralibdiki bu shaharda ham mashriq ufqida ko‘ringan quyosh albatta mag‘rib ufqiga bosh qo‘yadi.

Deraza yonida quyosh botishini kuzatib turgan Boburning xayoliga ham shu o‘ylar mehmon bo‘ldiyu, azal qonunlarini eslab, miyig‘ida kulib qo‘ydi. U qo‘lidagi soatga qarab qo‘ydi. Yana o‘n besh daqiqadan so‘ng og‘a uni kechki ovqatda kutadi. Shuni xayolidan o‘tkazib ham ediki eshik ohista taqqilab, o‘ylarini buzdi. U eshik yoniga borib, uni ochdi. Ostonada barvasta yigit turardi.

–Og‘am sizni yo‘qlayaptilar, –tashrifini izohlagan bo‘ldi u.

–Yaxshi.

Bobur shundoq ham tayyor edi. Eshikni yopib, yigitning ortidan ergashdi. Ular naqshinkor yog‘och zinalardan birinchi qavatga tushishdi. Hovliga chiqishib, Sulaymon og‘aning mehmonxonasiga kirishdi. Mehmonxona milliy ruhda ziynatlangan, devorlariga turli naqshlar o‘yilgan, oyoq ostilariga qalin eroniy va turkman gilamlari to‘shab tashlangan. Mehmonxona o‘rtasidagi keng xontaxta turli noz-ne’matlar bilan to‘ldirib tashlangan. To‘rda, barqut qoplangan bolishlarga suyanib og‘a, uning chap tomonida esa qirq-qirq besh yoshlardagi kishi o‘tirardi. U Boburni ko‘rishi bilan o‘rnidan turib oldi.

–Kel, Qodir, –Sulaymon og‘a og‘ir qo‘zg‘olib, chordana qurib o‘tirib oldi. –Tanish, mening ukam Holid!

Bobur qo‘lini uzatib, uning ko‘zlariga qarab qo‘ydi. Sulaymon og‘aning ukasi Holid Karimiy Dovar. O‘tmishining ko‘p sahifalari qorong‘u, chalkash. Vaqtlar o‘tib, ayrim to‘rbetlar4, hususan Wikipedia va Wikileaks da afg‘on narkokartellaridagi asosiy shaxslar haqida gap ketganda Holid Karimiy Dovar ismi ham sanab o‘tiladi. Ammo uning asosiy ishlari faqat maxsus xizmatlarning “mutlaqo mahfiy” tamg‘ali qalin-qalin jildlarida saqlanadi, xolos. Uning ismi mashhur to‘rbetlarda paydo bo‘lishiga qadar xali yana ikki yillar fursat bor edi. Ungacha Bobur uni polkovnik Yodgorov tartib bergan muxtasar hujjatlaru Andreylar aniqlagan ma’lumotlardan biladi.

–Siz haqingizda avval ham eshitgandim, –dedi Bobur.

Holid unga ishonqiramay qaradi. Bobur uning nega shubhalanayotganini sezdi. Holid Karimiy Dovar qora o‘tmishini turli nomlar bilan yashirgandi. Hukmikush urushlarda, avom orasida va akasining ishlarida u har hil nomlarda ko‘rinish berardi. Holidiy Alvon, Holid Karimiy, Holid Karimiy Dovar.

–Qaerlarda eshitgansiz?

–Urusiyada, –kuldi Bobur.

–Urusiyada?!

–Bo‘ldi, maydalashaverma, uruslar eshitgan bo‘lsa Qodirda nima ayb! –suhbatga aralashdi Sulaymon og‘a.

Bobur jilmayib, o‘ng‘aysiz tanglikni yumshatgan bo‘ldi. Sulaymon og‘aning taklifini ham kutmasdan uning qarshisiga o‘tirib, chordana qurib oldi. Unga bir muddat tikilib qolgan Holid esa taajjublariga izohlar ololmay, joyiga o‘tirdi. Boburning gaplari uni chuqur taraddudga solib qo‘ygandi. Boburning ham maqsadi shu edi, uning ko‘ngliga shubha-gumonlar uchqunini tashlash.

–Qanday hordiq chiqarding, Qodir? –so‘radi Sulaymon og‘a.

–Alhamdulilloh, og‘a.

–Ma’qul.

Sulaymon og‘a uning qarshisidagi taqsimchaga yaxna etdan solib, so‘radi:

–Urusda nima gaplar, sen bilan yozilib gaplashib ham ololmadik.

–Urusda gap ko‘p, aka, shuning uchun oldingizga keldimda, og‘a.

–Qanaqa gaplar?

Bobur avvaliga cho‘ntagidan buklangan qog‘oz chiqarib, uning oldiga qo‘ydi.

–Qog‘ozdagi muhrni taniysizmi, og‘a?

Sulaymon og‘a sergak tortib, qog‘ozni ochdiyu undagi muhrni ko‘rib, taajjubi quyuq tortdi.

–Buni qaerdan olding?!

–Shunaqa muhrlaringiz bor uruslar qo‘liga yetib boradigan molingizda.

–Keyinchi?

–Shu muhr bilan boradigan mollaringiz toza emas, og‘a. Siz nisbatan toza geroinni sotasiz. Ammo, geroin manzilga yetib borgunicha, unga har hil narsalarni aralashtirib tashlashadi.

Sulaymon og‘a terdan yiltiragan boshini oq matoda artib, unga ishonqiramagandek qarab oldi.

–Boshqa narsa aralashtirishlarini eshitmagan ekanman, –ochig‘ini tan oldi u.

–Ko‘p narsalarni bilmaysiz, og‘a. Sizning molingizdagi geroinning tozaligi 70–85 %. Ammo, bozorda sotilayotganda uning tozaligi 50%dan ham oshmaydi.

–Nahotki?! Buni kim qiladi?

–Javhar.

–Sen qaerdan bilasan? –bu safar Holid savol berdi.

–Afg‘on molini kim oladi? Javhar! Uni kim ruslarga sotadi? Javhar! Ruslar yarmi dimedrol bo‘lgan qoradori olishadi undan.

–Dimedrol?!

Bobur jilmaydi.

–Shunaqa, og‘a, dimedrol.

–Mening mollarimni faqat Javhar oladi! Sulaymon og‘aning ko‘zlari katta-katta ochilib ketdi. –Qodirning gaplari to‘g‘ri. Uning qo‘li bor bu ishlarda! –Yaramas.

Boburning ko‘zlari, agar diqqat bilan e’tibor berilsa, ilk muvaffaqiyatdan xursand bo‘lgan kishining ko‘zlaridek porladi. Ammo, u nigohidagi ma’noni darrov o‘zgartirib, yuzidagi jiddiy ifodani saqlashga urindi.

–Javhar bilan jiddiy gaplashib olishim kerak shekilli! –tishlari orasidan tupuk sachratib gapirdi Sulaymon og‘a.

–Og‘a, hozir buning hojati yo‘q, –sovuqqonlik bilan dedi Bobur. – Javhar bilan orangiz buzilsa ruslarga molingizni qanday sotasiz? Ruslar esa faqat Javhar orqali afg‘onlar bilan oldi-berdi qilishadi.

Sulaymon og‘a uning mantiqi qarshisida o‘ylanib qoldi. Bobur to‘g‘ri gapirdi. Hozir ruslar orasida eng kuchlisi Rohib. U esa to‘g‘ridan–to‘g‘ri afg‘on narkokartellari bilan gaplashmaydi. Afg‘onlar va Rohib orasidagi ko‘prik – Javhar. Arqonni uzun tashlash kerak.

–Nega Rohib molni olayotganida tekshirib olmaydi, shunisiga hayronman, –so‘radi Sulaymon og‘a.

–Javhar Rohibni “afg‘onlar past sifatli mol tayyorlaydilar”, deya ishontirgan, –dedi Bobur. – Shuning uchun Rohib bunday narsalarga ko‘z yumadi.

–Ablah! Yaramas! –g‘azablandi Sulaymon og‘a. –Hamma biladi, mening mollarim eng toza mol! Keyin, Nodim Qozishoh ham toza mol bilan savdo qiladi. Agar u bu gapni eshitsa, Javharni burda-burda qiladi!

–Shuning uchun Qozishoh ham bilmagani durust, og‘a, bo‘lmasa ikki o‘rtada urush chiqib, Rohib bilan o‘rtadagi aloqa yo‘qoladi. Aytadilarku, taom uzatgan qo‘lni kesmaydilar, deb!

–Bu gaping ham to‘g‘ri, Qodir. Sen ancha miyali yigit ekansan.

Bobur bosh irg‘ab qo‘ydi, xolos.

–Og‘a, sizga boshqa narsani aytmoqchiman, – suhbat mavzusini keskin o‘zgartirib yubordi Bobur. –Menga bir–ikki narsalarda yordam berishingiz kerak.

–Gapir.

–Birinchidan, men molingizni o‘z ko‘zim bilan ko‘rmoqchiman. Tarkibigacha! –dedi Bobur.

–Sen menga ishonmayapsanmi, Qodir?

–Men sizga ishonaman, og‘a! Ammo, ruslarga toza mol tayyorlashingizni qanday isbotlab berasiz?

Boburning bu gapi Sulaymon og‘ani ancha bo‘shashtirib qo‘ydi.

–Yaxshi. O‘zing ko‘rasan. Kerak bo‘lsa, tarkibigacha olasan.

–Yaxshi, og‘a.

–Men Nodim Qozishohning molini ham ko‘rmoqchiman? –uning ko‘zlariga tik qaradi Bobur.

–Qozishohning moli nimaga kerak senga? Agar undan mol olmoqchi bo‘lsang, mana men o‘rtada turib...

–Gap unda emas, og‘a. Javhar undan ham geroin oladi. Uning geroiniga siznikini ham aralashtirishlari mumkinmi?

Sulaymon og‘a ikkinchi marta unga e’tiroz bildirolmay qoldi.

–Bu gaping ham to‘g‘ri, Qodir!

Aslida Boburning maqsadi Qozishoh bilan tanishish. Agar u Sulaymon og‘aga shunday desa, uning ko‘ngliga turli shubha–gumonlar oralaydi. Molini bahona qilib, maqsadiga xamirdan qil sug‘urgandek erishishi mumkin. Bundan u ustalik bilan foydalandi.

–Ertalab molni ko‘rasan, - dedi Sulaymon og‘a.

–Yaxshi, –dedi Bobur.

–Taomdan ol, qolgani bir gap bo‘lar, Qodir, –Sulaymon og‘a o‘zini hotirjam ko‘rsatishga urinsada ich-ichini it tatalardi.

3

Shaharda o‘z tashvishlari bilan o‘ralashib qolgan odamlar ko‘rinadi. Ora–sira kir–chir bolalar, burqaga o‘rangan ayollar ko‘zga tashlanadi. Sulaymon og‘aning oynadan tashqariga qarab ketayotganini ko‘rib, u o‘yga berildi. Afg‘on qoradorisining asosiy qismi Tojikiston va Qirg‘iziston orqali shimolga, Rossiyaga yuboriladi. Ko‘plar bu ishlarning ortida xatto transmilliy narkokartellar turishini hayoliga ham keltirmaydi. Boburning yodidan polkovnik Yodgorovning aytganlari o‘tdi. “Afg‘on qoradorisini tayyorlash, uni eksport qilishda ikki yuzga yaqin narkokartel ishtirok etadi. Bu degani shuncha narkolaboratoriya, shuncha jinoiy tuzilma...”.

Mashinaning sekinlaganidan uning hayoli uzildi. U qaerga yetib kelganiliklarini bilish uchun tashqariga qaradi. Oddiy qishloq ko‘chasi. Paxsa uylar. Chang, tuproqli ko‘cha. Odamlar esa ko‘rinmaydi. “Prado” tor, ilonizi ko‘chadan o‘tib, boshqa uylardan farqlanmaydigan uy yonida to‘xtadi. Haydovchi darrov mashinadan tushib, Sulaymon og‘a o‘tirgan tomonning eshigini ochdi. U mashinadan tushdi.

Haydovchi uy eshigini ochdi. Avval Sulaymon og‘a, uning ortidan Bobur kirishdi. Tashqaridan kimsasiz ko‘rinadigan uy hovlisida hayot qaynaydi. Yuk ko‘targan ishchilar, oq kiyimli mutaxassislar u yoqdan–bu yoqqa o‘tib turishadi. Sulaymon og‘a ochiq turgan eshiklardan birini ko‘rsatib, o‘zi ham shu tomon yurdi. Bobur uning ortidan ergashdi. Ichkari keng, yorug‘, oyoq ostiga keramik kafel yotqizilgandi. Ular uzun koridordan uzoq yurishib, eng oxiridagi eshik qarshisida to‘xtashdi. Eshik ostidagi qurollangan soqchilar darrov eshikni ochib qo‘yishdi. Sulaymon og‘a yonida turgan Boburga bir qarab olib, ichkariga kirdi. Bobur uning ortidan ostona hatladiyu ko‘zlariga ishonmadi: rosmana laboratoriya! Baland bino katta–katta derazalar sabab juda yorug‘, kishi hayratlanarli darajada toza. Eshikdan kirilib, temir zina orqali pastga tushilardi. Quyida esa asosiy jihoz–qurilmalar. Go‘yoki yirik ilmiy–tadqiqot institutining tajribalar o‘tkaziladigan kimyo laboratoriyasi. Jihozlarda oppoq kiyimdagi kishilar ishlashadi.

–Mening laboratoriyam! –fahr bilan gapirdi Sulaymon og‘a.

Bobur bosh irg‘ab qo‘ydi.

Ular yurishda davom etishdi. Sulaymon og‘a telefonida kim bilandir gaplashdi.

–Laboratoriyani tayyorla, mijoz bor! –dedi u.

Bino adog‘idagi mo‘‘jaz xonada eng so‘nggi mahsulot – geroin tahlil qilinardi. Bu xonada to‘rt kishi tajribalar o‘tkazardi. Biri eng oxirgi rusumdagi kompyuterda ishlamoqda, ikkinchisining qo‘lida rangli suyuqlik quyilgan kolba va probirka. Qolgan ikkitasi tsentrifuga ustiga engashib, nimalarnidir maslahat qilishardi. Xonaga Sulaymon og‘a kirib kelganida ularning hammasi ishlarini yig‘ishtirib, xo‘jayin qarshisiga chiqishdi. Sulaymon og‘a ular bilan birma–bir ko‘rishdi. Xodimlar og‘aning uzatilgan qo‘lini olib, o‘pib, tavof qilishardi. Bu Boburning sergak nazaridan chetda qolmadi.

–Eng oxirgi qadoqlangan molni olib kel! –buyurdi og‘a.

Xodimlardan biri darrov polietilen idishga qadoqlangan geroinni og‘aning qo‘liga tutqizdi. Og‘a uni obdon ko‘zdan kechirib, Boburga uzatdi.

–Toza mol, bunaqasi Rossiyada juda xaridorgir, Qodir. O‘zing bir ko‘r.

Bobur qo‘lidagi og‘uga nazar soldi. Ajal laboratoriyasida tayyorlangan oq kukun qancha–qancha insonlarning boshiga etadi. Bu Sulaymon og‘alar birovlarning baxtsizligi ustidan daromad topadilar.

–Ma’qulmi? –og‘aning ovozi o‘ylarini buzdi.

Bobur bosh irg‘ab qo‘ydi. Sulaymon og‘a uning qo‘lidan molni olib, uni yirtdida bir chimdim oq kukun oldi. Uni kichik shisha idishga uzatib, yonida qo‘l qovushtirib turgan xodimiga berdi.

–Darrov tarkibini aniqlab ber, mijozim juda qiziqyapti!

Xodim idishni olib, unga qandaydir shaffof suyuqlik quydi. So‘ng, shisha idishni boshqa jihozga joyladi. Ko‘p o‘tmay, kompyuter monitorida raqamlar ko‘rindi. Xodim uni printerdan chiqarib, Sulaymon og‘aga uzatdi.

–Mana, Qodir, o‘zing ko‘r, har doimgidek to‘qson sakkizdan kam emas! –uning yuzi mamnun porladi.

Bobur yana bosh irg‘ab qo‘ydi.

–Ma’qulmi? –so‘radi og‘a.

–Ma’qul! –dedi Bobur jilmayib.

–Men senga shu molni taklif qilayapman, Qodir! Sen bo‘lsa menga ishonmay, laboratoriyangni ko‘ray, molingni tarkibini bilay, deysan!

Bobur jilmayib qo‘ydi.

–Menda xato o‘tgan bo‘lsa uzr, og‘a!

–Hechqisi yo‘q! Qani yur bo‘lmasam, boshqa xonalarni ham ko‘rsatay! –og‘a qo‘li bilan qaysi tomonga yurishlarini ko‘rsatdi.

–Aytgandek, kechqurun bazm bo‘ladi, –dedi Sulaymon og‘a. –Birga boramiz!

–Qaerga, og‘a?! –ajablandi Bobur.

–O‘zing so‘radingku, Qozishoh bilan uchrashmoqchiman, deb!

Bobur darrov sergak tortdi. Bazm? Qozishoh? O‘rgimchak to‘ri...

–Yaxshi, og‘a!

–Yur, sayohatimiz hali tugagani yo‘q.

Sulaymon og‘a laboratoriyasining hamma xonalarini ko‘rsatib bo‘lgach, Bobur so‘radi:

–So‘raganning aybi yo‘q, og‘a, bir narsa so‘rasam bo‘ladimi?

–So‘ra, aybi yo‘q.

–Agar sir bo‘lmasa, laboratoriyani qanday qurdingiz? Uncha–munchasi bunaqasini qura olmaydi.

–Menda pul bo‘lgan, Qodir. Puling bo‘lsa changalda sho‘rva! O‘sha ruslar ham qurgan, amerikaliklar ham qurgan! Kerak bo‘lsa, yigitlarimni kimyoga ham o‘rgatishgan!

Sulaymon og‘a boshqa gapirmay yurishda davom etdi. Boburga esa shuning o‘zi kifoya qildi. Ular binoning orqa tomoniga chiqishdi. Bu tomonda esa bir to‘da bolalar kichik–kichik qoplarni tashishardi. Ularni ko‘rib Boburning rahmi keldi.

–Bolalar... nima qilishyapti, og‘a?! –so‘radi u.

Sulaymon og‘a ular tomon bepisand va e’tiborsiz nazar tashlab oldi.

–Ishlayapti, Qodir!

–Ishlayapti?!

Sulaymon og‘a zaharxanda kuldi.

–Ko‘rib turibsanku o‘ynamayotganini, qani, yur!

Bobur ularga bir muddat qarab turdida og‘aning ko‘p ajablantirib, bolalarning oldiga bordi.

Dunyodagi eng qabih jinoyat bolalarga qarshi qilingan ishdir, derdi Bobur. U hamma shafqatsizliklarni ko‘rdi. Necha–necha qirg‘inlarda bo‘ldi. Ammo, bolalarga qilingan shafqatsizliklarni eshitgani yoki ko‘rgani asablari dosh bermasdi. Shuning uchun, og‘aning korxonasida qoplarda yuk tashiyotgan bolalarni ko‘rib, uning rosa ko‘ngli ezildi.

Bashang kiyingan yigitning o‘zlari tomon kelganligi bolalar ham qiziqtirib qo‘ydi. Bobur o‘ziga yaqin turgan bolaning qopiga qarab, so‘radi:

–Qopingdagi nima?

–Ko‘knori, –bola o‘ylab ham o‘tirmay javob berdi.

“Bu yerlik dehqonlarning asosiy daromad manbai!”, –o‘y o‘tdi Boburning hayolidan.

–Ota–onang bormi? –so‘radi Bobur o‘sha boladan.

Bola boshini saraklatdi.

–Onam bor, xolos, –so‘ng javob berdi bola.

–Shunday degin, –o‘ychan dedi Bobur.

–Qodir! Ketdik endi! –Sulaymon og‘aning ovozi eshitildi. Bobur unga qaradi.

–Bular korxonamda ishlab, non puli topadilar, –izoh bergandek bo‘ldi Sulaymon og‘a.

Bobur g‘ijindi. Ba’zida Sulaymon og‘a kabilarning qo‘lidan kuniga million–million dollar pullar kissadan kissaga, bir hisob raqamidan boshqasiga o‘tadi. Bir oqshomdagi oddiy bir ziyofatiga sarflanadigan pullarga qancha–qancha odamlarning qorni to‘yadi. Ammo, ota–onasidan ajralgan yetimlaru yolg‘iz qariyalar uchun sariq chaqa topilmaydi. Topilsa ham, avval o‘sha yetimlarni ko‘knorining hidiga mast qildirib, obdon ishlatadi; qariyalarni hech bo‘lmasa, korxonasining hovlisini supurtirib, ochdan o‘lmasin deya qo‘liga bir burda qotgan non tutqizadi.

–Bunaqalar ko‘pmi shaharda? –so‘radi Bobur bolalar tomon bosh irg‘ab qo‘yarkan.

–Men qaerdan bilay, Qodir! Qiziq gaplarni gapirasan–a! –Sulaymon og‘a uning yelkasiga asta shapatilab qo‘ydi. –Tezroq yur, tayyorgarlik ko‘rishimiz kerak. Kechqurungi ziyofatda nozik mehmonlar ishtirok etadi.

Bobur laboratoriyani yana bir bor ko‘zdan kechirdi. O‘zini Sulaymon og‘aning gaplarini eshitayotgandek ko‘rsatsada, miyasida turlik rejalar tuzila ketgandi. Yangi giyohvand modda “Gera-M”ning shimoldagi narkokartellarning ikkitasida tayyorlanish ehtimoli juda katta. Birinchisi Sulaymon Karimniki, ikkinchisi Nodim Qozishohniki. Polkovnik Yodgorov qo‘lga kiritgan ma’lumotlariyu Andreyning hujjatlarida moddaning dastlabki miqdorlari olingani qayd etilardi. Ammo, qaysi kartel va kimlar ishlab chiqarishi sirligicha qolgan.

-Nega xayol surib qolding!? –Sulaymon og‘aning shang‘illagan ovozidan uning o‘ylari uzildi. U o‘zini jilmayishga majbur qilib, qo‘llarini ikki tomonga yozdi. Hech narsa qilmayapman, degandek.

-Ketdik bo‘lmasam, -dedi Sulaymon og‘a.

Bobur unga bosh irg‘ab, ortidan yurdi. Qadam tashlarkan, uzilib qolgan rejasini xayolida jonlantirdi. Agar o‘sha modda faqat oz miqdorda ishlab chiqarilgan bo‘lsa, unda butun boshli laboratoriyadan uning izlarini topish qiyin. Balki biror yerda u haqda ma’lumotlar saqlanayotgandir. Bunga Boburning ishonchi komil edi. Chunki, murakkab tarkibli kimyoviy moddani olish uchun qanday moddalar qancha miqdorda va qanday sharoitlarda qo‘shilishi batafsil izohlangan bo‘lishi kerak. Xuddi dasturi amal kabi. Busiz aslo iloj yo‘q. Bundan kelib chiqadiki, anavi olimlar yoki Sulaymon og‘aning kompyuterlarini titkilab ko‘rish, laboratoriyadagi modda namunalarini tahlil etish kerak. Shunda ko‘p narsalar oydinlashadi. So‘nggi o‘yi unga mantiqli ko‘rindi. Bobur shahdam qadamlar tashlab, hiyla oldinga o‘tib olgan Sulaymon og‘aga yetib oldi. U bilan birga qadam tashlarkan, polkovnik Yodgorovning aytganlari yodiga tushdi:

-Mana bu kapsulalarni yoningda saqla, -ko‘rinishidan oddiy glyukoza yoki tuzli eritmalar qadoqlanadigan shisha idishchalarni yodga soladigan kapsulalarni bergandi polkovnik. –Bu kimyoviy moddalar bilan “Gera-M”ni aniqlash mumkin. Kimyo fanida buni sifat reaktsiyasi deyiladi. Agar giyohvand modda tarkibida “Gera-M” bo‘lsa eritma binafsha, geroinning o‘zi bo‘lsa, qizil rangga bo‘yaladi. Qani, qaytarchi!

-“Gera-M” bo‘lsa binafsha, geroin bo‘lsa qizil rang hosil bo‘ladi, o‘rtoq polkovnik.

-Imtihondan o‘tding, Erkinov!..

“Imtihon endi boshlanayapti, - o‘y o‘tdi Boburning xayolidan. –Qiladigan ishlarimiz ko‘pga o‘xshaydi...”

4

Go‘yoki boshqa yurtga borib qolishgandek. Qarshilarida saroyni eslatadigan bino. Oldida favvoralari havoda turli shakllar hosil qilayotgan hovuz. Bino va hovuz o‘rtasidagi keng yo‘lakka mashinalar kelib to‘xtar, ularni qurollangan soqchilar qarshi olib, mehmonlarni o‘zlari bilan ergashtirib, binoga olib kirib ketishardi. Binoning kiraverishida mahobatli ustunlar ikkinchi qavatdagi ayvonga yelka qo‘ygan. Bobur ayvon, unga yondoshib ketadigan bog‘ni darrov nazaridan o‘tkazib oldi. Hamma yoqda soqchilar, ratsiya ko‘targan maxsus xodimlar. Sirtdan qaraganda xuddi maxsus harbiy ahamiyatli joyga o‘xshaydi.

Sulaymon og‘a va Boburni ichkariga boshlab kirishdi. Keng, baland shiftdagi ulkan billur qandildan charog‘on vestibyulda kechaning asosiy mehmonlari to‘planib, suhbat qurishar, kulishardi.

Sulaymon og‘a va Boburni o‘rta bo‘yli, oppoq kostyum–shimli, kalta soqoli o‘ziga juda yarashgan kishi qarshiladi. Uning ko‘zlari porlab turar, labidan doim tabassum arimaydiganek ko‘rinadigan bu kishiga yaxshilab razm solinsa, qirq ikki–qirq besh yoshlarda ekanligini sezish mumkin.

–Xush kelibsiz, og‘am! –u Sulaymon og‘ani bag‘riga bosdi. So‘ng, uning ortida turgan Boburga qo‘l uzatdi.

–Tanishing, birodar, mening yangi hamkorim, –dedi Sulaymon og‘a, –Qodir Magomedov! Qodir, bu kishi mening birodarim Nodim Qozishoh!

Nodim Qozishoh!? Bobur uning ko‘zlariga tikildi. Bir qarashda bu ko‘zlarning nima deyayotganligini, ulardagi ma’noni o‘qish mushkul. Sulaymon og‘a uni afg‘on hazoralaridan, degandi. Bobur esa uning yuz–ko‘zidan hazoralarga hos belgilarni topa olmadi. Qozishohning ko‘zlari yirik, soqol–mo‘ylovi qalin va qora.

–Hurmatli og‘am sizni hazoralardan deb tanishtirgandilar. Ammo, sizda ularning qiyofasini topa olmadim, –dedi u.

Qozishohning yuzi darrov jiddiy tortdi. Jilmayib turgan lablari qattiq qimtildi.

–Bu gapingiz bilan meni rosa hayratga solib qo‘ydingiz, Qodir, –ochig‘ini tan oldi u. –Otam hazoralardan, onam esa tojik. Tomirimda hazora qoni oqayotgan bo‘lsada, qiyofam tojiklarniki. To‘g‘ri topdingiz.

Qozishoh shunday degach, negadir unga sinovchan tikilib qoldi. Boburning nazarida, narkoolamning eng e’tiborli fuqarolaridan biri Nodim Qozishoh bu olamda faqat men bunday narsalarning farqiga boraman, degan o‘yda bo‘lganu bugun shu e’tiqodiga darz ketgan.

–Siz bilan nafaqat oldi–berdi, balki boshqa ko‘p narsalar bilan suhbat qursak bo‘ladi, shekilli! –Qozishohning dilidagi o‘ylari tiliga ko‘chdi.

–O‘ylaymanki, bu borada sizni zeriktirib qo‘ymayman! –dedi Bobur.

Qozishohning lablariga yana tabassum qaytgandek bo‘ldi.

–Sizlarni ostonada ushlab qolibman, ming bor uzr! Qani, ichkariga yuraylik, hamma kelgan! –Qozishoh o‘zini asta chetga olib, mehmonlarini oldinga o‘tishni so‘radi. Avval Sulaymon og‘a, so‘ng Bobur yurishdi.

Ziyofatda Ivane Mavani ko‘rish Boburning yetti uxlab tushiga ham kirmagandi. Mava ancha narida ikki kishi bilan ruschada gaplashib o‘tirardi. Bobur uning tashrifidan angladiki, bu oqshom jiddiy mashvarat bo‘lajak! Ahli mashvarat muhim ishlardan bahs yuritajak!..

Qayoqlargadir yo‘q bo‘lib ketgan Sulaymon og‘a birdan Boburning qarshisida paydo bo‘ldida shivirladi:

–Qodir, sen bir pas nafas rostlab turasan, ichkarida muhim ishni hal qilishimiz kerak, shekilli.

Bobur darrov tushundi. U og‘aning yelkasiga qo‘lini qo‘yib, “ma’qul” degandek bosh irg‘adi. Yelkadan qo‘lini asta tushirarkan, og‘aga bildirmay oldindan tayyorlab qo‘ygan mahfiy eshitish qurilmasi – tugmadek diskni uning kostyumi cho‘ntagiga joylab qo‘ydi. Sulaymon og‘a ketishga endi chog‘langanida ularning qarshisiga Qozishoh chiqib keldi. U jilmayib, gap boshladi:

–Hurmatli mehmonimizni bir ozga yolg‘iz qoldiramiz, uzr. Xos xodimim, –Qozishoh ortidagi yigitga yengilgina bosh irg‘ab qo‘ydi, –Nasib afg‘oniy g‘oziy, sizga hamroh bo‘lib turadi.

Nasib afg‘oniy g‘oziy?! Ko‘zlarida taajjub uchqunlari jilva qilmasligi uchun Bobur o‘zini e’tiborsizdek ko‘rsatishga tirishdi. Ammo, ko‘nglida turlik o‘y–hayollar aylanardi. Bu o‘sha Nasib afg‘oniy! Tojik tog‘larida jangarilar to‘dasi bilan kezib, O‘zbekiston chegaralarigacha borgan. Xudo omadini berdi o‘shanda, bo‘lmasa Boburning o‘qiga uchardi. Demak u hozir, Nodim Qozishohning xos tan soqchisi.

–Qodir! – u qo‘lini cho‘zdi. –Avvallari siz haqingizda eshitmagan ekanman.

Nasib kuldi.

–Bizning ishimiz qoradori oldi–sotdisi emas, shunga eshitmagan bo‘lsangiz kerak, –dedi u.

–Agar sir bo‘lmasa, nima ish bilan shug‘ullanasiz? –so‘radi Bobur.

Nasib yana kuldi.

–Qo‘limdan bir ish keladi –otish!

–Asosiysi qanday va kimga otish, –dedi Bobur.

Nasib “to‘g‘ri” degandek bosh irg‘adi. Bobur hayron bo‘ldi: Nasibning ismiga “g‘oziy” so‘zi qanday qo‘shilib qoldi? U ko‘p o‘ylanavermasdan nigohini Ivane Mava o‘tirgan tomonga ko‘chirdi. Ular endi Sulaymon og‘alar bilan birga Qozishohning ortidan ichkariga kirib borardi. Sulaymon og‘a Qozishohdan qolmaslik ilinjida qadam tashlar, Qozishoh esa unga nimalarnidir gapirardi. Bobur Nasibga “uzr” degandek bosh irg‘ab, undan ancha uzoqlashgach, mahfiy eshitish qurilmasini ishga tushirdi.

–Uni qanchadan beri taniysan, og‘a? –Qozishohning ovozi eshitildi.

–Uni ko‘rganimga ko‘p bo‘lgani yo‘q. Shundoq bo‘lsayam, ta’rifi o‘zidan oldin bu yoqlarga kelgan, –Sulaymon og‘aning ovozi eshitildi.

–Ishonayapsanmi unga?

–Ishonmasligim uchun menga sabab aytchi?

–Mayli, kengashdan keyin bafurja gaplashamiz.

–Yaxshi...

Garchi Boburni hayotda endi ko‘rib turgan bo‘lsada Nasib afg‘oniy ko‘nglida shubha va gumonlar olovi gurillab ketdi. Bobur odatiy qoradorifurushlarga o‘xshamaydi. Uning ko‘zlari jiddiy, sabrli; nigohida qat’iylik seziladi. Nasib uni bir muddat kuzatib turgach, bu masalada Qozishoh bilan gaplashishni ko‘ngliga tugib, nari ketdi.

5

Tashqarida etni junjiktiradigan shaboda turgan. Bobur qo‘ylagining yoqasini ko‘tarib, o‘zini panaga oldida mahfiy eshitish qurilmasini ishga tushirdi. Avval shovqin, kimnidir yo‘talgani, uziq–yuluq so‘zlar eshitilib, keyin hammasi tiniq tortdi. U Qozishohning ovozini tanidi:

–...Haligacha bir to‘xtamga kela olganimiz yo‘q, janoblar. Hammamizning umidimiz general Kramarenkodan edi. Uni qamoqqa olganlaridan beri ishimiz oldinga siljiyotgani yo‘q...

Boburning hayolida “general Kramarenko” so‘zlari aylana boshladi. General Kramarenko Rossiyada so‘nggi vaqtlarda ko‘tarilgan yirik shov–shuvlarning asosiy mavzusi edi. U haqda yozmagan ommaviy axborot vositalari qolmadi. Yirik nashrlarning bosh sahifalaridan general Kramarenko anchagacha tushmadi. Uning “qahramonligi” shunda ediki, u armiya samolyotlarida geroinni Rossiyaga yetkaza boshladi. Qoradorining armiya samolyotlarida tashilishi jahon jamoatchiligi oldida hukumatning o‘zini ham shubha ostiga qo‘yib qo‘ydi. Shundan keyin general Kramarenko hibs etilib, Butirkaning alohida kamerasiga tashlandi.

–Balkim rus og‘aynilarimizning so‘zlarini eshitarmiz, – dedi Sulaymon og‘a.

–Bizlarga taklif etilgan loyiha, –Mava suhbatga qo‘shildi, –ancha... tavakkal reja. Sababi, Markaziy Osiyo masalasida jiddiy bosh qotirishimiz kerak. Siz aytgandek, qurolli guruhlarni u yerga yuborish, notinch vaziyatni yuzaga keltirish hazilakam ish emas.

Boburning yodiga polkovnik Yodgorovning gaplari tushdi: “Xaosni boshqarish uchun avvalo o‘sha xaosni yaratish kerak!”. Demak, kengash qurolli to‘dalar yordamida Markaziy Osiyoning qaysidir bir joyida tartibsizlik keltirib chiqarish loyihasi ustida bosh qotirmoqda. Polkovnik Yodgorovning aytganlarida jon bor ekan: bekorga Rohib afg‘on jangarilarini yollashni rejalashtirmagan. Bu qoradori dunyosi naqadar tuban, jirkanch qonun–qoidalar asosida ish ko‘rishiga Bobur yana bir bor amin bo‘ldi.

Kimnidir bo‘g‘iq ovozda so‘zlashi Boburning o‘ylarini buzib yubordi:

–Menga Rohibning loyihasini aytishgandi, birodarlar. Hozirgina aytib o‘tildi – hazilakam ish emas, ammo tavakkal qilishga arziydigan reja...

“Kim ekan u?!”, –Boburning boshi qotdi. “Nega uni bilmayman?”.

–Hamma molimiz joyiga yetib borayaptimi? –o‘sha kishi davom etdi. –Yo‘lda qancha–qancha molimiz qo‘lga tushadi, musodara etiladi. Agar mana shu loyiha amalga oshadigan bo‘lsa, ishonchim komilki, daromadlarimiz bir necha marta ortadi!

–Demak, anarxiya – bosh qurolimiz! – Qozishoh suhbatga aralashdi. –Ha, anarxiyani yuzaga keltirishimiz daromadlarimizni ancha oshirishi turgan gap.

Bobur bu narkokorchalonlardan bu qadar surbetlikni kutmagandi. Nari borsa, “shimol” dasturi bo‘yicha yangi “ekspeditsiyalar” ko‘paytirilishini kutgandi.

–Bu loyiha hojamiz, ya’ni Bulanovga tegishli, – davom etdi Mava. –U avvalroq ishga kirishib, shimoliy Afg‘onistondagi ayrim dala qo‘mondonlari bilan muzokaralar olib borgandi.

–Uning ishlarini juda qadrlaymiz, –uni quvvatladi Sulaymon og‘a. –U nafaqat o‘zi uchun, balki bizlar uchun ham foydali ishlarni qildi. Shaxsan men uni har qanaqasiga qo‘llab–quvvatlayman.

–Sulaymon og‘a! –unga murojaat qildi Mava. –Rohibni qanday quvvatlamoqchisiz? Ochiqroq aytavering.

–Men umumiy loyihaning o‘n foizini zimmamga olishim mumkin. Ya’ni, o‘n milliondan bir millionini men beraman.

–Ma’qul ish! –dedi Mava.

–Bu ish hammamizniki, –davom etdi Sulaymon og‘a. –Shundoq ekan, Rohibning loyihasiga hamma qo‘lidan kelganini ayamasligi kerak!

–Sulaymon og‘a juda to‘g‘ri gapni aytdilar, –Qozishoh suhbat tizginini qo‘liga oldi. –Agar og‘a o‘n foiz qo‘shsalar, u kishidan ko‘p aytishga haddim sig‘maydi – mendan ham o‘n foiz!

–Unday bo‘lsa, -notanish ovoz sohibi musohabaga qo‘shildi, -hammamizning chekimizga o‘n foizdan tushmoqda.

–To‘g‘ri, –bu safar Sulaymon og‘aning ovozi eshitildi. –Bu yerdagilarning loyihadagi ulushimi o‘n foiz!

–Qolgan ellik foizi Bulanovdan, to‘g‘ri angladimmi? –so‘radi Mava.

–Xuddi shunday, –dedi Nodim Qozishoh.

“Demak, kengashdagilar besh kishi”, –xulosa qildi Bobur.

–Bulanovga himmatingizni yetkazaman, –dedi Mava.

Boburning miyasi tez ishlay ketdi. Polkovnik Yodgorovning hisob-kitoblariga ko‘ra, “oltinchi yo‘lak” g‘oyasini amalga oshirish uchun tashkilotchilar kamida yuz million dollar mablag‘ topishlari kerak. Ammo hozirgi mashvaratda uning o‘ndan biri to‘planmoqda. Qolgani esa... g‘oya mualliflaridan.

–Janoblar, ishni puxta rejalashtirishimiz kerak, –Qozishoh yana suhbatga qo‘shildi. –Biz loyihaning ikir–chikirlarigacha tahlil etishimiz kerak. Loyihani qachon amalga oshiramiz, kimlar uning boshida turadi – bularni alohida muhokama qilishimiz ham kerak.

–Ukam Holid Karimiy Dovar, –Sulaymon og‘a davom etdi, –harbiy amaliyotlarni o‘z bo‘yniga oladi. U hozir men bilan. Qurol-yarog‘ va jangarilarni yollash uning vazifasi.

–Ma’qul, –Nodim Qozishoh uni quvvatlab qo‘ydi.

–Unda amaliyot boshlanadigan vaqtni aniq belgilashimiz qoladi, –fikrini bildirdi Mava.

–Buni puxta o‘ylab, keyin sizlarga yetkazamiz, –dedi Nodim Qozishoh.

–Qodir!

Bobur o‘zini yo‘qotmay, xamon cho‘ntagidagi qo‘li bilan mahfiy eshitish qurilmasini o‘chirib, ortga o‘girildi. Undan besh–olti qadamlar narida Nasib turardi.

–Bog‘da hayallab qoldingiz, havo salqin, –dedi u.

–Uzr, anchadan beri shunaqa salqinlarni sog‘ingan ekanman, –dedi Bobur.

Nasib ishonqiramay unga sinovchan nigohini qadadi. Uning ko‘zlari “baribir senga ishonmayman!”, deyayotgandek edi.

–Bir narsa so‘rasam maylimi? –Nasib unga savolomuz qaradi.

–So‘rang.

–Sir bo‘lmasa qaerda tug‘ilgansiz?

–Mahachqal’ada.

–Harbiyda bo‘lganmisiz?

–Ha, hamma qatori harbiy xizmatni o‘taganman, –Bobur uning nega bunday savollar berayotganini taxmiman angladi.

–Qanday qismda bo‘lgansiz?

Boburning miyasi endi aniq va ravon ishlay boshladi. Agar u qismning nomini aytsa, Nasib qurol turlarini ham so‘rashi tayin. Agar biror narsada adashsa, afg‘oniyning shubha–gumonlari yanada quyuqlashadi. Uchrashganlaridan beri uning yovqarash qilib yurganini Bobur sezib turardi.

–Harbiy havo kuchlarida bo‘lganman.

–Uchuvchi bo‘lganmisiz?

–Ha, –ishonch bilan javob berdi Bobur.

–Qanday samolyotlarni boshqargansiz?

Bobur o‘zini erkin tutishga harakat qildi. Oddiy qiziquvchanlik niqobiga o‘ralgan bu savollarda tajribali ovchining puxta to‘qilgan ov to‘ri yashirin ekanligini bilardi.

–Sobiq Ittifoq qiruvchi samolyotlari. Harqalay Amerikaning “fantom”lari emas, –javob berdi Bobur. –MIG-111 da uchganman.

Bobur bu bilan qanoatlanmadi. MIG-111 ning alohida hususiyatlari, boshqa qiruvchilardan farqini obdon tushuntirdi. Nasib javobdan qoniqqan bo‘lib, jilmayib qo‘ydi. Aslida uning ko‘zlarida “hali o‘yin tugagani yo‘q!”, degan ma’noni o‘qish mumkin edi.

–Yuring, ichkariga kiraylik, halizamon mehmonlar majlisni tugatishadi, –dedi Nasib.

–Xo‘p, –dedi Bobur. U Nasibning ortidan ergasharkan engil tin olib, “yaxshiyam Wikipedia5 bor ekan!”, –o‘y o‘tdi uning hayolidan.

Yoshligidan Bobur quvvayi hofizasining kuchliligi bilan ajralib turardi. Dadasi o‘g‘li hali yetti yoshga kirib ulgurmasdan Qur’ondan juda ko‘p suralarni yod oldirdi. Murakkab, shu bilan ilohiy go‘zal arabiy kalomdan xotirasi shakllangan bolakay yoshligidanoq ko‘plarni xatto hayratga solardi. Adabiyot o‘qituvchisi Boburga eski Chig‘atoy lafzida bitilgan hazrat Navoiyning murakkab g‘azalini sinfning o‘zida yod olishni buyuradi. U bir o‘qishdayoq g‘azalni yod oladi. Hatto, g‘azal ostida berilgan arabiy, forsiy so‘zlarning ash’ordagi ma’nolarini aytib, o‘qituvchini bir umrlik hayratiga sabab bo‘ladi.

Ikki yillar oldin Bobur Vikipediyada MIG–111 haqida maqola o‘qigandi. Ana shu maqolani hozirgina Nasibga aytib, hozircha vaziyatdan qutuldi. Lekin, katta o‘yinlar hali oldinda ekanligi, buyog‘iga endi hech qanday vikipediyalar yordam berolmasligini sezib turardi...

6

Ichkaridan Sulaymon og‘a chiqib keldi. Uning qovog‘i soliq, yuzi tund edi. Negadir Qozishoh va uning odamlari ko‘rinmasdi. Sulaymon og‘a Boburning yoniga keldi.

–Ketdik, Qodir, –dedi u.

Narkoolamning o‘ziga hos qonun–qoidalarini puxta egallaganidan Bobur ajablanib o‘tirmadi. U bo‘shab qolgan ayvonga qarab oldida og‘a bilan yonma–yon yura ketdi.

Hovli tashqarisida Qozishohning hamma soqchilari turardi. Sulaymon og‘a va u jipga o‘tirishib, shaharning katta ko‘chasiga tushib olishdi.

–Ichkarida nimani maslahatlashdinglar? –o‘zini bilmaganga olib so‘radi Bobur.

–Ko‘p narsalarni, –unga qaramay dedi Sulaymon og‘a. Uning kayfiyati yo‘qligini bilib, Bobur indamay qo‘ya qoldi.

–Darvoqe, –ko‘p vaqt ham o‘tmay gapirib qoldi og‘a, –bizni ovga taklif qilishdi, Qodir.

Bobur sergak tortdi. Qanaqa ov?! Narkokorchalonlarning hali bunaqa ko‘ngilxushliklari ham bormi? U o‘zini beparvo ko‘rsatib, so‘radi:

–Ov deysizmi, og‘a?

Oynadan tashqarini kuzatib ketayotgan Sulaymon og‘a u tomon yuzlanib, “ha”, degandek bosh irg‘adi.

–Nimalarni ovlaymiz, og‘a?

–Borganda ko‘ramizda, Qodir. Qiziq, avvallari Qozishohning ovga qiziqishi borligini bilmagan ekanman, –o‘ziga o‘zi gapirgandek dedi Sulaymon og‘a.

Boburning miyasi tez ishlay boshladi. Ovga qiziqishi mahfiy bo‘lgan Nodim Qozishoh. Ovdan muddao nima? Odatiy ko‘ngilochar “dastur”ga o‘xshamayapti.

–Yana kimlarni taklif qilishdi, og‘a? –beparvo so‘radi Bobur.

–Faqat sen va men, boshqa hech kim yo‘q. Qozishoh uncha–muncha kishilarni taklif qilavermaydi, Qodir.

Bobur bu taklif ortida boshqa narsalarni ko‘rmoqda edi. Hoynahoy, bunda Nasibning qo‘li bor. Ovni ular bekorga tashkil etishmayapti. Avvalgi zamonlarda sultonlar, podshohlar shikorga g‘animlarini ham taklif qilishib, ov bahona ularni mahfiy qatl ettirisharkan. Balki Qozishohning maqsadi ham shundaydir. Kengashda u bekorga Sulaymon og‘a “tekshirib ko‘r”, demagandir. Agar hozir Bobur o‘yindan chiqsa, boshlangan ish oxiriga etmay barbod bo‘ladi. Rohibning yangi loyihasining ikir–chikirlari yashirin qoladi. Bir boshga bir o‘lim! Boburning ahdi qat’iylashdi. Vatanni sevmoq iymonning bir bo‘lagidir. Uning hayolidan vatan so‘zi o‘tdiyu polkovnik Yodgorovning odatiy ma’ruzalaridan biridagi bahs yodiga tushdi. O‘shanda polkovnik talabalarga vatanni kim qanday tushunishini bir sahifaga yozishini so‘ragandi. Ma’ruza tugagach, javob varaqalarni yig‘ishtirib, ular bilan tanishish uchun uyga olib ketgandi. Keyingi ma’ruza kuni polkovnik auditoriyaga kirib, talabalarni bir nazaridan o‘tkazib olgan, so‘ng:

–Erkinov, qani, meni oldimga tushingchi! –degandi.

Bobur hayron bo‘lib uning yoniga tushgandi. Polkovnik Yodgorov kafedrani bo‘shatib, bir qatordagi bo‘sh o‘ringa o‘tirgan va ko‘zoynagi osha qarab degandi:

–Erkinov, yozganlaringni o‘qib ber!

Bobur shunda qarshisida o‘zi qoralagan sahifasini ko‘rgandi. Yozganlarining har bir so‘zi unga yod edi. Shuning uchun qog‘ozga ham qaramay, yoddan ayta ketgandi:

–Vatan bu otamning joynamozi! Vatan bu uning duosi! Vatan bu mening mahallam, qishlog‘im! Vatan bu mening ota–onam, aka–ukalarim, yaqinlarim! Vatan bu men doim qo‘llab–quvvatlaydigan milliy futbol terma jamoamiz! Vatan bu bayrog‘imizning har bir rangi! Nimaiki menga o‘zimni, otamni, onamni eslatsa o‘sha menga vatandir!.. Yuragim qaerga intilsa o‘sha yer vatandir! Yer yuzining qaysi burchagi uchun beminnat qon to‘kishga rozi bo‘lsam, jonimni fido etsam o‘sha er vatandir!..

Bobur gapirarkan, auditoriya suv qo‘ygandek jim–jit bo‘lib qolgandi. U yozganlarini aytib bo‘lganidan so‘ng polkovnik Yodgorov asta o‘rnidan turib, uning yoniga kelgan, uncha–muncha hissiyotga berilavermaydigan kishi uning peshonasidan o‘pib qo‘ygandi.

Endi kimlardir u doim talpinadigan, yuragi intiladigan vatanga qasd qilish ilinjida. Otasining joynamozini nopok qadami bilan bulg‘ab, o‘qilajak duolarga intiho yasamoqchi! Ko‘k, oq va yashil ranglarni begunoh odamlarning qizil qoniga almashtirmoqchi! Polkovnik Yodgorovning bir vaqtlar aytgan gapi hech yodidan ko‘tarilmaydi: “Vatan uchun necha–necha sheryuraklar o‘z jonlarini qurbon qildilar. Vaqti kelsa biz ularni tanimaymiz ham. Ular haqiqiy sheryuraklar, ularni kamolga yetkazgan ota–onalar haqiqiy fidoiylar!”.

“Qochadigan nomard yo‘q! Hali Vatanda sheryuraklar o‘lgan emas!”, –Boburning ahdi qat’iylashdi.

7

Mashinaning burilishidan Boburning xayoli uzildi. U oynadan tashqariga qarab, qaerga kelganliklarini bilmoqchi bo‘ldi. Tashqari qop-qorong‘u, milt etgan chiroq ko‘rinmasdi.

Mudrab kelgan Sulaymon og‘a ko‘zlarini ochib, u yoq-bu yoqqa alanglab, ortiga o‘girildi. Boburga ko‘zi tushib, qaerdan kelayotganlari esiga tushdiyu o‘zicha g‘udranib qo‘ydi.

-Tushamiz, Qodir! – dedi u mashinaning eshigini ocharkan.

Bobur darrov mashinadan tushib, atrofga alangladi. Atrofda biror bino ko‘rinmas, pastak paxsa uylar.

-Hayron bo‘lma, bu mening uyim, shahar tashqarisidagi, - dedi Sulaymon og‘a. – It ham hidingni olomaydi bu yerlarda.

Og‘aning mahfiy dala hovlisi. Aynan shu yer kerak edi. Sulaymon Karim shaxsiga oid hujjatlarda uning ikki “makoni” borligi qayd etilar, shahardagisi o‘ziga hos qarorgoh bo‘lsa, shahar tashqarisidagisi esa uning dam oladigan joyi edi.

Bobur atrofga yaxshilab razm solib, har bir narsani xotirasida saqlab qolishga urindi.

Sulaymon og‘a og‘ir qadamlar bilan pastak, ko‘hna yog‘och eshik tomon yurib ketdi. Bobur uning ortidan ergashdi. Og‘a yetib bormasidan eshik ichkaridan ochildi. Uni qarshilagan yigit darrov qo‘llarini qovushtirb, o‘zini paxsa devor tomon oldi. Og‘a uning yonidan o‘tarkan yelkasiga asta qoqib qo‘ydida ortiga o‘girilib, Boburga “yuraver” ma’nosida bosh irg‘adi.

Tor, zimiston yo‘lakdan keng hovliga chiqishdiyu Boburning butun shubhalari so‘ndi. Keng sahnga marmar toshlar yotqizilgan, ancha nariroqda favvorali hovuzcha, yog‘och so‘ri. Hovlida birorta ham chiroq yo‘q. Oy shu’lasi og‘aning makonini hiyla bo‘lsada yoritgan. Bobur ortiga birov o‘girilib, yuqoriga qarab oldi. Taxmin qilganidek tor yo‘lak ustida chog‘roq boloxona, uning ham devorlari paxsadan. Lang ochib qo‘yilgan ikki derazasidan og‘aning rioyasida qo‘llarini qovushtirib olgan yigitlar Boburning nazaridan chetda qolmadi. U ularga e’tibor bermayotgandek og‘aning ortidan yurishda davom etdi.

-Qodir, - og‘a unga o‘girildi, - yigitlar hozir seni xonangga olib borishadi. Bu kecha o‘sha yerda tunab turasan!

-Ma’qul, og‘a, - dedi Bobur.

-Men itdek charchadim, borib dam olmasam bo‘lmaydi… - o‘ziga o‘zi gapirgandek dedi Sulaymon og‘a.

Boburni yigitlardan biri boshqa binoga boshladi.

7

Tun yarmidan oqqan. Tun. Ko‘kda oy ma’yus tortgandek yerga termulgan. Xuddi undagi jirkanch ishlardan uyalgandek. Bobur bir vaqtlar eshitgandi. Oy dog‘i aslida Yer sayyorasidagi qit’alarning aksi. Hozir ko‘kka termulib, xayol surib o‘tirar ekan, “oy yuzidagi dog‘lar yerliklarning qora qilmishlaridan”, degan o‘yga bordi.

U o‘rnidan turib, so‘nggi kunlarda odatlanib qolgani deraza yoniga bordi. Hech kim ko‘rinmayotgan hovliga qaradiyu yana o‘yga berildi. Holid Karimiy Dovar. Uning akasi Sulaymon og‘a aytganidek, afg‘on jangarilarini shimolga tashlash ishlariga asosiy mas’ul shaxs. Mashvaratda tez orada “shimol” amaliyoti boshlanishi haqida gapirishdi. Bu ma’lumotni polkovnik Yodgorovga uzatib yuborishi kerak. Uning javobiga qarab, keyingi yurishlar belgilanadi.

Bobur negadir yana oyga qaradi. Uning yuzidagi dog‘lar bu safar unga ancha quyuqlashgandek ko‘rindi. “Oy ham tiniq tortib qolsa ajabmas tez orada!”, -xayoliga oralagan o‘ydan miyig‘ida kulib qo‘ydi. U tashqariga quloq tutdi. Soqchilarning past ovozda gaplashishlari eshitiladi. Hovlida ham oyoq tovushlari. Bobur eshik yoniga borib, tirqishiga qulog‘ini qo‘ydi. Jimlik. U eshikning tutqichidan asta ushlab, ohista buradida eshikni qiyalatib ochdi. Hech kim yo‘qligiga qat’iy ishonch hosil qilgach, keng yo‘lakka chiqdi. Oyoq uchida darrov zina boshiga etib kelib, pastga tushdi. Turdagi xona Sulaymon og‘aning ofisi. Ungacha kamida ellik qadamlar masofa. Baland oynalardan oy yorug‘i ichkariga sizib kirib, bu yerni hiyla yoritgan. Agar xovlidan diqqat bilan qaralsa ichkarida odam yurganini ko‘rishlari mumkin. Bobur shuni o‘ylab, yarim enkaygan ko‘yi ofis tomon yugurdi. Eshik yoniga yetgach, o‘zini panaga olib, xovlidagilarga qaradi. Hammasi joyida – soqchilar sigaret tutatib, gaplashib turishibdi. Bobur cho‘ntagidan maxsus ingichka po‘lat simni chiqarib, uni eshikning qulfi teshigiga tiqdi. Nozik harakatlar bilan simni aylantirganida qulfning nozik shiqirlashi eshitildiyu chap qo‘li bilan ushlab turgan tutqichi asta pastga burilib ketdi. U eshikni ohista surib, o‘zini ichkariga oldi.

Rosmana ofis! To‘rda ulkan stol. Bir emas ikkita kompyuter. Biri yengilgina noutbuk. Bobur stol yoniga borib, darhol har ikkisini yoqdi. Katta kompyuterda aytarlik narsa yo‘q – qattiq diskida ham ma’lumot kam. Borlari ham qanaqadir videoyozuvlar, qo‘shiq fayllari. Bobur uni o‘chirib, noutbukka o‘tdi. Bunda asosan .doc fayllar. Qanaqadir yozishmalar, hisob-kitoblar. Arabiy imloda yozilgan. Bobur yonidan disk chiqarib, noutbukning qattiq diskidan nusxa ko‘chirib oldi. Barcha ishlarni yakunlab bo‘lganiga ishonch hosil qilgach, ikkinchi kompyuterni ham o‘chirdida o‘rnida turdi. Yana sezdirmay ikkinchi qavatdagi xonasiga ko‘tarildi. Bu safar ham soqchilar hech narsani sezishmadi.

Bobur xonasiga kiriboq i-Phone niga hozirgina axborot yozilgan diskni uladi. Sulaymon og‘a kompyuteridan ko‘chirilgan fayllar birin-ketin ekranda ko‘rina boshladi. Bobur ularning hammasini birma-bir ko‘rib chiqdi. U qidirgan narsa yo‘q edi. Unda endi hech qanday shubha qolmadi – og‘aning “gera-M”ga hech qanday aloqasi yo‘q. U faqat geroin bilan shug‘ullanadi. Demak, boshqalar.

“Gera-M” ro‘yhatidan hozircha Sulaymon og‘ani o‘chirib tursa ham bo‘ladi. Boburning so‘nggi o‘yi unga mantiqli ko‘rindi. “Gera-M”, polkovnik Yodgorov aytgandek, ko‘rinmas qo‘lning quroli. Sulaymon og‘alarga o‘xshaganlarga bunaqa qurollar hech qachon ishonib topshirilmaydi. Uning yonida yurib bilayaptiki, og‘a yoki Sulaymon Karim narkoolamda faqat jismi boru so‘zi yo‘qlardan. Asosiy havf Nodim Qozishoh tomondagilarda.

8

Nodim Qozishohning ofisi keng, ochiq rangda. Xona devorida “qish–yoz” rusumidagi konditsioner, keng o‘lchamli monitor. Narigi devorda chiroyli muqovali sara kitoblar tartib bilan terilgan, qimmatbaho yog‘ochdan ishlangan javon. Narkokorchalon va kitoblar! Xayoliga kelgan o‘ydan Boburning lablariga tabassum yugurdi.

–Kitoblar kimniki? –so‘radi u kursida o‘tirgan Nasibdan.

U avvaliga savolomuz Boburga qarab turdi. Bobur kitob javoniga bosh irg‘ab ishora qilgachgina tushundi.

–Xo‘jayinniki, –dedi Nasib.

–Ko‘rsam maylimi? – so‘radi Bobur.

Nasib “ha”, degandek bosh irg‘adi. Bobur o‘rnidan turib, javon yoniga bordi. Kitoblarning muqovalaridagi yozuvlar arabiyda. Ular orasida inglizchada yozilgani ham bor edi. Bobur o‘sha kitobni qo‘liga olib, o‘qidi: AL–JOMYe’ AS–SAHIH. “Imom al–Buxoriy”, – buyuk muhaddis darrov yodiga tushdi. Demak, butun dunyoni og‘uli ignasiga o‘tqizmoqchi bo‘lgan Qozishoh bo‘sh vaqtlarida hadis mutolaasi bilan shug‘ullanarkanda! Shariat hukmini bila turib, tariqati Muhammadiya ziddiga ish ko‘rsa!

–Siz ham kitob o‘qishga qiziqasizmi? – so‘rab qoldi Nasib.

Bobur yarim o‘girilib unga qaradi. Uning ko‘zlarida yana o‘sha shubha olovi yonib turardi.

–“Ming bir kecha”ni o‘qishga qiziqaman, – dedi Bobur.

–Ertaklar yoqadimi?

–Ha.

–Nega?

–Chunki unda doim yaxshi yomonni yengadi, –o‘zini jilmayishga majbur qildi Bobur.

–“Ming bir kecha”ni men ham o‘qiganman, –xuddi uni imtihon qilishga chog‘langandek tikildi Nasib.

Uning javobi Boburni lol qoldirgan bo‘lsada, ko‘zlaridagi ifoda uni sotib qo‘yishdan qo‘rqib, yana kitob javoni tomon yuzlandi.

–To‘g‘risi, hozir kitob o‘qishga vaqtim yo‘q, –ko‘zlarini kitoblardan uzmay dedi Bobur. U kostyumining cho‘ntagidan chap qo‘li bilan o‘sha i-Phone telefonini oldi. Uning har bir harakatini Nasib ta’qib etib turardi. Bobur esa bir qator terilganida hosil bo‘ladigan chiroyli arabiy yozuvni chap qo‘li bilan rasmga oldi.

–Chapaqaymisiz? – so‘radi Nasib undan.

–Sezdingizmi? – jilmaydi Bobur.

–Telefonni chap qo‘lda ishlatganingizga so‘radimda, –dedi Nasib uning chap qo‘liga ishora qilib.

–Qoshiqni o‘ng qo‘lingizda ushlaganingizni ko‘ruvdim, –bunisiga nima deysan degandek tikildi Nasib.

–Taomni chap qo‘lda yeyish makruh emasmi? – Bobur ham unga shunday tikildi.

–Ha–ya, bu gapingiz to‘g‘ri, – yengilganini tan olgandek yelka qisib qo‘ydi Nasib.

“Biru nol! Boshlanishi chakki emas”, –o‘y o‘tdi Boburning xayolidan.

–Aytgandek, bu arabiy yozuv qanday o‘qiladi? – so‘radi u.

–“Qur’oni karim”, – tushuntirdi Nasib. –Qur’onning to‘liq tafsiri.

Bobur bir unga, bir javondagi muqaddas Kalomning to‘liq tafsiridan iborat jildlarga qaradi. Bu qabohat olami fuqarolarining amali va e’tiqodi naqadar bir–biridan uzoq. Boburning nazarida nafaqat Kalom, balki kitob javoni bu xona sohiblariga begona. Go‘yoki Qozishohlaru Nasiblar bularni tahqirlash uchun peshonalariga qo‘yib olishgandek.

–Ularni ko‘rsam maylimi? –so‘radi Bobur.

–Bemalol.

Bobur “bismilloh” deya ohista birinchi jildni sug‘urdi. Uni asta varaqladi. Yelkasi osha qarab, Nasibning hamon kuzatib o‘tirganini sezib, kitobning orasiga maxsus yelimli mahfiy eshitish qurilmasi – “qo‘ng‘izcha”ni yopishtirdi. Uning qo‘l harakatlari kitob varaqlayotgandek taassurot qoldirardi.

“Bu Kitob doim odamlarga to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatib kelgan. Har doim...”

Eshikning ochilishidan Boburning xayollari bo‘lindi. U darrov kitobni yopib, o‘rniga joyladi. Xonaga Qozishoh kirib kelib, to‘ppa–to‘g‘ri o‘zining uzun, sirti yaltiroq stolini egalladi.

–Xo‘sh, bugungi kun tartibimiz qanday? –xuddi hech narsani bilmaydigandek so‘radi u.

–Xo‘jayin, bugun tushdan keyin ovga chiqishni reja qiluvdik, –javob berdi Nasib.

–Insholloh! Insholloh! – Qozishohning tund yuzi yorishib, lablarida tabassum o‘ynadi. –Ungacha ba’zi narsalarni do‘stimiz Qodir bilan maslahatlashib olsak ham bo‘lar.

–Mayli, –dedi Bobur.

Qozishoh bir muddat sukutga tolib qoldi. So‘ng, Boburga qaradi.

–Menga O‘zbekiston chegarasidagi harbiy qismlar haqida ma’lumot kerak, –davom etdi u. –Bu menga juda muhim.

–Molingizga harbiylarning qanday aloqasi bor, janob Qozishoh? –so‘radi Bobur.

Bu Qozishoh uyidagi ziyofatda so‘z borgan loyihaning bir qismi ekanligini u darrov fahmladi. Demak, loyihada “ishtirok” etish mumkin. Shunisi aniqki, Rohibning loyihasi amalga oshishi uchun ma’lumot kerak. Qozishoh esa peshonasini tirishtirib, o‘ylanib turgach, dedi:

–Bu molimni ziyon–zahmatsiz chegaradan olib o‘tishim uchun kerak! – yolg‘on gapirdi Qozishoh.

“Sen aytmasang men aytaman, tullak! To‘dalaring chegaradagi harbiy qismlarni chetlab o‘tishi kerak! Senga shunday oltinchi yo‘lak topib berayki, yettinchisi haqida bosh qotirishga vaqting ham bo‘lmasin!”.

–Mayli, men qo‘limdan kelganicha harakat qilaman, –dedi u.

“Avval senlarning sinovingdan o‘tib olishim kerak!”, –yana o‘y o‘tdi uning xayolidan.

U hali ko‘p narsalarga oydinlik kiritishi kerak edi. Avvalo, anavi Nasib afg‘oniy “g‘oziy” o‘zi kim? Gap–so‘zlaridan ko‘p narsalardan xabardor. U Qozishohdan keyingi ikkinchi shaxs bo‘lib chiqsa Bobur ajablanmaydi. Bundan tashqari, loyiha hamon shubhali. Unda Rohibdan tashqari yana Javharning ishtirok etishi aniq. Sababi, jangari to‘dalar doim tojik zaminidan kirib kelishga harakat qilgan. Yana o‘sha... o‘rgimchak to‘ri. Iplari mustahkam, puxta to‘qilgan.

9

Keng dashtning o‘rtasida ikki mashina to‘xtadi. Bu dasht uchun “o‘rtasi”, “chekkasi” degan so‘zlarni ishlatish ham kishiga erish tuyuladi.

Birinchi mashinadan Qozishoh, so‘ng Nasib tushdi. Ularning mashinasidan keyin to‘xtagan qora “Prado”dan oq kostyum-shim kiygan, qora ko‘zoynakli Sulaymon og‘a va Bobur tushishdi. Sulaymon og‘a huzur qilib kerishib, uzoq-uzoqlarga yaslanib ketgan, ayrim yerlari o‘ydim-chuqur dashtga tikildi. Ulardan ancha nariroqda turgan Qozishoh qora ko‘zoynagini yechib, dashtning ko‘z ilg‘amas sarhadlariga bir muddat tikilib turdi. Ortiga qarab olib, Sulaymon og‘a va Boburga gaplari yetib bormasligini bilgach, snayperlik vintovkasi keysini ochayotgan Nasibga dedi:

–Sendan doim yaxshi g‘oyalar chiqqan, buni tan olaman!

Nasib qora ko‘zoynagi osha hojasiga qarab qo‘ygach, ishida davom etdi. U chaqqonlik bilan keysni ochdi. O‘zini atrofni kuzatayotgandek ko‘rsatayotgan Boburning diqqat markazida Nasib, aniqrog‘i uning qo‘lidagi vintovka edi. Uning shakli nigohidan chetda qolmadi. Amerikaliklar va inglizlar ishlatadigan CGG-127. Bunisi ularga begona emas. Ko‘p mashqlarda CGG-127 ishlagan. Nasib taxmin qilishda davom etmoqda. Bekorga aynan shu vintovkani tanlamagan. Nasib juda mohirlik bilan vintovkani yig‘ib, nishonga olish durbini bilan nishonni tekshirib qo‘rdi.

–Bu yerda nimani ovlash mumkin? –so‘radi Bobur.

–Bu yerlarda tustovuq ko‘p bo‘ladi, Qodir! – javob berdi kostyumini yechayotgan Qozishoh.

“Demak, bugun masofadan ishlanadi!”, –o‘y o‘tdi Boburning xayolidan.

Nasib o‘qdonni belidagi kamarga osib, vintovkani qo‘liga oldi. Uni kuzatib turgan Qozishoh davom etdi:

–Nasibning aytishicha qo‘lidagi quroldan tustovuq qochib qutula olmasmish.

–Bu qanaqa qurol o‘zi? – so‘radi Bobur.

Qozishoh va Nasibning o‘zaro ko‘z urishtirib olishgani uning nazaridan chetda qolmadi.

–Juda zo‘r qurol. Buning o‘qi faqat bir yerda tayyorlanadi. Boshqa vintovkalarga mo‘ljallangan o‘q bunga mos kelmaydi.

Bobur buni yaxshi bilardi. CGG-127 da qo‘llaniladigan maxsus texnologiya, o‘qining ayrim hususiyatlari sabab mohir snayper nishonni ikki chaqirimdan bemalol ura olardi. Bu qurolda ishlayotgan odam kamdan-kam adashardi.

–Zo‘r ekanu buning, - Sulaymon og‘a ko‘zoynagini kostyumining ko‘krak ustidagi cho‘ntagiga joylarkan, ular tomon yurdi. Yig‘ilib, ishlatishga tayyorlab qo‘yilgan vintovkani qo‘liga olib, uni obdon ko‘zdan kechirib chiqdi.

–O‘qini berchi, -dedi u Nasibga.

Nasib o‘qdondan o‘q chiqarib, unga uzatdi. Sulaymon og‘a o‘qni qo‘liga olib, aylantirdi. Tashqi ko‘rinishi, ishlanishidagi farq, gilzadagi yozuvni demasa boshqa odatiy o‘qlardan farqlay olmadi.

–Shuningni esdalik uchun olib qolaman, – u Nasibning javobini ham kutib o‘tirmay, o‘qni kostyumining cho‘ntagiga solib qo‘ydi.

–Kim boshlaydi? –so‘radi Bobur.

–Bu borada Nasibdan o‘tadigan yo‘q, menimcha, –dedi Qozishoh.

Nasib unga jilmayib qarab qo‘ydi.

–Bugun ko‘p narsalar o‘zgarishi mumkin, hojam, – dedi u.

Bobur nimaga sha’ma qilinganini sezsada o‘zini bilmaganlikka solib turdi.

–O‘zing boshlay qol! –taklif kiritdi Qozishoh.

Nasib ko‘p tarang qilib turmadi. Darrov vintovka qo‘ndog‘ini yelkasiga tirab, atrofdagi o‘zgarishlarni durbin orqali kuzata ketdi. Boburning tajribali ko‘zlari uning hatti–harakatlarida mohir snayperning nozik idrokini sezdi. Nasib harchand urinsada dasht kengliklarida nishonga ilinadigan parrandani topa olmadi.

–Balki siz urinib ko‘rarsiz, Qodir, – Nasib vintovkani Boburga uzatarkan dedi.

Bobur chap qo‘li bilan vintovkani oldi. U hech qachon chap yelkasiga vintovka qo‘ndog‘ini tiragan emasdi. U o‘ng tomonida qanchalik mohir bo‘lsa, chap tomonida shunchalik no‘noq edi. Shuning uchun chap yelkaga qo‘ndoqni o‘rnatolmay ancha vaqt sarf qildi. Uning har bir harakatini nazaridan qochirmay turgan Nasib esa shuncha kunlardan beri qiynab kelgan shubha–gumonlari bekor ekanini tushundi. Aslida esa Qozishohning ofisida Bobur unga chapaqay ekanligini bildirib “qo‘ygan”, shuning uchun vintovkani to‘g‘rilay olmayotgani Nasibga g‘ayritabiiy tuyulmadi.

–Bu matohda otolmayman, shekilli, –o‘zini nochor ko‘rsatdi Bobur.

–Aytgandek, uchuvchi bo‘lgansiz–a? –so‘radi Nasib.

“Ikkiyu nol!”

–Ha, –dedi Bobur.

–Bugun ovimiz yurishmaydi, shekilli! – ma’nodor gapirdi Qozishoh.

–Shunaqaga o‘xshaydi, xo‘jayin, – dedi Nasib.

Bobur ularning ma’noli ko‘z urishtirib olishganini sezib, nigohini boshqa tomonga ko‘chirdi. Xuddi ularning suhbatlaridagi ma’noni tushunmayotgandek, dedi:

–Balki, dashtning ichkarisiga kirarmiz.

–Hojati yo‘q, –dedi Qozishoh. –Bu yerda yurishmagan ovimiz, ichkarida ham yurishmaydi. Qaytamiz!

“Sinovdan o‘tdim!”, –xayoliga o‘y oraladi Boburning.

–Bu qanaqasi!? – norozilandi Sulaymon og‘a. –Bu qanaqasi bo‘ldi! Bitta ham tustovuq otmay ketaveramizmi! Zambaragingda otolmasang to‘pponchamda otaman!

U belidagi kamaridan to‘pponcha chiqarib, dashtda nishonga olsa bo‘ladigan parrandani qidirib qoldi. Aksiga olib hech narsa uchramasdi. Yana yarim soatlar dasht kezishib, hech narsa ota olmay, shaharga qaytishdi.

10

–Men senga aytuvdim, tekshirish shart emas, deb! – Qozishohning ovozidan uning kayfiyati yaxshi emasligi sezilib turardi.

–Men uni bir snayperga o‘xshatuvdim, – Nasibning ovozi eshitildi.

–Ishni tezroq boshlashimiz kerak. Rohib tezroq ishni boshlashimizni so‘rashayapti.

–Xo‘p, hamma aytganlaringizni boshlayman.

–Ishni avval anavi Dovar bilan boshla, –buyurdi Qozishoh.

–Xo‘p bo‘ladi, xo‘jayin.

Bobur jilmayib qo‘ydi. U Qozishohning ofisidagi kitoblardan biriga joylab kelgan “qo‘ng‘izcha” orqali hozir ularning suhbatidan voqif bo‘ldi. Uning ichki tuyg‘usi aldamabdi. Nasib uning kimligini bilmoqchi bo‘lganu “ov” tomoshasini uyushtirgan. Nima qilib bo‘lsada Qozishohning har bir bosgan qadamini nazaridan qoldirmasligi kerak. Rohibning loyihasidagi asosiy ijrochi Qozishoh! Bunga uning aslo shubhasi yo‘q. Agar Nasib, o‘zi aytganidek, ishini boshlasa, u holda jangari to‘dalarni tayyorlashi kerakmi? Kimlar bilan muzokaralar olib boradi? Holid Karimi Dovarning zimmasidagi ish qanday? U bilan Nasib uchrashadi, bunisi aniq. Boburning xayoliga uning aytgan gapi tushdi: “Ming bir kecha”ni men ham o‘qiganman!”. Bu Nasib deganlarida bir gap bor. Unda ko‘p sirlar yashiringan. “Tog‘da changalimdan qochib qutulding, bu safar qutulolmaysan!”, –bunga Boburning ishonchi komil edi. Kutilmaganda quloqlari ostida o‘sha tanish kuy yangray boshladi. Karnayning guldurak tovushi...

“Navba?!.. Nega?!..”

Bobur bunga tushunolmasdi.

11

Bobur og‘aning yigitlariga ruxsat berib, ko‘chada o‘zi qoldi. Yigitlar anchaga unga qarab turishdi. Sulaymon og‘a uni yolg‘iz qo‘ymaslikni buyurgan. Bobur buni tushunib, avvaliga jilmayib oldi.

-Sizlar boraveringlar, og‘aga o‘zim tushuntiraman, -dedi.

Yigitlar bir muddat ikkilanib, bir-birlari bilan o‘zaro ko‘z urishtirib olishgach, noiloj rozi bo‘lishdi. Ular mashinaga o‘tirishib, ketishdi.

Katta ko‘chada Boburning o‘zi qoldi. Ko‘chaning ikki tomoni aksariyati ikki yoki uch qavatli, anchadan beri ta’mirlanmaganidan ranglari o‘chgan, ayrim joylarining qumsuvog‘i ko‘chib, ko‘rinib qolgan g‘ishtlari zax va sho‘rdan nuray boshlagan. Binolarning birinchi qavatlarida turli do‘konlar, xizmat ko‘rsatadigan turli ustaxonalar. Ko‘cha yoqalab o‘tgan ariqda ko‘pdan beri suv yurmaganidan turlik ahlat bilan to‘lgan. Yangi hukumatning nochor kiyingan ikki askari Kalashnikov avtomatini osganicha bir-biri bilan gaplashib turardi. Avtomatni ko‘rib Boburning xayoliga beixtiyor o‘y oraladi: “Bu yerda eng mashhur narsa ham, avom ham bemalol ishlata oladigan narsa Kalashnikov avtomati bo‘lsa kerak!”. Yo‘l chetidagi usti ochiq, u yer-bu yeri urilgan usti ochiq “Toyota”dan qoplarda, savatlarda meva-cheva tushirishadi. Bobur ularning yonidan o‘tarkan, yana xayolga berildi. “Bu yerlarda odamlarning bundayin narsalar ekishlari o‘zlari uchun ham ancha g‘ayritabiiy ko‘rinsa kerak”. Xayoliga kelgan o‘ydan u miyig‘ida kulib, ko‘chaning odatda piyodalar yuradigan tomoniga o‘tdi. Ustiga shoh-shabba, qamish tashlab qo‘yilgan choyxonada oriqqina o‘smir hammayoqni tutunga to‘ldirib, kabob tayyorlardi. Qiziqishi ustun kelganidan Bobur choyxonaga kirdi. Uni ko‘rgan kabobpaz pushtunchada uni supalardan biriga o‘tishni aytdi. Bobur o‘ziga yaqin supaga chiqdi.

Bobur ko‘cha boshida mashinadan tushib qolganida uning ortida pushtunlardek kiyingan, qizg‘ish-qo‘ng‘ir soqoli tekis kaltalangan kishi uning ortidan izma-iz yurib, choyxona eshigiga qadar kelgandi. U Boburning ichkariga kirib ketganini ko‘rib, o‘zi ham choyxonaga kirdi. U kabobpazning boshqa supaga chiqib o‘tirish taklifiga ham e’tibor bermay, Bobur o‘tirgan supa tomon yurdi.

-Andrey yubordi meni, - dedi u sof ruschada.

Bobur uning ko‘zlariga tikilib qoldi. Andrey!? Shunda u Moskvada ko‘rgan o‘sha qiyofani bu soqol-mo‘ylovlar ostida ham ko‘ra boshladi. Nahotki u ham shu yerda.

-Andrey?! – birinchi marta xayolidan shu so‘z o‘tgan bo‘lsa, ikkinchi marta bu so‘z Boburning tilidan uchdi.

-Shunday.

-Andreyning qanday gapi bor ekan menga?

-Yaqinda Sulaymon og‘aning moli jo‘naydi shimolga. Javhar oladi molni. Keyin Rohibga uzatadi.

Bobur uning nimani reja qilganini fahmlay boshladi. Sulaymon og‘a-Javhar-Rohib zanjiridan Javharni olib tashlash.

-Javhar o‘yindan chiqishi kerakmi? –so‘radi u.

-Bizning rejamizda shunday.

Kabobpaz kelib, ulardan nechta kabob keltirishini so‘radiyu suhbat uzildi. Bobur muloyimlik va nazokatlik bilan hozircha to‘rtta kabob va choy keltirishni, o‘zlari chaqirmagunlaricha bezovta qilmaslikni aytdi. Kabobpaz ketgach, Bobur unga yuzlandi.

-Rossiyadagi Sulaymon og‘aning ayrim aloqalari Rohibga sotilgan molni tekshirishga uringan. Biz ham uning ko‘ngliga g‘ulu tushganini bildik.

Bobur jilmaydi. “Dimedrol”. Uning molga dimedrol aralashtirish haqida Sulaymon og‘aga aytganlari unga yetib borganini sezdi.

-Dimedrol varianti juda yaxshi o‘ylab topilgan, -davom etdi u.

-Javharni yo‘ldan olish rejasi qanday ekan? –so‘radi Bobur.

-Shimolga yuboriladigan molni kimlar olib borishi, qaysi yo‘nalishda yurishi bizga ma’lum. Molni bning biznikilar qabul qilib oladi. Biz esa Rohibga boshqa mol beramiz.

Bobur unga savolomuz qaradi. Ulardan buni kutsa bo‘ladi. Ularning asosiy rejasi Rohib yoki Javharlar emas, “uchinchi qo‘l”.

-Men nima qilishim kerak? –so‘radi Bobur. U shu savolni berdiyu o‘ng‘aysizlandi. Nazarida o‘zini Andreyning odamidek his qila boshladi. Boshqa tomondan polkovnik Yodgorovning aytganlari esiga tushdi: “Erkinov, arqonni uzunroq tashlaylik...”.

-Sulaymon og‘ani ishontirishda davom etish kerak, Javharning qora ishlariga.

Bobur indamadi. Andrey esa, uning indamay turganini ko‘rgach, davom etdi:

-Sulaymon og‘aning laboratoriyasida bo‘lganingizni eshitdik.

-U “toza” ekan. “Gera-M” boshqa joyda tayyorlashadi.

-Ishonchingiz komilmi?

-Ha. Bundan tashqari, Sulaymon Karim bu o‘yin uchun ancha katta tavakkal bo‘lardi.

Garchi Sulaymon og‘a narkokarteli bilan narkoolamda o‘z o‘rniga ega bo‘lsada, nozik did va farosat borasida oddiy kishilardan farq qilmasdi. Buni Bobur ilk suhbatlardanoq ilg‘ab oldi. “Odam ilmi”dan voqiflik ko‘p narsalarda juda qo‘l keladi. Qozishoh qanchalik ayyor bo‘lsa, Sulaymon og‘a shunchalik uning aksi. Bunday kishilar katta o‘yinlarda pand berishi turgan gap.

Andrey o‘rnidan turdi. Qabobdan bir luqma olib, og‘ziga soldi. Uni chaynarkan, dedi:

-Biz shu yerdamiz, yoningizda!

Bobur unga tikilganicha turaverdi. Bularning asl maqsadlari nima?

-Ko‘rishguncha, -dedi.

U chaqqon yurib, choyxonadan chiqib ketdi.

12

Sulaymon og‘aning mehmonxonasida o‘tirgan Holid Karimiy Dovar va ayniqsa Nasibni ko‘rib, Bobur rosa ajablandi. Og‘aning o‘zi ko‘rinmasdi. Bobur angladiki, ikkalasi muhim narsaning muhokamasida. U o‘zini chetga oldi. Uning miyasi tez ishlardi. Qanday qilib bo‘lsada ularning nima haqda suhbatlashayotganlarini bilish kerak. Boburning miyasida turli rejalar tuzila boshladi. Mehmonxonaga qanday kirish mumkin. Tabiiyki, eshikdan va yana... boqqa olib chiqadigan koridordan. Bog‘ tomon odatda xilvat joy. U yerda odamlar bo‘lmaydi. Agar shu tomonga o‘tsa uni birov ko‘rmasligi mumkin. Shu yerdan mehmonxonagacha yetib olishi mumkin. U darrov bog‘ tomon yurib ketdi. Koridordan kirib, mehmonxonaning orqa tomonidagi, oynavand eshik yoniga keldi. Ichkaridan g‘o‘ng‘ir-g‘o‘ng‘ir ovozlar eshitilardi. Bobur nafasini yutib, ularning ovozlarini aniq-tiniq eshitishga urindi.

-O‘zing ham yaxshi bilasan, yaqinda katta ish boshlanadi, - derdi Holid Karimiy Dovar. –Senga o‘xshagan odamlar kerak.

-Shimol yo‘limi? – Nasibning ovozi eshitildi.

-Ha. Bunga katta pul tikilgan. Odamlaring kerak, Nasib.

-Oldingi safargidek bo‘lmaydimi? –so‘radi Nasib.

-Bo‘lmasligi aniq. Sizlar oldingizda ancha xijolatman.

-Siz muddatni aytavering, harakatni boshlab yuboraman.

-Ma’qul, - dedi Holid Karimiy Dovar.

Bobur sergak tortdi. Nimalar deyapti bu?! Shimol yo‘lidagi avvalgi ish... Nasibning qarshisida xijolat Holid Karimiy Dovar. Demak, o‘shanda ular shularning guruhiga qarshi kurashishgan ekanda. Bu Nasib deganlari oddiy snayper yoki Nodim Qozishohning tansoqchisi emas, uni yaxshilab aniqlash kerak. Demak bu o‘yinda yana ikki shaxs bor, biri Dovar, ikkinchisi afg‘oniy. Boburning ichki tuyg‘usi ularning qoradori ishida qatnashmasligini aytib turardi.

“Aniqlaymiz!”.

Bobur ularga so‘nggi marta nazar tashlab, ortiga tisarildi. Xonasi tomon yurib ketarkan, xayolida turlik o‘ylar charh urardi. Bularga qarshi shunday fitna to‘rini to‘qish kerakki, ular bir–birining go‘shtini yeb bitirsin. Toki, boshqalarga ish qolmasin. So‘nggi o‘y negadir Boburning miyasiga o‘rnashib qoldi. U Sulaymon og‘aga ham e’tibor qilmay, jiddiy o‘y surib qoldi. Narkokorchalonlarning nozik tomonlarini topish kerak. Axilles tovoni6. Aron Bulanov. Nodim Qozishoh. Sulaymon og‘a...

13

–Menga qara, –Sulaymon og‘aning horg‘in ovozi eshitildi, –Qozishoh hammani makoniga chaqirayapti!

Bobur ishonqiramagandek unga qaradi. Axir, o‘tgan safargi kengashda uni ichkariga kiritmagandilarku. U “ma’qul”, degandek bosh irg‘adi, miyasida esa yakkash “Axilles tovoni” aylanardi.

–Og‘a, sizdan bir narsa so‘rasam maylimi?

–So‘ra, nima ekan?

–Menga bir narsa doim qiziq bo‘lib kelgan. Shimoldan chiqadigan molning deyarli uchdan biri sizning qo‘lingizdan o‘tadi. Qozishohning ulushi ham shuncha. Qolgani sheriklarniki. Nega unda kengashning boshida Qozishoh turadi? – so‘nggi savolini bergach, Bobur unga sinovchan tikildi.

Avvaliga Sulaymon og‘a unga tushunmagandek qarab turdi. Uning chuqur taraddudda qolganini sezgan Bobur davom etdi:

–Sezishimcha, narkokartellar jilovi Qozishoh qo‘lida, shunday emasmi?

Sulaymon og‘a hojati bo‘lmasada peshonasini qashib oldi.

–Sen ko‘p narsalarni tushunmaysan, molingni olda tirikchilingni qilaver! – shunday desada Sulaymon og‘a chinlab bosh qotirishga tushgandi.

–Yo‘q, og‘a, mana bu yerim, –Bobur peshonasiga nuqib qo‘ydi, – hali ishlaydi. Men ko‘p narsalarni kuzatdim, hisob–kitob qildim. Qozishoh sizga qaraganda ikki hissa ko‘p daromad qiladi.

–Bu bor gap, Qodir.

–Men ham olib–sotarman, og‘a, lekin arzon olishni istayman. Menga siz bir dollardan sotsangiz, o‘sha molni Qozishoh ikki dollardan o‘tkazadi. Farqi bormi, og‘a?

Bobur Sulaymon og‘aning juda nozik joyidan olgandi. U aytganichalik bor: afg‘on geroinini tayyorlash va horijga chiqarishda ikki yuzga yaqin narkokartel ishtirok etsa, ular orasida Qozishoh va Sulaymon og‘a eng ko‘zga ko‘ringanlaridan. Fuqarolar urushi davrida ayniqsa bu ikkisining “savdosi” qizigandan qizidi.

–Bu gaping ham to‘g‘ri, Qodir, –o‘ychan gapirdi Sulaymon og‘a. Bobur anchadan beri ko‘nglining tubiga yashirib kelgan narsalardan so‘z ochib qo‘ygandi.

Uning jiddiy o‘y surib qolganidan Bobur nishonga aniq urganini sezdi. Endi bu og‘aning ichini qurt bo‘lib kemiradi, shayton so‘zi bo‘lib vasvasaga soladi. Sulaymon og‘a bu fe’li–sajiyasi bilan baribir aqlining emas, hissiyotlarining so‘zlariga kiradi. U o‘rnidan og‘ir qo‘zg‘olib turdiyu chayqalib ketadigandek oldinga qalqib ketdi. Bobur uni tutib qoldi.

–Uzr... boshim aylandi, shekilli! – dedi Sulaymon og‘a.

–O‘tib ketadi, og‘a, – Bobur uni qo‘ltig‘idan oldi.

–Mayli, qo‘yaver, o‘zim, –Sulaymon og‘a uni qo‘li bilan nari surishga harakat qildi.

Bobur uni holi qo‘yib, uning qadam tashlashidan ko‘zlarini uzmay turdi. Sulaymon og‘a zinadan asta ko‘tarilib, xobgohiga kirib ketgach, Bobur qo‘lida ushlab turgan telefonni oldi. Platina qoplamali i-Phone. Sulaymon og‘aning maxsus buyurtmasi bilan tayyorlangan. Suvda cho‘kmas, o‘tda yonmas. Bobur uning telefonini bildirmay cho‘ntagidan sug‘urib olgandi. U darrov o‘z telefonini olib, og‘a telefoni sim kartasini “klon”ladi. Maxsus kompyuter dasturi bilan “nusxa” olingan sim kartaga qo‘ng‘iroq qilinganda, xabarlar yuborilganda uning ikkinchi “nusxasi” ham qo‘ng‘iroq qabul qiladi, xabar oladi.

Bobur ishini yakunlagach, atrofga qaradi. Eshik tagida ikki tansoqchi gaplashib turishardi. Bobur Sulaymon og‘aning telefonini u o‘tirgan kursi ostiga tashlab qo‘ydi.

–Og‘aning telefoni qolib ketibdi, olib chiqib beringlar! –dedi ularga qarab.

Yigitlardan biri yugurgandek kelib, telefonni oldida yuqoriga ko‘tarildi. Bobur hobgoh eshigi taqqillatilgani, Sulaymon og‘aning so‘kinganini eshitdi. Telefon egasiga qaytarilganiga ishonch hosil qilgach, o‘zining xonasiga chiqib ketdi.

Bobur xonasiga kirgach, boshqa telefonidan Sulaymon og‘aning raqamiga qo‘ng‘iroq qildi. Qo‘ng‘iroq qilishi bilan ikkinchi qo‘lidagi, og‘aning sim kartasidan nusxa olingan sim kartali telefonini jiringladi. “Ishladi!”, – Bobur jilmayib qo‘ydi.

14

Tun yarmidan oqqan bo‘lsada Boburning uyqusi kelmasdi. U o‘rnidan turib, deraza yoniga keldi. Uning xayolini turlik o‘ylar olgandi. Qozishohning kengash chaqirishi bekorga emas. Ba’zi narsalardan shubhaga tushdimikin? Bo‘lishi mumkin. Bu o‘yinda endi ikki yirik shaxs borligi aniqlandi: biri Qozishoh, ikkinchisi Sulaymon og‘a. Ikkisidan ayniqsa, Qozishoh juda havfli. Uning ofisidagi kitob javoniga yashiringan qurilma, Sulaymon og‘aning “nusxalangan” sim kartasi orqali ulardan birmuncha xabardor bo‘lib turish mumkin... Telefon vibratsiyalanishidan uning xayollari uzildi. Sulaymon og‘aning telefoniga kimdir qo‘ng‘iroq qilmoqda! Bobur darrov telefonni qo‘liga olib, ekraniga qaradi. Qozishohning raqamlari... Yarim kechada u nega qo‘ng‘iroq qilmoqda?! O‘z hobgohida yotgan Sulaymon og‘a roppa–rosa qirq besh soniya o‘tgandan so‘ng telefonini oldi. Boburning qo‘lidagi telefon ekranida suhbat boshlanganini bildiruvchi vaqt hisobi ochildi. 00:00:01... 00:00:05...

–Allo... – besh soniyadan so‘ng Sulaymon og‘aning uyqusiragan ovozi eshitildi.

–Og‘a, muhim gapim borligidan yarim tunda bezovta qildim, –Qozishohning tiniq, jarangdor ovozi eshitildi.

–Bildim. Nima gap?

–Ertaga mehmonlar bor. Javhar bilan Ivane kelayapti.

–Tinchlikmi? Biror narsa bo‘ldimi?

–Tinchlik, og‘a, tinchlik. Bir uchrashishimiz kerak, –Qozishohning chuqur nafas olgani eshitildi. –Gap bunday, yakshanba kuni ertalab o‘nlarda makonimga kelasan.

–Yaxshi, boraman.

–Kelishdik, yaxshi uxlab tur!

Aloqa tugadi.

Bobur o‘ylanib qoldi. Yana qanaqa uchrashuv? Kecha og‘a kengash bor degandi? Bu safar Javhar va Ivane... Demak, Andrey to‘g‘ri gapiribdi. Bular shimolga yuboriladigan molni muhokama qilishlari aniq. Boburning xayolida turli o‘ylar o‘ta boshladi. Sulaymon og‘a, Javhar, Rohib va dimedrol...

Oradan ikki haftalar o‘tgach, Sulaymon og‘aning molini Javharning odamlari shimolga yuborishadi. Oldindan tayyorlangan rejaga ko‘ra, Bobur og‘a avval molini yaxshilab tekshirib, keyin jo‘natishni maslahat beradi. Javhardan xavfsirab yurgan og‘a maslahatga kirib, qoradoridagi geroinning miqdorini aniqlatadi.

Rossiyaga yetib borgan molni esa Andreyning odamlari “kutib olishib”, uning teng yarmiga dimedrol qo‘shishadi. Dimedrol bilan aralashtirilgan mol Rohibning qo‘liga yetib boradi. Buni na u, na Javhar biladi.

Bu orada Boburga polkovnik Yodgorovning xabari keladi.

15

Bobur polkovnik yuborgan ko‘rsatma bo‘yicha uning qaerdaligini topishi kerak. Yolg‘iz bino, birinchi qavat, chapdan oxiridan ikkinchi xona. U yo‘l bo‘yiga kelganida keng sayhonlikda, yakkam-dukkam o‘sgan teraklar orasidagi ikki qavatli binoni ko‘rdi. Atrofda boshqa bunday bino yo‘q. Bobur polkovnikning xabaridagi bino shu ekanini anglab, qadamini tezlashtirdi. Hovli past g‘isht devor bilan o‘rab olingan, temir darvozadagi yozuvlardan bildiki qandaydir o‘rta maktab. O‘zbekistondagi eng olis maktab bo‘lsa kerak! Qiziq, bu yerda ham bolalar o‘qirmikin? Xayoliga kelgan o‘ydan u miyig‘ida kulib qo‘ydi. U bino eshigini ortiqcha qiyinchiliklarsiz ochib, birinchi qavatning chapdan oxirdan ikkinchi eshigini topdi. Eshiking hiyla ochiq, ichkaridan zaif yorug‘lik sizib chiqib turardi. U eshikni ochib, ichkariga kirdi. O‘qituvchi stolida polkovnik Yodgorov o‘ng qo‘li kaftiga jag‘ini tiraganicha o‘tirar, stol ustiga bir dasta qog‘oz tashlab qo‘yilgandi.

-Assalomu alaykum, o‘rtoq polkovnik!

-Vaalaykum assalom, Erkinov. Qani, o‘tir!

Bobur o‘qituvchi stoliga tiralgan birinchi partaga o‘tirdi. Ularni shu ahvolda ko‘rganlar o‘qituvchi va o‘quvchi tungi mashg‘ulot olib borishmoqda degan o‘yga borib, taajjubga botishlari hech gap emasdi. Bobur polkovnikning ko‘zlariga qaradi. Stol ustiga qo‘yilgan horijiy fonusning xira yog‘dusida ham Polkovnik Yodgorovning odatdagidek qovog‘i soliq, yuzi tundligi ko‘rinib turardi.

-Ko‘p ish qilibsan, Erkinov! –chap qo‘li bilan qog‘ozlarga ishora qildi polkovnik. –Holid Karimiy Dovar masalasi. Tan olishim kerak... ularning bunday yurish qilishlarini kutmagandim, Erkinov.

Bobur bosh irg‘ab qo‘ydi.

-Uni o‘rganishni boshlab yubordik. Tez orada u haqda bor ma’lumotni olamiz. Sen yuborgan bu ma’lumotni Aron Bulanovning o‘zi ham tasdiqlagandek bo‘ldi.

Bobur unga savolomuz qaradi.

-Nodim Qozishoh Bulanovning horijdagi bank hisoblaridan biriga 20 million AQSh dollari o‘tkazgan, -unga izoh bergandek davom etdi polkovnik. –Bu pullar qoradori uchun emasligi keyin aniqlandi. Savol tug‘ilishi mumkin – agar Bulanov qoradori uchun pul to‘lamagan bo‘lsa, bu pullar nimaga sarflanishi kerak? O‘z-o‘zidan ravshan bo‘lmoqdaki, Holidning bu yoqqa o‘tishi o‘tishi uchun hisob-kitob qilingan.

Bobur “tushundim” degan ma’noda bosh irg‘adi.

-Tez kunlarda Holid ishga kirishadi. U odamlarini to‘plab, bizning tog‘larga kelishi mumkin. Ana senga “oltinchi yo‘lak”, Erkinov! “Oltinchi yo‘lak” qanday ochilishini endi fahmladingmi?

Bobur yana bosh irg‘ab qo‘ydi. U hammasini fahmlagandi. Aron Bulanov Qozishohdan jangarilarini “ijaraga” olishi, ularni Markaziy Osiyoga tashlashi va vaziyat beqaror bo‘lganida afg‘on narkokartellarining og‘ularini “shimol” yo‘nalishi bilan tashishi kerak edi.

Polkovnik kostyumining cho‘ntagidan telefonini oldi. Uning sensorli ekrani uzra boshbarmog‘i yurarkan, dedi:

-Telefoningni ol, mendagi ma’lumotni yuklaysan.

Bobur darrov telefonini olib, Bluetooth ni faollashtirdi. Polkovnik telefonidan ma’lumotni uzata boshladi.

-Holid haqidagi barcha ma’lumot shu faylda. Uni maxsus kod bilan ochasan. Kod bir marta kiritiladi. Agar noto‘g‘ri kiritsan fayl o‘z-o‘zidan o‘chirib tashlanadi, tushundingmi?

Boburga buni eslatishning hojat yo‘q edi. Odatiy ish, ko‘nikkan xavfsizlik chorasi.

-Holidning aloqalari kerak, -davom etdi polkovnik.

-Tushundim, o‘rtoq polkovnik.

-Ikkinchisi, anavi “Gera-M”, -negadir o‘rnidan turib oldi polkovnik. –“Gera-M” haqida hozircha tinchlik. Sulaymon Karim bu ishga aralashmagan bo‘lsa demak...

-Nodim Qozishoh, -ishonch bilan dedi Bobur.

-Ha. Ana shu hozir tashqaridagilarning asosiy ijrochisi, - dedi polkovnik Yodgorov. –U qurol, oddiy o‘yinchoq. Yangi og‘uning izlarini uning laboratoriyalaridan izlash kerak.

Boburning ham xayolidan shu o‘ylar o‘tdi. Bu o‘yinda afg‘on narkokartellarining yolg‘iz o‘zi emasligi aniq. Ularning boshida ham kimlardir turibdi. Narkokartellarning qo‘li bilan dunyoni zaharlamoqda. Tafakkur qilinsa, narkokartellarga chin urush ochilib, ularni tag-tugi bilan yo‘q qilib yuborish mumkin emasmi? Qozishohlaru Sulaymon og‘alarni oradan ko‘tarishning imkoni yo‘qmi? Albatta bor! Nafaqat afg‘on zamini, balki olis Kolumbiya dalarida yetishtirilayotgan ajal urug‘ini quritib yuborsa bo‘lardi, ammo kimlardir bularni xohlamaydi... Balki Nodim Qozishoh qora og‘uni sotib, hisob raqamlaridagi millionlarni ko‘paytiraman, deb o‘ylar. Biroq, o‘sha hisob raqamlari ham birovlarning nazorati ostida ekani, bir kun kelib bu hisob raqamlaridagi millionlar boshqa hisoblarni to‘ldirishini bilarmikin? Polkovnik Yodgorovning geopolitikadan o‘qiydigan o‘sha mashhur ma’ruzalaridan birida aytgani yodiga tushdi: “Bu dunyodagi o‘yinlar go‘yoki shahmat taxtasi ustidagi katta o‘yin. O‘yinchilar – geosiyosatshunoslar dunyoda hukmronlik qilish, uglevodorodlar zahiralariiga chang solish uchun barcha ilmlarini ishga soladilar...”.

-Telefoningga yuklangan dasturda Qozishohning laboratoriyasining jo‘g‘rofiy koordinatalari bor, - dedi polkovnik Yodgorov. –Kengash bo‘ladigan kuni manzilni topishing, namunalarni olib chiqishing kerak. Kengash kamida yarim soat davom etadi. Demak, senda kamida yarim soat vaqt bo‘ladi. Shahardagi Andreyning odamlari hozir uni kuzatib yurishibdi. Ammo hozir Qozishoh bilan hozir hech kim aloqaga chiqmayapti. Menimcha, tashqaridagilar ham Qozishohning kuzatuv ostida ekanligini bilishadi.

-Tushunarli, o‘rtoq polkovnik.

-Hozircha shu, Erkinov! –ikki qo‘lini cho‘ntagiga suqqanicha dedi polkovnik. –Ishingni bitirib, keyin ortga qaytasan. Gapim tushunarlimi?

Bobur indamay, yana bosh irg‘adi. Polkovnik o‘ng qo‘lini cho‘ntagidan chiqarib, unga uzatdi. Bobur angladiki, barcha narsa hal qilib bo‘lindi. U ham o‘rnidan turib, o‘ng qo‘lini uzatib, polkovnikning qo‘lini siqib qo‘ydi. Polkovnikning qo‘li sovuq, namiqqan edi. Boburning yodiga polkovnikning bir vaqtlar aytgan gaplari tushdi: “Sen hayron bo‘lgandirsan, nega yozning chillasida ham polkovnikning qo‘li muzdek, deb! Erkinov, bularning hammasi asabdan. Bular tamom bo‘ldi, shunga oyoq-qo‘lim muzdek...”. O‘sha vaqtda aytilgan gaplarning ma’nosini endi tushuna boshlagandi.

-O‘yin endi boshlanadi, Erkinov, senga qarshi yaqinda urush boshlanadi, buni esingdan chiqarma! Boshqalar ham “Gera-M”ni qidirishni boshlashgan. Buni esingdan chiqarma. Ixtiyoringda ko‘pi bilan bir hafta vaqt bor. Ungacha lash-lushlaringni yig‘ishtirib ulgurishing kerak.

-Xo‘p bo‘ladi, o‘rtoq polkovnik.

Oraga bir muddatlik jimlik cho‘kdi.

-Olloga omonat, Erkinov! – negadir polkovnikning ovozi bo‘g‘iq chiqdi.

Bobur bu kecha so‘nggi marta bosh irg‘adiyu ko‘ngli buzildi. Polkovnik umrida aytmagan so‘zlarni aytib yuborgandi. Agar xona yorug‘ bo‘lganida polkovnikning ko‘zlari ko‘nglidagilarni sotib qo‘yishi mumkin edi.

Ular boshqa so‘z demay hayrlashishdi...

16

Quloqlari ostida yana o‘sha navba. Tushida chalinayaptimi yoki o‘ngida?! Karnayning ulug‘vor ovozi, keyin unga jo‘r bo‘lgan surnay. Quloqlar qomatga keladi. Sulton Alovuddin Muhammad sharafiga chalingan navba ham shunday ulug‘vor edimi? Iskandarnikichi? Karnayning ovozi tobora kuchaya boshladi. U ortiq dosh bera olmadi, darrov quloqlarini berkitib oldi. Foydasiz. Endi navbadan qochgani joy topish imkonsiz edi...

Bobur o‘rnidan turib, deraza yoniga keldi. Subhi kozib chekinib, ko‘k hiyla yorishgan. Qaerdandir olisda muazzinning tongi ibodatga chorlab aytgan azoni eshitildi. Kimlardir bu dunyoda yashashni imtihon deb biladi, kimlardir esa ikki dunyosini kuydirib o‘tadi. Boburning yodiga otasining joynamoz ustida boshini hiyla quyi solintirib o‘tirgani tushdi. Bomdod namozi edi. O‘shanda o‘n yoshlarda edi. Uy ichi g‘ira-shira, qibla tomondagi devor yonida esa otasi o‘tirardi. Otasining o‘sha holati bir umr uning miyasiga o‘rnashdi. O‘shanda otasi o‘qiydigan ilohiy oyatlarning ma’nolarini bilmas, bu ibodatning ma’nisini tushunmas, biroq bunda odamning qandaydir bir ulug‘ kuch qarshisida ojizligini ma’sum go‘dak idroki bilan anglagandi. Shu ojizlik hissi shundan beri uni tark etmaydi. Odam bolasi bu dunyoda hasdek bir gap, lekin anavi narkokorchalonlar dunyoni kaftimda tuta olaman, degan da’vodan aslo chekinmaydilar.

Hovlida dastlab og‘aning yigitlari ko‘rinishdi. Bobur sergak tortdi. Hiyla fursat o‘tib, Sulaymon og‘aning o‘zi ham ko‘rindi. U uyda qoladigan mulozimlariga so‘nggi buyruqlarini bergach, hos soqchilari ihotasida darvoza tomon yurib ketdi.

Bobur darrov soatiga qaradi. Sulaymon og‘a yarim soatda Qozishohning dala hovlisiga yetib boradi. Kengash oldidan yana o‘n-o‘n besh daqiqalar suhbatlashishlari ham mumkin. Bobur shimining cho‘ntagidan telefonini oldi. Undagi maxsus dasturni ishga tushirdi. Polkovnik Yodgorov aniqlagan jo‘g‘rofiy koordinatalar. Shu yerda Qozishohning laboratoriyasi joylashgan. GPS ning ko‘rsatishicha, laboratoriyagacha o‘n besh chaqirimlar bor. Bobur eshikni ichkaridan qulfladida derazadan tashqariga sakrab tushdi. O‘zini begona nazarlardan yashirib, ko‘chaning narigi tarafiga o‘tib oldi. Bu yerda Sulaymon og‘aga qarashli mashinalar bir qator turardi. Bobur ular orasidan eng eskisini tanlab, o‘tirdida mashinani o‘t oldirdi.

17

Qudratli va azim oqsoch tog‘lar shundoq qo‘l yetadigandek ko‘rinadi. Shudgorlanmagan dalalar chetlariga ekilgan teraklar, chinorlar Boburga Farg‘onaning dalalarini eslatib yubordi. Ammo Farg‘ona qaerdayu ohu-nolalar o‘lkasi qaerda! Bobur telefonidagi GPS raqamlarini tekshirib oldi. U manzildan salkam chorak daraja shimolda turibdi. Demak, Qozishohning laboratoriyasi shu atrofda. Faqat shimolga to‘g‘ri yurish kerak. U mashinani yo‘l chetida to‘xtatib, mashinadan tushdi. Shimol tomonni aniqlab olgach, ehtiyotlik bilan yura ketdi.

Hech kim ishonmasa kerak, shunday ovloq joylarda dunyoni og‘usi bilan zaharlayotgan narkokorchalonning laboratoriyasi borligiga. Ammo bu Boburni hech ham ajablantirmasdi. Bunday joylar kishi nazari va e’tiboridan mahfiy bo‘lmoqligi kerak emasmi!.. Uzoqdan ko‘ringan mashinadan Boburning xayoli buzildi. Eng so‘nggi rusumdagi “Mersedes”. Bunday xilvat go‘shalarda bekordan bekorga qimmatbaho mashinalar yurmasa kerak. Miyasiga shu o‘y urildiyu Bobur o‘zini darhol panaga oldi. Yo‘l chetida o‘sgan na’matak ortida mashinadagilarni kuzatarkan shubhalari tasdiqlangandek bo‘ldi. Kalta tarashlangan soqol-mo‘ylovli, qora futbolkali yigit rulda, bo‘ynida tilla zanjir, qovog‘i soliq sherigi esa yonida. Ko‘rinishidan bu dalalarda tirikchilik qiladigan dehqonlarga aslo o‘xshamaydi. Bobur mashining ortidan kuzatib, uning ancha naridagi, teraklar zich o‘sganidan unchalik ham ko‘zga aniq tashlanavermaydigan qo‘rg‘on yonida to‘xtaganini ko‘rdi. Devorlari paxsadan urilgan, temir darvozasida Kalashnikov avtomati ko‘targan ikki afg‘on yigit (kiyimlaridan Bobur shunday taxmin qildi) soqchilikda turishardi. Mashina qo‘rg‘onga kirib ketgach, Bobur qo‘rg‘onning orqa tomonidagi daladan yurishni ma’qul ko‘rdi.

...Kutganidek, qo‘rg‘onning bu tomonida soqchilar ko‘rinmasdi. Bobur qo‘rg‘onga asta yaqinlashib, devordan oshib o‘tdi. Qandaydir bog‘, turli mevali daraxtlar. Bu yerni yaxshi bilmagan odam boshqa yerga kelib qolibmanmi, degan o‘yga borishi tabiiy. Bobur atrofni diqqat bilan nazaridan o‘tkazib oldi. Qarshisida boshqalariga qaraganda yirik bino, uning ikki biqinida kichikroq uylar. Aynan o‘sha katta binoning osti Nodim Qozishohning narkolaboratoriyasi. Uning rejasi polkovnik Yodgorov bergan ma’lumotda berilgan. Sho‘ro iste’losi davrida qo‘shin qarorgohi bo‘lgan binoning ventilyatsiya quvuridan ichkariga tushish, undan kimyoviy moddalar saqlanadigan omborxonaga o‘tish mumkin. Omborxonadan salkam ellik qadamlar narida tayyor mahsulotlar saqlanadigan konteynerlar. Aynan shu yergacha borib olishi kerak.

Bobur reja bo‘yicha harakatlanib, tayyor mahsulot tayyorlanadigan konteynerlargacha yetib bordi. Qo‘ynidan shisha kapsulalarni chiqarib, bir nechasining bo‘g‘zidan sindirdi. Uning quloqlari ostida polkovnik Yodgorovning aytgan gaplari o‘ta boshladi: “Agar giyohvand modda tarkibida “Gera-M” bo‘lsa eritma binafsha, geroinning o‘zi bo‘lsa, qizil rangga bo‘yaladi...”. Bobur polietilen haltalarni birin-ketin yorib, ulardan bir chimdimdan oldida kapsulalarga tashlab ko‘ra boshladi. Hammasida qizil rang hosil bo‘ldi. Bobur hamma konteynerdagilarni tekshirib chiqdi. Faqat qizil rang. Boburning yuragi tez-tez ura boshladi. Nahotki adashgan bo‘lsa? U “gera-M”ning Qozishohda ekanligiga ishonchi komil edi. Unda kim? O‘rgimchak to‘rini to‘qiganlar boshqa odamni tanlashganmidi...

Kutilmaganda eshikning g‘iyqillashidan uning xayollari uzildi. Bobur o‘zini darhol yashirishga urindi.

Koridordagi zaif chiroqlarning nuri ichkarini bazo‘r yoritdi. Oq kiyimlik ikki kishi yelim haltachalar o‘yilgan metal aravani itarib kirgizishdi. Haltachalarni bo‘sh konteynerlardan biriga taxlab chiqishgach, bo‘sh aravani tortib, chiqib ketishdi.

Bobur yashiringan joyidan chiqib, eshigi eshik turgan konteyner oldiga keldi. Haltachalardan birini qo‘liga oldi. Ikkinchi qo‘li bilan qo‘ynidan boshqa shisha kapsulani olib, zarb bilan bo‘g‘zidan sindirdi. Tishlab, haltachani yordida kapsulaning o‘zida oq kukundan bir chimdim ilashtirdi. Kapsulani chayqatganida uning bo‘g‘zidagi kukun asta idish tubiga cho‘ka boshladi. Bobur nafasini yutganicha rang hosil bo‘lishini kuta boshladi. Negadir rang hosil bo‘lmasdi. Uning nazarida kapsuladagi suyuqlik rangi o‘zgarishsiz edi. U koridordan yorug‘lik sizib turgan eshik yoniga keldi. Kapsulani asta yorug‘likka tutdi yu ko‘zlariga ishonmadi... o‘zgarishsiz ko‘ringan suyuqlik binafsha tusga kirgandi. Bu “gera-M” edi! Bobur darrov hali ham ochiq turgan konteynerdan bitta haltachani olib, qo‘yniga joyladi.

O‘yin boshlangandi...

18

-Senga yana ikki soat vaqt beraman, - telefonda baqirardi Sulaymon og‘a. –Nima qilib bo‘lsa ham Javharni menga keltirasan! Men unga ko‘rsatib qo‘yaman molim bilan o‘ynashishni! Menda boshqa gap yo‘q! Agar men bilan ishlashni xohlasang, Javharni top!

Yumshoq oromkursida o‘tirgan Bobur undan ko‘zlarini o‘zmay turarkan, Andrey qo‘ygan bombaning portlaganini tushundi. G‘azab va nafratdan yuzi bo‘g‘riqib ketgan Sulaymon og‘a uning yonidagi oromkursiga o‘tirib, ter tomchilari bodrab ketgan peshonasini asabiy artib oldi. O‘zini bosa olmaganidan bir muddat tili so‘zga aylanmay turdi.

-Sen to‘g‘ri aytgan ekansan, anavi iblis yana o‘sha hunarini qilibdi! – bir ozlik jimlikdan so‘ng gap boshladi u.

-Nima qilibdi?

-Molimni bozordagilar qaytaribdi, toza emasmish! Buni kim qilgan? O‘sha qilgan, yaramas! Terisiga somon emas, qoradori tiqaman! Xali meni bilmabdi bu!

Sulaymon og‘a o‘rnidan to‘rdiyu negadir boshi aylangandek chayqalib ketdi. Bobur darrov yordamga oshiqdi. U og‘ani qo‘ltig‘idan oldi. Og‘a o‘zini tutib olgach, “yordam kerak emas”, degandek ishora qilib, xonasi tomon yura boshlaganida tashqaridan yigitlaridan biri kirib keldi.

-Og‘a, Qozishoh kelibdi, -dedi yigit.

Bobur ham, Sulaymon og‘a ham uning nega kelganini bilishdi.

-Kirgizinglar, -istar-istamas dedi Sulaymon og‘a. U yana oromkursisiga qaytib o‘tirdi.

-Bilasanmi bu nimaga kelgan? Aldab-suldab, meni egardan tushirmoqchi, mana qarab tur, Qodir.

U gapini tugatishga ham ulgurmagan pallada oynavand eshik ortida odamlari bilan kirib kelayotgan Qozishoh ko‘rindi. Undan bir qadam orqada, hos soqchilarga bosh bo‘lib kelayotgan Nasib Boburning nazaridan chetda qolmadi.

Ichkariga Qozishoh va Nasib kirishdi. Afg‘oniy eshik yonida qo‘llarini qovushtirganicha qolgan bo‘lsa, Qozishoh Sulaymon og‘a qarshisidagi oddiy o‘rindiqqa o‘tirdi. Salom-alik ham bo‘lmadi. Oddiy o‘rindiqqa munosib ko‘rilgani, odatiy takalluflarsiz qolganidan Qozishoh ichidan zil ketsada, vaziyatni yumshatish uchun bunga ko‘zlarini yumdi.

-Seni tanimay qoldim, og‘a, -gap boshladi Qozishoh. –Sen kimlarning gapiga yuradigan bo‘lib qolding, -negadir Qozishoh Boburga ko‘z tashlab qo‘ydi.

-Menga qara, qozi, yosh bolaga o‘xshaymanmi!? – tishlari orasidan tupuk sachratib so‘radi Sulaymon og‘a.

Og‘aning “qozi” deyishi Qozishohning izzat-nafsiga tegdi. Sulaymon og‘a bir vaqtlar o‘g‘rilar orasida uning shu nom bilan mashg‘ur bo‘lganiga sha’ma qilib o‘tganini sezdi. Ammo u o‘zini bosib, og‘aning har qanday haqoratlarini eshitishga majbur edi.

-Men sen bilan kelishgani keldim, og‘a, -muloyimlik bilan dedi u.

-Xo‘sh, qanday kelishasan? Endi men shimolga sening noming bilan mol yuboramanmi?

Andreyning odamlari ko‘rsatgan o‘yindan so‘ng rus narkofurushlari orasida Sulaymon Karimning obro‘si tushib ketgani aniq. Toza bo‘lmagan mol sotgani uchun endi uning bozordagi ulushi ancha tushib ketishi turgan gap.

-Sen avval surishtir, bil, keyin da’vongni aytasan, og‘a...

-Gap bitta, qozi, men avval anavi Javharing bilan yuzma-yuz gaplashaman, -og‘a Qozishoh uchun yana haqoratli so‘z ishlatib, gapira ketdi. –Men u bilan hisob-kitob qilaman, keyin oramiz ochiq!

Qozishoh bunday ora ochdilar nima ekanini yaxshi bilganidan bir muddat jim bo‘lib qoldi. U endi gapirmoqchi bo‘lganida Sulaymon og‘a, chayqalib ketishdan qo‘rqqandek, asta o‘rnidan turdi.

-Gapimni eshit, qozi, sening hurmatingdan Javharni shuncha vaqt kechirib keldim. Ikki yo‘l bor. Biri – Javharni keltirasan. Ikkinchisi – men bilan orang buziladi. Birini tanlaysan. Javobingni keyin aytasan.

Qozishoh shundoq ham o‘rnida turgan galstugi tugunchasini ushlab, to‘g‘rilab qo‘ygandek bo‘ldi. Javhar bilan og‘ani kelishtirmoqchi bo‘lgan bir paytda o‘zi juda qiyin ahvolga tushib qolgandi. Ko‘rganlarini mushohada qilarkan, Bobur Andreyning “yurishiga” tan berdi. Tashqaridagilar katta o‘yin boshlagan, bu o‘yinda asosiy ikki ijrochi – Nodim Qozishoh va Sulaymon Karimga ko‘z tikkan bir vaqtda bu ikkisi endi bir-biri bilan yovlashish arafasida turardi.

Izzat-nafsi ancha toptalgan, Sulaymon og‘a tomonidan yer bitta qilingan Nodim Qozishoh ham o‘rnidan turdi. Kostyumining ikkala tugmasini shoshilmay qadab, galstugi tugunchasini yana bir bor to‘g‘rilagan bo‘ldida hayrlashmay, ortiga o‘girildi. Sulaymon og‘a esa uning ortidan istehzoli kuzatib qoldi. Hojasi hali yoniga kelmagan bir fursatda Nasib negadir Boburga bir qarab qo‘ydi. Uning nigohida Bobur ko‘p narsalarni angladi. U ham o‘rnidan turdi.

“Bir marta changalimdan qutulding, bunisidan qocha olmaysan!”. Bu Nasibning Boburning ko‘zlaridan o‘qigan ma’no edi. Afg‘oniy lablari g‘azabdan qimtildi. Hojasi yetib qolganidan u ham asta o‘girilib, Qozishohning ortidan yurdi.

19

O‘sha amaliyotda Bobur sherigi bilan dovondagi pistirmada roppa–rosa bir kun jangarilarini to‘xtatib turdi. U snayperlik vintovkasida, sherigi, u bilan deyarli tengdosh Jamshid Murodov esa shamol tezligini aniqlaydigan qurilmada. Jamshid har daqiqadagi shamol tezligini aniqlar, Bobur esa unga qarab, nishonning aniq o‘lchamlarini olardi. Yigirma ikki jangaridan o‘n to‘rttasi uning nishoniga aylandi. Jangarilar nihoyat, snayperlar turgan nuqtani aniqlashgach, o‘sha erning tit–pitini chiqarib tashlashdi. Ungacha Bobur sherigi bilan yashiringan nuqtasini almashtirib ulgurgandi. Ammo, jangarilar orasida jang ko‘rgan, juda tajribali afg‘on snayperlari ham bor edi. Ular Boburga bosh ko‘tarishga bermasdilar. Afg‘oniylar orasida Nasib degani tillarga tushgandi. Avval mujohidlar, so‘ng toliblarga xizmat qilgan Nasib Kobul va Qandahorda snayperlik vintovkasi bilan amerikaliklarga shunday bosh og‘riq bo‘ladiki, uni tutish uchun maxsus xizmat askarlari tashlanadi. Nasib keyinchalik shimoliy–sharqiy Afg‘onistonga yashiringan, u yerdagi narkokartellarga yollanadi. Ruslar keyinchalik Nasibni G‘arbiy Tojikiston tog‘larida paydo bo‘lganini aniqlashadi. Aynan Nasib Boburning sherigini sezib, uning qornidan yaralaydi. Ammo, Bobur bir amallab sherigini dovonda vodiyga olib tushib, ko‘zdan yashirinadi.

Vodiyga ketgan, quyuq butalar ostidan oqadigan irmoq bo‘ylab pastga tusharkan Bobur ancha pastda zarb ovozlarini, kimnidir qattiq–qattiq gapirayotganini sezib qoldi. U sherigini katta harsang toshga ohista suyab, vintovkasini qo‘lga olgan va juda ehtiyotlik bilan ovoz kelgan tomonga yurgandi. Nihoyat, na’matak butalari orasidan qizil ko‘ylakdagi, engi shimarilgan, bolta bilan o‘tin chopayotgan... qiz ko‘ringandi. Undan nariroqdagi toshda keksa bir kishi o‘tirganicha nimalarnidir gapirardi. Qiz esa abjirlik bilan qulatilgan daraxt shohlarini boltani engil va nozik sermab, chopardi. Bobur ularning gaplariga quloq soldi.

–O‘zim eshitdim o‘q ovozlarini, –derdi qariya. –Ertalabdan otilayapti!

–Biror ovchidirda, bobo! –unga e’tiroz bildirdi qiz, shoh chopishda davom etib.

–Yo‘q, qizim, ovchilar emas, avtomatlarda otishdi! –qizishdi qariya.

–Otishgan bo‘lsa otishgandirda, bobo. Bizga nima, –qiz shunday degach, oldiga tushib qolgan yo‘g‘on qilib o‘rilgan sochini elkasi osha tashlab oldi.

–Fotima, jon qizim, endi tog‘larga chiqmay tursak ham bo‘laveradi, –qariya davom etdi.

Bobur ularning yaqin atrofdagi qishloq odamlari ekanini tushunib, yashiringan joyidan chiqdi. Qariya ham, qiz ham harbiy kiyimdagi, yuziga qora chiziqlar tortib olgan yigitni ko‘rishlari bilan qo‘rqib ketishgandi.

–Qo‘rqmanglar, men O‘zbekiston Qurolli Kuchlari askariman, –ularni tinchlantirmoqchi bo‘ldi Bobur.

–Sizlardan yordam so‘ramoqchi edim, ota! –Bobur qariyaga qaradi.

–M–mayli... o‘g‘lim... –dedi qo‘rqa–pisa qariya.

–Sherigim og‘ir yaralangan. Unga yordam kerak...

Qariya shartta o‘rnidan turib ketdi.

–Shundoq demaysizmi, o‘g‘lim. Qani sherigingiz?

–Nariroqda qoldirdim, ota!

–Tezroq unda, Fotima, nega qarab turibsan, qani tezroq yur!

Ular Jamshid yotgan erga kelishgandi. Bobur Jamshidni ularga qoldirib, ortiga qaytgandi. Chunki, jangarilar chegaradan o‘tib, atrofga tarqalib ketishlari mumkin edi.

Jangarilar ularni malakali va ancha tajribali snayper qarshi olganini bilib, unga qarshi avval Nasibni chiqarishgandi. U esa, snayperlarning odatiga ko‘ra, puxta niqoblanib, dovonga kirish yo‘lida dushmanini qidirardi. Bobur ham uni snayper kutib turgan bo‘lishini sezgandi. Chunki, omon qolgan jangarilar ko‘rinmasdi. U ularni biror erda pisib o‘tirganlariga ishonchi komil edi. Bobur dushman snayperini topish uchun shamolning o‘zi tomondan esishini kutdi. Agar shamol shunday essa, uni kuzatayotgan snayper xato qilishi mumkin. Orada masofa ancha. Shamol yo‘nalishi esa o‘qni ma’lum burchakka og‘diradi. Vintovka og‘zidan chiqib, qarama–qarshi shamol tezligidan burchagini ozgina o‘zgartirsa ham, o‘q nishonning o‘ziga tegmaydi. Boburning omadi keldi. O‘sha kunlari shamol hiyla tezroq esardi. Dushman snayperini topish uchun esa bittagina o‘qning uzilishi kifoya. Bobur ham, Nasib ham bir–birlarini roppa–rosa yarim kun poylashdi. Ikkisi ham bir–biriga qarshi chiqayotganini, raqibi pana–pastqamda fursat kutayotganini sezardi. Nasib ham Boburning shamol yo‘nalishiga tushib olganini sezib qoldi. Hayotida raqibini ko‘rmagan Nasib raqibini yoshi ulug‘roq ekanini taxmin qilardi. O‘shanda Nasib o‘ttiz uch yoshda, Bobur esa... yigirma to‘rt yoshda edi. Snayperlar uchun yosh katta ahamiyatli. U ming sezgir, mohir bo‘lmasin, sabr–toqat bobida sust bo‘lsa, unda chuv tushishi muqarrar. Snayper ming mashaqqat bilan raqibini kutadi.

Quyosh tushdan so‘ng g‘arbiy yonbag‘irlarga yuzlanganida Nasib katta xato qilganini sezib qoldi. Uning peshonasida unutib qoldirilgan qora ko‘zoynak quyosh nurida bir jivirlab oldi. Buni Bobur darrov payqab, aynan o‘sha nuqtani kuzata boshladi. Nihoyat, butalarni ohista qimirlagani sezildi. Endi o‘sha snayper uning changalidan qochib qutulolmasdi. Nasibning baxtiga qorong‘u tushadi. Tun qorong‘usida u ko‘zdan g‘oyib bo‘ladi. Keyinchalik, jangari guruh ortga, tojik tog‘lariga qaytib ketadi.

Bobur sherigini izlab, qishloqqa keldi. O‘shanda Fotimani yaxshilab ko‘zdan kechirdiyu... yo‘q, u sevib qolgani yo‘q. U maktabda o‘qib yurganida mumtoz adabiyot daholarining g‘azallarini ko‘p o‘qigan, yod olgandi. Ammo ularda tasvirlangan, shoirlarni aqldan ozdirayozgan go‘zallarning qanday bo‘lishini tasavvur qilolmasdi. Ammo Fotimani ko‘rdiyu butun o‘y–hayollari ostin–ustun bo‘lib ketdi. Go‘yoki g‘azallarda madh etilgan sanam tirilib kelganu uning qarshisida bo‘y bergan. Qizni ko‘rib, u shoirlarni telba qilayozgan malak siymosini ko‘z oldida shundoq bo‘y berdi. Shu-shu Fotima uning hayoliga muhrlandi.

20

Moskvada, Arbatdagi restoranlardan birida Javharning otib ketilganligi xabari keldi. Buning ortida kim turganligi faqat O‘zigagina ma’lum edi.

Ammo, har kimning o‘z gumoni bor edi. Nodim Qozishoh Javharning o‘limida Sulaymon og‘aning qo‘li bor, deb hisoblardi. Sulaymon og‘a esa buni ruslardan ko‘rardi. Xullas, o‘yin boshlanayotganidayoq hammasi chalkashib ketdi.

Bobur Javharning o‘limi Andreylarning ishi ekanini taxminlardi. Ikki yirik narkokorchalonni bir-biriga qarshi qo‘yish tashqaridagilarning rejasini boshidan barbod qilishi ham mumkin edi.

Nima bo‘lgan taqdirda ham, Nodim Qozishohga katta zarba edi bu. U o‘zini qo‘ygani joy topolmas, yursa ham, tursa ham birgina raqibni ko‘rardi – Sulaymon Karim!

21

Moskvaga qish har qachongidan ham ertaroq kelgandek. Sentyabrning boshlaridan sarg‘ayishga tushgan yaproqlar oktyabrning o‘rtalarida turgan sovuqlaru ba’zi-ba’zida zabtiga olib qoladigan shamollardan chirt-chirt uzila ketdi. Sovuq yomg‘irlardan keyin birinchi qor ham bir-ikki marta uchqunladi.

Javhar o‘ldirib ketilgan restorandan ko‘chaga chiqqan kishi sovuqdan qo‘nishib, paltosining yoqasini ko‘tardida ko‘chaning narigi tarafiga o‘tdi. Bu yerda kutib turgan qora “Mersedes”ning orqa eshigini ochib, darrov o‘zini ichkariga oldi. “Mersedes”ning motori o‘t olib, o‘rnidan yengilgina qo‘zg‘oldi. Katta ko‘chaga chiqqan “Mersedes” mashinalar oqimiga qo‘shilib ketdi.

-Nimalarni aniqladingiz, janob Berk? – mashinaning orqa o‘rindig‘ida o‘tirgan, sochi kalta qilingan, gardishsiz ko‘zoynakli kishi so‘radi. Bu - Rohibning o‘ng qo‘li Ivane Mava edi.

-Ko‘p narsalar aniqlandi, janob Mava, - paltosining barini to‘g‘rilashga harakat qilib, dedi Berk.

Nikolay Berk Moskvalik hususiy izquvar bo‘lib, maxsus doiralarning buyurtmalarini bajarish bilan mashhur edi. Negadir uning ismi tilga olinmas, faqat Berk, deb chaqirishardi.

-Qulog‘im sizda.

-Avvalo Qodir Magomedov haqida. O‘rta maktabni bitirgach, Angliyadagi hususiy kollejga o‘qishga yuborilgan, Ramazan Magomedov tomonidan. Yigirma ikki yoshida Rossiyaga qaytgan, aniqrog‘i Moskvaga. O‘sha vaqtlarda Ramazan Magomedov o‘ldirilgan. Qodir Magomedov amakisi o‘ldirilgandan so‘ng hususiy shirkatda ishlagan. Keyin o‘zining biznesini boshlagan. Ikki yil avval Podmoskovedagi dala hovlisida otib ketilgan.

-Nega?

-Unisi aniq emas, ayrim ma’lumotlarga qaraganda narkofurushlar orasidagi ora-ochdiga qo‘shilib qolgan.

-O‘zi ham shu bilan shug‘ullanganmi?

-Qodir Magomedov narkotiklar bilan shug‘ullanmagan. O‘zining hususiy biznesi bo‘lganligini aytdim o‘tdim.

-Unda nega otib ketilgan? –ajablandi Mava.

-Uning shaxsiy ishida buning sabablari ko‘rsatilmagan.

-Demak, Qodir Magomedov ikki yil avval o‘lgan, -o‘ziga o‘zi gapirgandek dedi Mava. –Unda anavisi kim bo‘ldi?

-Kimni so‘rayapsiz? –ajablandi Berk.

-Yo‘q, shunchaki o‘zim. Yana nimalarni aniqladingiz?

-Moskva ichki ishlaridagi arxivda Qodir Magomedovning ishi Mahachqal’a shahar arxividagi Qodir Magomedovning shaxsiy ishiga hech ham to‘g‘ri kelmaydi.

-Qanaqasiga?!

-Mahachqal’adagi Qodir Magomedovning ayrim ishlari haqidagi arxiv hujjatlarida uning tirik ekanligi qayd etiladi. Bundan tashqari, shahar ichki ishlar bo‘limi tomonidan uning fuqarolik pasporti yangilab berilgan...

-Yangilangan?! Qachon?

-Shu oy boshida. Mana o‘sha pasportdagi ma’lumotlar.

Mava uzatilgan qog‘ozni olib, ko‘zdan kechirdi.

-Shunisi qiziqki, Moskva shahridagi o‘likxonadan bundan ikki yil avval Qodir Magomedovning Makarov to‘pponchasidan otilgan o‘q bilan o‘ldirilgani, uning tanasidan nechta o‘q topilganligi batafsil bitilgan ma’lumotnoma arxiv hujjatlariga ilova qilinadi.

-Demak, Qodir Magomedov o‘zi aslida yo‘q odam! –xulosa qildi Ivane Mava.

-Hujjatlar shundan guvohlik berishmoqda, janob Mava.

Mava qo‘ynidan bir dasta yuz dollarlik pul olib, Berkka uzatdi.

-Katta yordam berdingiz, -jilmaydi u.

-Yordamim tekkanidan xursandman.

Mava telefonini olib, aloqalar ro‘yhatidan “Rohib” yozuvini topgach, yashil belgiga barmog‘ini tekkizdi.

-Allo, bu men, Mavaman. Anavi Qodir deganlari soxta bo‘lib chiqdi. Aslida Qodir Magomedov ikki yil avval o‘ldirilgan...

Ivane Mava Rohibdan maxsus vazifa olgach, darhol ishga kirishgandi. Avvallari Rohib bilan yovlashib yurgan, ko‘plarni yo‘rig‘iga yurgiza olgan vaqtlarida xatto hukumatning yuqori lavozimli mulozimlariga ta’sir ko‘rsata olishi bilan ham mashhur edi. Mava ana shu aloqalarini ishga solib, bir vaqtlar kavkazliklarning fahriga aylangan Ramazan Magomedovning shaxsiyatiga oid barcha ma’lumotlaru arxiv hujjatlarini ko‘tartirgandi.

Keyingi chorrahadan o‘tilgach, Nikolay Berk mashinadan tushib qoldi. Rohib Mavaning gaplarini eshitgach, a’yonlariga darrov Qozishoh bilan bog‘lanishni buyurdi. Javharning o‘limida shubhali odam – Qodir Magomedovni yoniga olgan Sulaymon Karimning qo‘li borligiga uning ishonchi komil edi.

22

Bobur bu yerni nega uchrashuv joyi etib tayinlanganini tushuna olmay turardi. Shunday muqaddas joyda shaytanat olami fuqarolarining o‘z ishlari hususida maslahatlashishlarini kim ham tush ko‘ribdi.

Mozori Sharif yoki Hazrati Ali ziyoratgohi.

Rivoyatlarga ko‘ra, hazrati Ali shahodat sharbatini ichganidan so‘ng uni Iroqqa, an-Najafga dafn etadilar. Ammo ayrim uning izdoshlari qabrni tahqir etmasliklari uchun Hazratning hokini tuyaga ortib, yo‘lga tushadilar. Ular tuya bilan bir necha hafta yo‘l yurishadi. Nihoyat, tuya holdan toyib, yerga qulaganida aynan shu joyga hazrati Alini qaytadan tuproqqa topshiradilar. Shundan beri bu joyni Mozori Sharif – muqaddas mozor deya yuritadilar. Hozir bu qabr ustida masjid bo‘lib, gumbaz va devorlariga ko‘k rangli sirli koshinlar ko‘p ishlatilganidan xalq orasida yana “Moviy masjid” sifatida ham mashhur. Qarasangiz aksingiz ko‘rinadigan masjid hovlisi sahnida turarkan, Bobur bu go‘zallikka qarab to‘ymasdi. Me’morchilikda u Samarqandu Buxoro yoki Xivadagi ansambllardan hiyla o‘zgacharoq. Mana shunday muqaddas joyda narkofurushlar muzokara qilishsa. Ammo u Sulaymon og‘aning kim bilan uchrashishini bilmasdi.

Masjidning ichi ham ko‘zni quvnatadigan. Turfa naqshli devorlar, oyoq ostidagi qimmatbaho gilamlar va eng asosiy honaqodagi betakror me’morchilik kishini jiddiy o‘ylanishiga majbur etadi.

Sulaymon og‘a masjid imomining hujrasini band etgan, ozg‘indan kelgan imomning o‘zi esa og‘aning xizmatidagi mulozimga o‘xshaydi. Din peshvolari ham bundaylardan yurak oldirib qo‘yishgan. Ayniqsa, toliblar Mozori Sharifni olganlarida qilgan qatli omlari hanuz avomning yuragida. Aybi – boshqa mazhabni tutganligi bo‘lgan minglab hazoralarning qirg‘ini ham Yaratganning, ham bandasining oldida oqlab bo‘lmaydi. Jon berguvchi ham, olguvchi ham U, qodiri yakto.

Moviy masjidda o‘tirarkan, Boburning xayolidan shu o‘ylar o‘tardi.

Ko‘p o‘tmay, masjidga Nodim Qozishoh hos kishilari bilan kirib keldi. Undan bir-ikki qadam ortda Nasib kelardi. U Boburning yonidan o‘tarkan uning ko‘zlariga tik qaradida bosh irg‘agandek bo‘ldi. Bobur jilmayib qo‘ydi.

Nihoyat, tashqarida qoldirilgan Sulaymon og‘a tansoqchilarining shoshqaloq harakatlari, baland ovozda so‘zlashishlaridan angladiki, uchrashuvga kelishi kerak bo‘lgan kishi tashrif buyurgan. Masjid eshigidan bir kishi kirib keldi. U ikki tomonga turib olgan yigitlarga bosh irg‘ab, jilmayib ham qo‘ydi. Bobur uning qiyofasini yodida saqlashga urindi. Ko‘rinishidan arab yoki eroniy, o‘rta bo‘yli, kalta soqolli, kamgap; jilmayganida yirik oppoq tishlari ko‘rinib ketadi. Kim ekan bu?! Boburning xayoliga o‘y oraladiyu sergak tortdi.

Uchinchi qo‘l...

Kichikroq xonaqohga avval anavi mehmon, so‘ng Sulaymon og‘a va Nodim Qozishoh kirishdi. Ularning ortidan yana bir-ikki kishilar yo‘l olishdi. Bobur tashqarida qolib, telefonidagi qo‘shiqlarni eshitayotgan kishidek quloqlariga eshitish moslamalarini taqib oldi. Telefonning maxsus dasturini ishga tushirganida avval shig‘irlagan tovushlar, so‘ng ichkarida boshlangan suhbat eshitila boshladi.

-O‘rtalaringizdagi kelishmovchilik ko‘nglimizni ancha xira qildi. Hammamiz birlashib ish qilishimiz kerak emasmizmi?

Bobur gapirayotgan anavi mehmon ekanini darrov sezdi.

-Bu gapni avval birodarimizga aytsangiz bo‘lmasmidi? – Sulaymon og‘aning ovozi eshitildi.

-Og‘am, menga qanday e’tirozingiz bor?

-Menga Javhar kerak. Shundan keyin kelishamiz. Boshqa gapim yo‘q. – dedi Sulaymon og‘a.

-O‘zimiz Javharga jazo beramiz, -mehmonning ovozi eshitildi.

Bobur uning kim ekanligini bilolmasdi. Shubhayu gumonlari bo‘lsada birorta isboti yo‘q.

-Ikkovingizning ham bir-biringizga qo‘l berishingizni istaymiz, -mehmon davom etdi. –Sulaymon og‘ani biz juda ham hurmat qilamiz va hurmat ko‘rsatgan kishimizdan ozor yetishini ko‘tara olmaymiz.

Bobur bu so‘zlarning ortidagi ma’nolarni anglay boshladi. “Hurmat qilganlar” juda katta kuch, ularning oldida Sulaymon og‘alarning ishlari xuddi yosh bolaning kattalar oldidagi injiqliklaridan boshqa narsa emas.

-Bir-biringizga qo‘l berishingizni istaymiz, -mehmon yana gapini takrorladi.

Orada bir muddat so‘zsizlik turdi. Narsalarning shiqirlashi, kishilarning tomoq qirishlari va oyoq tovushlari eshitildi.

“Qo‘l berildi! Ish bitgan bo‘lsa ajab emas!”. Bobur endi moviy masjidning chiqish eshigi tomon yuzlanib oldi. Uning ko‘zlari munaqqash eshikda bo‘lsada miyasida turlik o‘y-xayollar charh urardi. Kelgan kishi kim? U haqda nega ma’lumotlar yo‘q. Na polkovnik Yodgorovda, na Andreylarda. Safar Mulloevga disk tutqizganlar shular emasmikin? Hamma narsani tashqarida rejalashtirib, Rohibu Javhar, Qozishohu Sulaymon og‘alarni o‘yinga tashlagan. O‘ylab o‘yiga yetolmagan bir fursatda eshik ochilib, avval anavi mehmon, ortidan Qozishoh va Sulaymon og‘a chiqib kelishdi. Bobur hammadan ham mehmonning qaysi tomonga yurishini bilmoqchi bo‘ldi. U hovliga o‘tishi bilan hos soqchilar mehmonni o‘rab olishdi. Ular hojalariga hech kimni yaqinlashtirmay, puxta ihota qilishib, tashqariga chiqib keta boshladilar. Uning ortidan kuzatib turgan Bobur bundan besh yuz qadamlar narida, ikki qavatli bino tomida Andrey va uning ikki sherigi anavi ajnabiy mehmonni tinimsiz suratga olib turganlarini xayoliga ham keltirmasdi. Mehmon tashqarida qoldirilgan zirhli mashinaga o‘tirishi bilan mashina o‘rnidan yengil qo‘zg‘olib, ko‘chani changitganicha ko‘zdan yo‘qoldi.

Bobur Sulaymon og‘a bilan mashina chiqib o‘tirgan bir pallada Qozishohdan bir necha qadamlar ortda ketayotgan Nasibning qo‘l telefoni jiringlab qoldi. U qadamini sekinlashtirmay telefonini qulog‘iga tutdi. Har qadam tashlaganida uning ko‘zlari katta-katta ochilib borar, yuzidagi taajjub tobora quyuqlashardi. U telefonini joyiga qo‘yib, hojasini quvib yetib, uning qulog‘iga nimadir deb pichirladi. Qozishoh o‘rnida taqqa to‘xtab, unga baqrayganicha tikilib qoldi.

23

Holid Karimiy Dovar shirakayf, ko‘zlari suzilgan. Ko‘ylagining yoqasi, tugmalar ketma-ket bo‘shatilganidan, ikki tomonga ketib qolgan.

–Uzr... shundoq kirib kelaverdim, - uzrxohlik qildi u.

–Hechqisi yo‘q, keling, –Bobur unga oromkursilardan birini to‘g‘rilab berdi.

Holid o‘zini kursiga tashladi, xuddi og‘ir mehnatdan chiqqan kishidek.

–Akam... bugun Qozishoh bilan uchrashdimi?

Bobur unga sinovchan tikildi. Nega bunday deb so‘rayapti? Qozishoh bilan uchrashishini bilmasmidi? Yoki eshitmadimi?

–Uchrashishdi.

–Siz ham bormidingiz?

–Bizni ichkariga kiritishmadi.

Holid tobora suzilib borayotgan ko‘zlarini unga tikib, fikrlarini yig‘ishga urindi. Ko‘p ichganidanmi, badani, qo‘l-oyoqlari, ko‘zlari unga bo‘ysunmasdi.

–Akam... Qozishoh bilan birlashib hato qilayapti! –qo‘lini asabiy sermadi Holid. –U hech kimga vafo qilgan emas!

–Unisini men bilmayman.

Ichkilik o‘z so‘zini aytdi. Holid oromkursining suyanchig‘i yaslandiyu uni uyqu torta boshladi. Shiftga qarab yotarkan, dedi:

–Akam... adashayapti...

Ko‘p ham o‘tmay, xurrak ovozi eshitildi.

Telefonining xabar kelganini bildiruvchi tovushidan Boburning xayoli bo‘lindi. Holidni ham unutib, telefonidagi xabarni tekshirdi. Ruschada yozilgandi. “O‘sha masjid. 23:55”. U buni Andrey yuborganini fahmladi. Demak, muhim gapi bor.

Kech kirgan, Sulaymon og‘a hobgohiga chekingan, hovlida soqchilar siyrak. Derazadan ularni kuzatarkan, Boburning ichki tuyg‘usi bu yerga endi boshqa qaytib kelmasligini aytardi. Balki Sulaymon og‘a bilan ayrilish fursati yetgandir. Bobur ko‘p vaqt ichki tuyg‘usiga quloq tutib, yanglishmagandi. U darhol joyiga qaytib, narsalarini ko‘zdan kechirdi. Mahfiy eshitish qurilmalarini yashirgan joylaridan olib, jinsisining cho‘ntagiga joyladi. Telefonlarini o‘zi bilan olib, xonani so‘nggi bor nazaridan o‘tkazdi. U tashqariga chiqdi.

Bobur Sulaymon og‘aning uyini tark etgan paytda Nasib shaharning ikkinchi qismidan yo‘lga chiqqan, mashinaning orqa o‘rindig‘ida o‘tirib, snayper miltig‘ini yig‘ib ketardi. Mashina navbatdagi ko‘chaga burilganida u havdovchiga dedi:

-Sulaymon og‘a mahallasining boshida to‘xtaysan. U yog‘iga o‘zim ketaman!

24

...Bobur masjid hovlisiga kirib, qo‘l soatiga qaradi. Roppa-rosa 23:55. Shu payt telefoniga xabar kelganini bildirib, qisqa tovush eshitildi. U telefonining ekranidagi yozuvni o‘qidi. “Asosiy xonaqoh”. Bobur masjidga kirib, odatda jum’a namozi o‘qiladigan katta xonaqohga yurdi. Ichkarida, imom hutba o‘qiydigan minbarda qora sharpa ko‘rindi. U Bobur tomon kela boshladi.

-Salom Bobur! – bu Andrey edi.

-Salom Andrey! – dedi u ham.

-Mendan qarzdorsiz, - xonaqoh darchasidan ichkariga sizib turgan oy yorug‘ida Andreyning jilmaygani sezildi.

Bobur unga savolomuz tikildi. Uning ko‘zlaridan “tushunmayapman”, ma’nosini o‘qigan Andrey dedi:

-Mahachqal’a va Moskvadagi arxivlarda Qodir Magomedovning shaxsiy ishi kimlargadir kerak bo‘lib qolgan.

-Rohibgami?

-Aniqrog‘i, Mavaga. U ikki shahar arxividagi hujjatlarni qo‘lga kiritishga muvaffaq bo‘lgan. Hujjatlardan Qodir Magomedovning o‘lganligini aniqlashgach, Sulaymon Karim yonidagi Qodir Magomedovning aslida boshqa ekanini bilib qolishgan.

Bobur avvaliga unga ishonqiramay qarab qoldi. Uning ko‘zlaridan shubhalanayotganini sezgan Andrey telefonini olib, bir-ikki tugmalarini bosdi. Telefondan yozib olingan bo‘g‘iq ovoz eshitildi.

-Qodir Magomedov deganlari Moskvada o‘lgan...

Bobur ovoz egasini tanidi – Ivane Mava.

-Uning nomi bilan boshqa odam Sulaymonning pinjiga tiqilgan. Uni darrov yo‘qotish kerak. Eshitayapsizlarmi, darrov!

-Xo‘p bo‘ladi, - bu ovoz egasini ham Bobur tanidi. Bu Nasib edi.

-Menga shu ovozli faylni yuborishdi, Bobur, -dedi Andrey.

Bobur bosh irg‘ab qo‘ydi.

-Qozishohning odamlari hozir Sulaymon Karimning uyi atrofida izg‘ib yurishibdi, -davom etdi Andrey. –Rostakamiga urush qilib yuborishlari hech gap emas.

-Rahmat, Andrey.

Andrey ayyorona jilmaydi.

-Shu bilan qutulaman desangiz yanglishasiz, Bobur.

Bobur sergak tortdi.

-Qarzdor ekaningizga sha’ma qilgandim, esingizdan chiqmagan bo‘lsa, -jilmayganida oppoq tishlari ko‘rinib ketdi bu safar Andreyning.

-Qarzdor bo‘lishga o‘rganmaganmiz.

-Menga... “Gera-M” tayyorlaydigan laboratoriyaning jo‘g‘rofiy o‘rni kerak.

Bobur unga taajjub va hayrat ichida tikilib qoldi. Hazillashayaptimi?!

-Kelisha olamizmi? –bu safar Andreyning yuzi jiddiy edi.

Boburning ko‘zlaridan hali ham hayrat o‘chmagandi. Nahotki bular haligacha buni topishmagan bo‘lsa!? Odamning ishonishi qiyin. Kerak bo‘lsa Mossad va MRB ga dars beradigan Andreylar nahotki shuni aniqlay olishmagan bo‘lishsa. Yo‘q, bu hazillashayapti. Hazillashganda ham qo‘pol hazil qilayapti.

-Xo‘sh? – Andreyning ovozida uning toqatsizlanayotgani sezildi.

-Mendan oldin topgansizlar, degan xayolda edim.

Andrey indamadi. Boburning xayolidan polkovnik Yodgorovning aytganlari o‘tdi: “Gera-M” bular yo‘q qiladi, bizning ishimiz boshqa...”. U telefonidan chipni chiqarib, Andreyga uzatdi.

-Hamma ma’lumot shuning ichida.

Andrey ishonmay, chipni telefoniga joyladi. Uni tekshirib ko‘rgach, Boburga yuzlandi.

-Ish tugadi, deb hisoblayvering, -dedi u. –Qozishoh va Sulaymon Karim o‘rtasida endi urush bo‘ladi.

Bobur tasdiq ishorasida bosh irg‘adi.

-Ammo, “uchinchi qo‘l” masalasi ochiq qoldiku, -Andreyga savolomuz tikildi u.

-Men bunday deb o‘ylamayman, Bobur. Bugun ertalab olgan suratlarimizni Moskvadagilar tahlil qilishib, undagi kishining shaxsini aniqlaganlar.

Boburning ko‘z oldidan ko‘rinishi arab yoki eroniylarni eslatadigan, Qozishoh va Sulaymon og‘aning bir-biridan “arazlab” yurishini yoqtirmaydigan “katta”. Demak, bu yerda ertalab bo‘lgan uchrashuv Andreylardan mahfiy qolmagan.

-Mozori Sharifga kelgan kishi obro‘li kishilardan bo‘lgan, -davom etdi Andrey. –Ertalab u amirliklarda, Dubaydagi besh yulduzli mehmonxonalardan birida bo‘ladi. Kechki payt, aniqrog‘i 19:30 da Londonga uchadi. Biznikilar uni Dubay va Londonda kutib turishibdi, Bobur. Kalavaning bir uchi qo‘limizda.

Bobur tushundim, degan ma’noda bosh irg‘adi.

-Endi sizning bu yerdagi ishingiz tugadi, hisob, -dedi Andrey. –Qolgani bizning ishimiz.

Bobur jilmayib qo‘ydi. Andrey yonidan to‘pponcha chiqarib, unga uzatdi.

-Hoziroq yo‘lga tushing, manavi zambarak yo‘lda kerak bo‘lib qoladi.

Bobur bosh irg‘ab qo‘ydida qo‘lini Andreyga uzatdi.

-Bo‘lmasam, hayr!

-Hayr, Bobur!

Bobur masjiddan chiqib, tun qorong‘usida shahar ko‘chalarida ko‘zdan g‘oyib bo‘ldi.

25

Kuzatuv durbinida tashqaridagi chiroqlarning uy ichiga sizgan zaif yorug‘ida oromkursining suyanchig‘iga yaslanganicha uxlab o‘tgan odam elas-elas ko‘rinardi. Nasib nishonni puxta olganiga ishonch hosil qilgach, tepkini bosdi. Oromkursidagi odamning yerga qulaganini ko‘rgach, o‘rnidan turib, temir zinadan pastga tusha boshladi.

Yarim soatlar o‘tib, Sulaymon og‘aning odamlari “Qodir Magomedov”ning xonasida otib o‘ldirilgan Holidning jasadini topadilar. Uni snayper otib o‘ldirilganini aniqlaydilar.

Ukasining jasadi yonida turarkan, Sulaymon og‘a dedi:

-O‘qni topinglar!

Holidning boshidan olingan, qonli o‘qni Sulaymon og‘a qo‘liga oldi. Gilzasiz ham bu qo‘rg‘oshin parchasi aslida qaysi quroldan otilganini u taxmin qildi. U bir vaqtlar dashtda tustovuq otgani borganlarida Nasib bergan o‘q bilan qo‘lidagi o‘qni solishtirdi. Alam va g‘azabdan Sulaymon og‘aning lablari asabiy, beo‘xshov titray boshladi.

–Bu safar qo‘limdan qutulmaysan, Qozishoh! Teringga somon tiqmasam yurgan ekanman!

26

–Otilgan odam... Holid ekan!

Nasib Qozishohga baqrayib tikilib qoldi.

–Holidni otibsan, Nasib.

Qozishoh o‘z o‘rniga o‘tirdi. Bir muddat jimlik cho‘kdi.

–Sulaymon og‘a ruslar bilan aloqada bo‘lmagan, -dedi u. –Qodir Magomedov degani ruslardan bo‘lmagan.

Nasib o‘rnidan turib ketdi.

-Men ham aytgandim sizga, -dedi u. –U ruslardan emas! Men uning qaysi tomonga yo‘l olishini bilaman!

Qozishoh unga savolomuz qaradi.

-Men uni topa olaman! Ruslardan bo‘lsa Eron yoki amirliklarga qochardi.

-Shimolga ham yurishi mumkin, -e’tiroz bildirdi Qozishoh.

-Yo‘q, ko‘nglim sezayapti, aniq bilaman, u... O‘zbekistonga ketayotgan! Chegaragacha uni qo‘ldan chiqarmasligimiz kerak.

-Adashayotgan bo‘lmagin... –ishonchsiz dedi Qozishoh.

-O‘tgan safar nima degandim! O‘shanda adashmagan ekanman.

Qozishoh uning mantig‘iga e’tiroz bildira olmadi. Agar u ruslarga ishlayotgan bo‘lganida Rohib yoki Mava allaqachon uning kimligini aniqlagan bo‘lardi. Demak u...

-Mayli, -dedi u. –Nima qilsang qil, uni tutsang bo‘ldi. Hukumatdagi aloqalaringni ishga solasanmi, anavi kallakesarlaringni yollaysanmi, oldimga keltir uni. Shundoq pushaymon bo‘lsinki bu yoqqa kelganiga!

Nasib boshqa gapirmadi. Bosh irg‘ab qo‘ydida tashqariga chiqib ketdi.

27

Keng, tuproqyo‘ldagi mashinalarning sekinlab qolganidan Bobur sergak tortib, haydovchidan mashinani to‘xtatishni so‘radi. Bobur eski “Toyota”dan tushib, yo‘l chetidagi daraxt panasiga o‘zini olganicha oldindagilarni kuzata boshladi. Undan ikki yuz qadamlar narida qurollangan kishilar – ko‘rinishidan hukumat askarlari – o‘tayotgan har bir mashinaning haydovchisi, yukxonasini obdon tekshirishardi. Bu yo‘lda odatda bunday tekshiruvlar o‘tkazilmasligidan Bobur hammasini tushundi. Kimdir qidirilayotgan. Qidiruvchilar ko‘pligini u juda yaxshi bilardi. Biri – Qozishoh, ikkinchisi – Sulaymon Karimiy. Bobur “Toyota”ning haydovchisiga shoshayotgani, bu yog‘iga o‘zi ketaverishini aytib, unga yuz dollarlik uzatdi. Hech narsaga tushunmagan haydovchi dalaga kirib ketayotgan Boburni nigohi bilan kuzatib qoldi. Ammo na haydovchi, na Bobur unutib qoldirilgan qora ko‘zoynakni xayollariga ham keltirmasdilar. Nihoyat navbat yetib, “Toyota” nazorat maskaniga kirib keldi. Askar avval haydovchining, so‘ng mashina yukxonasini ko‘zdan kechirib olgach, hujjatlarni qaytararkan, banogoh ko‘zlari qora ko‘zoynakka tushib qoldi.

-Siznikimi? –so‘radi u, ko‘zoynakka ishora qilib.

-Yo‘q, bir yigit chiquvdi, shahargacha eltib qo‘ying deb. O‘shaniki qolib ketibdi.

Askar sergak tortib, yonidan printerdan chiqarilgan fotorobotning suratini ko‘rsatdi.

-Shunga o‘xshaydimi?

Haydovchining ko‘zlari katta-katta ochilib ketdi.

-Shuning o‘zi.

-Qaerda tushib qoldi?

-Uch yuz-to‘rt yuz qadamlar narida.

Askar qo‘lidagi ratsiyaga shosha-pisha gapira ketdi. Kuzatuv-nazorat maskanidan ancha nariroqda turgan, Kalashnikov avtomati bilan qurollangan odamlar haydovchi ko‘rsatgan dala tomon chopib ketishdi.

Dala adog‘idagi tepalikkacha yetib borgan Bobur ortiga o‘girilib, ortidan qurollangan odamlarning tushishganini ko‘rgach, tepalik ortida ko‘zdan yashirindi. Yugurib borarkan, jinsisining cho‘ntagidan telefonini chiqarib, hududning navigatsiya haritasini ko‘zdan kechira boshladi. Avvaliga qirlar, ularning ortida unchalik baland bo‘lmagan tog‘ hududi. Aynan tog‘larda vaqtinchalik ko‘zdan g‘oyib bo‘lishi mumkin. Telefonini mahkam changallaganicha, belgilab olgan yo‘nalishi bo‘yicha yugura ketdi.

Qirlar yakunlanib, katta-kichik toshlar qalashgan tog‘ yonbag‘ri boshlanganda Bobur ancha uzoqdan uchib kelayotgan vertolyotni payqadi. Ko‘rinishidan kichik rusumli, ikki kishilik. Demak bu shaxsiy vertolyot. Ortidan Qozishohning odamlari tushgani aniq. Hali xayollarini yig‘ishtirib ulgurmaganida yonidagi harsangdan o‘q chirsillab, uning chetlarini qo‘porib tashladi. Bobur angladiki, ta’qib etayotganlar orasida snayper bor. U darrov o‘zini kattaroq bo‘lmagan harsanglar orasiga tashladida bir muddat nima bo‘lishini kutdi. Boshqa o‘q ovozi etilmagach, boshini hiyla ko‘tarib, quyiga qaradi. yarim chaqirimlar quyida ta’qibchilar ko‘tarilishar edi. Ularning yuzlari aniq ko‘rinmasada Bobur ular orasida Nasibning yo‘qligiga ishonchi komil edi. Agar u bo‘lganida adashmagan bo‘lardi. Bobur beliga qistirilgan to‘pponchani olib, o‘ylay ketdi. Quyidagilar bilan bekinmachoq o‘ynashga uning xohishi, qolaversa vaqti ham yo‘q. Hozir bildirmasdan boshqa yo‘l bilan quyiga enadi. Anavilarning ortiga tushadi. Polkovnik Yodgorovning aytgan gaplari yana quloqlari ostida jarangladi: “Erkinov, Amir Temur nima degani esingda a? Tadbirlik askar ming uquvsiz askardan afzaldir! Shuni esingdan hech chiqarma! Avval kallani ishlat, keyin bilagingni!”. Negadir Bobur jilmayib qo‘ydi. U atrofiga yaxshilab razm solib, quyiga tushish mumkin bo‘lgan joyni belgilab oldida o‘sha tomon emaklay ketdi. Zich butalar, katta-kichik harsangtoshlar panasida u darrov pastga tushib oldi. Endi anavi ta’qibchilar uning oldida yuqoriga ko‘tarilib borishardi. Bobur chuqur nafas olib, ulardan birini asta nishonga oldi...

Bobur murdalarning yonida turardi. Ularning biri, taxmin qilganidek, snayper vintovkasida edi. Murdalardan birining qo‘lidagi ratsiya goh-gohida vishillagan tovush chiqarib qolar, kimnidar pushtunchada gapirgani eshitilib qolardi. Shu payt, sharqiy tomondagi yonbag‘ir ortida vertolyot ovozi eshitildi. Bobur jonholatda snayper vintovkasini yulqib olib, tor o‘ngir orasiga o‘zini oldi. Yashirinib, ortiga o‘girilganida shundoq tepasiga yetib kelgan vertolyotni ko‘rdi. Uchuvchining yonida esa, kutganidek... Nasib o‘tirar, qo‘lida o‘sha CGG-127 edi.

“Nasib bo‘lsa, shu yerda o‘lasan Nasib!”, -o‘y o‘tdi Boburning xayolidan. U shoshilmay vintovkani yelkasiga tiradi. Kuzatuv durbinida jazavaga tushgan Nasib ko‘rinardi. U hozirgi holatida otolmas, Boburni nishonga olishi uchun o‘ngirga teparoqdan kelishi kerak edi.

Bobur uni nishonida bir muddat ushlab turgach, tepkini bosdi. O‘q ikki qosh o‘rtasida qizil nuqta hosil qilganini ko‘rgach, vintovkani tushirdi. Uchuvchi esa qo‘rqqanidan vertolyotni ortga qaytardi. Ko‘p o‘tmay bu tog‘lar yovosh tortib qoldi yana.

Qudratli va azim tog‘ yonbag‘rida turarkan, Bobur pichirladi:

-Vatanning erlari hali tirik, Allohu akbar!

U vintovkani bir chetga irg‘itdida yugurganicha yuqoriga ko‘tarila boshladi.

28

Polkovnik Yodgorov odatdagidek charm qoplangan oromkursisiga yaslanib o‘tirardi. Uning ish stolidan sal beriroqdagi kresloni esa Bobur egallagandi. U sochini kaltalatib, soqolini olgan, egnida qora pidjak va havorang jinsi edi.

-Xo‘sh, Erkinov, o‘zingga kelib oldingmi?

Bobur jilmaydi.

-Xuddi shunday, o‘rtoq polkovnik.

-Yaxshi ishlading, Erkinov. Qoyil senga.

-Odamni uyaltirmang, o‘rtoq polkovnik. Xizmatimiz shu, axir.

Polkovnikning eski odatiga ters yurmay, suhbat boshlangandan so‘ng oromkursisini orqaga g‘ildiratib, o‘rnidan turdi.

-Mulloevga disk tutqizganlar puxta reja tuzishgan, Erkinov, juda ham puxta. Xuddi shifrlangan xabarga o‘xshaydi. Ular hamma narsani hisobga olishgan. O‘yinni Rohib bilan Javhardan boshlab, ularning yoniga Anor Mukanovni qo‘shishni reja qilishgan. Uchtasi birlashgandan keyin afg‘onlar ishni boshlashi kerak bo‘lgan. Katta miqdorda “Gera-M” tayyor bo‘lganida Holid Karimiy Dovar ishni boshlashi kerak bo‘lgan.

-O‘rtoq polkovnik, Rohib masalasi nima bo‘ladi? U hali... –Bobur fikrini yumshoqroq ifodalashga bir muddat so‘z topolmay qoldi.

-Rohib Andreyning nazoratida. Uning ham ishi tezda hal bo‘lib qoladi. Xo‘sh, endi nima qilasan? – mavzuni keskin o‘zgartirib, so‘radi polkovnik.

-Uyga boraman, o‘rtoq polkovnik, -jilmaydi Bobur.

-Darvoqe, oilang ham anchadan beri seni ko‘rmadi, -dedi polkovnik o‘ychan. –Ota-onangga salom ayt, Erkinov, shaxsan mening nomimdan ayt!

-Xo‘p bo‘ladi, o‘rtoq polkovnik. Boshqa gapingiz yo‘qmi? – so‘radi Bobur.

-Omon bo‘l, Erkinov! Omon bo‘l! – u stolini aylanib o‘tib, Boburni bag‘riga bosdi. Anchagacha uni quchog‘idan bo‘shatmadi.

...Bozorchada odam gavjum. Kechki bozor ayni avjida. Ishdan uyga qaytayotganlar uyiga ul-bul xarid qilishadi, sotuvchilarning qo‘li-qo‘liga tegmaydi. Bobur otasi yaxshi ko‘radigan qaymoq, to‘rtta issiq non oldi. Nariroqda shirinliklar sotayotgan holvafurushdan o‘g‘ilchasiga holva olishni esidan chiqarmadi. Bekatda avtobus kutayotgan odamlarga qarab, jilmaydida uyi tomon yurib ketdi...

Xotima

Bir oylar o‘tib, Moskvada, narkokorchalonlarning o‘zaro “ora ochdi”sida narkoolamda Rohib yoki Imperator nomi bilan tanilgan Roman Bulanovning otib o‘ldirilganligi haqida gap-so‘zlar oraladi. Bobur bu ishlar ortida Andreylar turganini fahmladi. Bu vaqtga kelib, afg‘on narkokartellarining noqonuniy faoliyatini yoritishga ixtisoslashgan jurnalistlarning ikki yirik narkokorchalon – Nodim Qozishoh va Sulaymon Karimiyning o‘zaro urushi, afg‘on geroinini horijga eksport qiladigan bu ikki narkokartelning bir-birini yeb bitirgani haqidagi maqolalari, ko‘rsatuvlari dunyo OAV larining bosh mavzusiga aylanayozadi. Yana eng qizig‘i, Markaziy Osiyo yangiliklarini yoritishga ixtisoslashgan mashhur to‘rbetga narkofurushlar o‘g‘irlagan ayol haqida katta maqola joylashtiriladi. Maqolada o‘n uch yoshida o‘g‘irlanib, o‘n yetti yil davomida shimoliy Afg‘onistonda yashashga majbur bo‘lgan Mavzuna Abduxolovaning muxtasar tarixi bayon etilardi. “Qizimni qutqargan yigit haqqiga bir umr duodaman”, -degani ham yozilardi otaning...

Dunyo zohiran tinch ko‘rinsada, unda inson fitnalarining keti ko‘rinmasdi. Polkovnik Said Yodgorov aytganidek, shatranj taxtasida ustida turfa yurishlar qilinar, ammo shohlar emas, kimlardir mot qilinar, o‘yindan olinar, butun boshli xalqlarni asoratga solish rejalari tuzilardi. Ammo, Boburning otasi aytganidek, “bandasining aytgani bo‘lavermasdi”. Avvalo Yaratganning irodasi, uning ilohiy qalami bilan chizilgan dasturi amal borligini odam bolasi har doim ham eslayvermasdi. Fitnachilar yana har bir millat va xalqqa Bobur Erkinovlarni berishini xayollariga ham keltirmasdi.

------------------------ 

1 Malaka oshirish yoki har hil dasturlar doirasida horijiy ilmgohlarda tadqiqot olib borishga yuborilgan olim.

2 Ashindagi – o‘shandagi (sheva)

3 Veb-saytlar

4 Vebsaytlar

5 Global tarmoqdagi eng yirik entsiklopediyalardan. Bosh sahifasi: www.wikipedia.org

6 Axilles tovoni. Rivoyatlarga ko‘ra ko‘kragi yerga tegmagan afsonaviy qahramon Axillesning tovoni yerdan uzilganda u yengilishi mumkin bo‘lgan.